Buile Shuibhne


Unknown author

E-Text: C.E.L.T.


p.1

1] DÁLA SHUIBHNE mhic Colmáin Chuair, rígh Dál

2] Araidhe, roaisnéidhsem remhainn do dhul ar fáinneal

3] & ar folúamain a cath, ba hedh ann fochann &

4] tucaitt tresa ttángattar na hairrdhena & na habarta

5] fúalaing & folúaimhnighe sin fáoi-siumh tar chách a

6] ccoitchinne & febh tecómhnaccair dhó iaromh.

7] Báoi aroile naoimh-erlumh uasal oirdnidhe hi

8] tír nÉrenn .i. Rónán Fionn, mac Beraigh, mic

9] Criodáin, mic Earclogha, mic Érnainne, mic Urene,

10] mic Seachnusaigh, mic Coluim Chúile, mic Muiredhaigh,

11] mic Laogaire, mic Néill, .i. fer comhailte tiomna

12] Dé & congmála cuinge crábuidh & fuilngthe ingreama

13] ar sgáth an Choimdedh an fer sin. Ba mogh-sén

14] díles diongmála do Dhia, ar nobhíodh ag crochadh

15] a chuirp ar grádh Dé & do tuilledh fochraicciu dia

16] anmain. Ba sgíath dhídin fri drochaimsibh diabhail

17] & doáilchibh an fer mín muinterrdha mórmhonarach

18] sin.

19] Robaoi-sidhe fecht ann ag tórainn chille i nDál

20] Araidhe .i. Ceall Luinni a comhainm. As é robadh

21] rígh ar Dhál Araidhe an ionbaidh sin .i. an Suibhne,

22] mac Colmáin, adrubrumar. Rocuala 'diu Suibhne

23] airm a raibhi guth chluig Rónáin ag tórainn na

24] cille, go rofhíarfacht dia muintir cidh adchualadar.

25] 'Rónán Fionn mac Bearaigh,' ar síad, 'atá ag


p.2

26] tórainn chille it chrích-si & it fheronn & as é guth

27] a chluig itchluini-si anosa.' Rolonnaigedh & rofergaigedh

28] go mór antí Suibhne & roéirigh go dian

29] deinmneadhach do dhíochar an chléirigh ón chill.

30] Tarraidh a bhainchéile .i. Eorann ingen Chuinn

31] Chiannachta eiti an bhrait chortharaigh chorcra

32] robhúi ime dia fhosdudh, go rosging fón teach an

32] sioball airgid aeinghil co míneagur óir robhaoi san

34] brat ós a bruinne. Lasodhain fágbaidh a bhrat ag

35] an ríogain & dothaod roimhi lomnocht ina réim

36] roiretha do dhíochar an chléirigh ón chill co riacht

37] áit ina raibhe Rónán.

38] As amhlaidh robhúi an cléirech ar cionn Suibhne

39] an ionbaidh sin, ag moladh rígh nimhe & talman .i.

40] ag solusghabáil a pshalm & a pshaltair líneach lánáluinn

41] ina fhiadhnuisi. Dosfuairgaibh Suibhne an pshaltair

42] go rotheilg a bfudhomhuin an locha lionnfoair robhaoi

43] 'na fharradh go robáidedh ann í. Rogabh Suibhne

44] lámh Rónáin iarsin co rotharraing ina dhiaigh é tar

45] an ccill amach & níor léicc láimh an chlérigh úaidh

46] fós no go ccúala an éighemh. As é dorinne an

47] éighemh sin .i. giolla Congail Chlaoin mic Sgannláin,

48] arna thecht ar cenn Shuibhne ó Chongal féin do

49] chur chatha Mhuighe Rath. Ó ráinic an giolla co

50] háit n-iomagallmha fri Suibhne adféd sgéla dhó ó

51] thús go deredh. Téit trá Suibhne lasan ngiolla &

52] fágbaidh an clérech go dubhach dobrónach ar

53] mbádudh a pshaltrach & iar ndénamh a dhímigni & a

54] esonóra.

55] Diuidh laoi co n-oidhche iarsin doriacht dobarchú

56] robúi isin loch dochum Rónáin & a pshaitair leis gan

57] milledh líne ná litri inte. Dobert Ronán altugudh


p.3

58] buidi do Dia trésan mirbuile sin & mallachais Suibhne

59] iaromh, conadh edh roráidh: 'Mo ched-sa fri ced an

60] Choimdedh chumachdaigh,' ar sæ, 'amail táinicsiomh

61] dom dhíochur-sa & é lomnocht, gurab amhlaidh

62] sin bhías {folio 82b} do ghrés lomnocht ar faoinnel & ar

63] folúamhain sechnóin an domhain, gurab bás do rinn

64] nosbéra. Mo mallacht-sa for Suibhne bheós & mo

65] bhennacht for Eorainn rothriall a fhostudh & fós

66] fágbhaim-si do chloinn Choimáin an lá atchífit an

67] psaltair si robáidedh la Suibhne gurab díth &

68] dílghenn dóibh'; & atbert in láid:

    Rónán

    1. 69] 'Suibniu mac Colmáin romchráidh,

      70] romtharraing leis ar leathláimh,

      71] d' fhághháil Chille Luinne lais

      72] dom beith athaigh 'na hégmais.

    2. 73] Táinig chugum 'na rith rod

      74] amail rochóala mo chlog,

      75] tug leis feirg n-adhbhal n-anba

      76] dom athchar, dom ionnarba.

    3. 77] Leasg lem-sa mh'athchar abhus

      78] ón bhaile céda rabhus,

      79] gérbo lium-sa robadh lesg

      80] do Dhía táinic a thoirmesg.

    4. 81] Níor léig mo lámh as a láimh

      82] co ccóalaidh an éighemh n-áin,

      83] go n-ébreadh ris: 'tair don chath,

      84] doriacht Domhnall Magh ránRath.'


      p.4

    5. 85] Dodheachaidh maith dhamh-sa dhe,

      86] ní ris rugus a bhuidhe,

      87] ó doriacht fios an chatha

      88] do shoighidh an ardflatha.

    6. 89] Ro-ionnsaigh an cath go cían

      90] dár chláon a chonn is a chíall,

      91] sirfidh Éirinn 'na gheilt ghlas

      92] agus bidh do rinn raghas.

    7. 93] Mo pshaltair doghabh 'na láimh

      94] dusfarlaic fón linn láin,

      95] dorad Críst chugum gan chair

      96] conár bhó misdi an pshaltair.

    8. 97] Lá co n-oidhche fán loch lán

      98] is nír mhisdi an breac bán

      99] dobhrán do dheóin Mic Dé dhe

      100] doroidhnacht damh dorisse.

    9. 101] An pshaltair doghabh 'na láimh

      102] fágbuim-se do chloinn Cholmháin,

      103] bídh olcl do chloinn Cholmáin chain

      104] an lá dochífed an pshaltair.

    10. 105] Lomnocht dodheachaidh sé sonn

      106] dom thochrádh is dom thafonn,

      107] as edh doghéna Día dhe,

      108] bídh lomnocht dogrés Suibhne.

    11. 109] Rogabh gá astadh a brat

      110] Eorann, ingen Chuinn Chiannacht,

      111] mo bhennacht ar Eorainn de

      112] is mo mallacht ar Suibhne.

    S.


p.5

113] Dodheachaidh Rónán iarsin go Magh Rath

114] do dénamh síodha eitir Dhomhnall mac Aodha &

115] Congal Claon mac Sgannláin & níor fhéd a síodhugudh.

116] Doberthaoi immorro an cléreach i ccomairci eaturra

117] gach laoi go nach marbhtha neach and ón uair

118] rotoirmisgthi an cathugudh go cceadaighthi dóibh

119] doridhisi. Nomhilledh trá Suibhne cumairce an

120] chléirigh, uair gach sídh & gach osadh fogníodh

121] Rónán robrisedh Suibhne, ar nomharbadh fer ré tráth

122] an chomhlainn gach laoi & fer eile ré sgur an chomhlainn

123] gacha nóna. An lá dono rocinnedh an cath

124] mór do thabairt táinic Suibhne ria gcách dochum

125] an chatha.

126] As amhlaidh robaoi & léine sreabhnaidhe síodae

127] i cusdul frí gheilchnes dó & fúathróig do shról rígh

128] uime & an t-ionar tuc Congal dó an lá romarbh

129] Oilill Cédach rí Úa bFaoláin for Magh Rath, ionar

130] corcra comhdatha esein co cciumhius dlúith deghfhighthi

131] d'ór áluinn órloisghthi ris, co sreithegar gem

132] ccaomh ccarrmhogail ón chionn gór araill don

133] chiumhais sin, go stúaghlúbaibh síoda dar cnaipidhibh

134] caoiméttrochta re hiadhadh & re hosgladh and, {folio 83a}

135] go bfoirbreachtadh airgid áoingil gacha cáoi & gacha

136] conaire imthéighedh, crúaidhrinn chaoilshnáithaide

137] don ionar sin. Dhá shleigh shithfhoda slinnleathna

138] ina lámhaibh, sgíath breacbhuidhe bhúabhallda for a

139] mhuin, claideamh órdhoirn for a chlíu.

140] Táinic roimhe fón toichim sin co ttarla Rónán

141] dó & ochtar psalmchetlaidh dá muintir ina fharradh

142] & íad ag crothadh uisge coisreagtha dar na slúaghuibh

143] & roscroithset ar Suibhne hi ccuma cháich. Agus

144] andar leis-siomh bá dá fhochuidmedh rocroithedh an


p.6

145] t-uisge fair, & dorad a mhér a suainemh na sleighe

146] seimnidhe robhúi ina láimh & rosdiubhraic do

147] pshalmcheadlaidh do muintir Rónáin go romarbh

148] don oenorchar sin é. Dorad andara hurchar don

149] fhogha faobrach uillenngér dochum an chlérigh

150] budhdhén go rosben isin chlog robháoi for a ucht,

151] go rosging a crann as a n-airde isin aer, co n-ébairt

152] an cléireach: 'Guidhim-si an Coimde cumachtach',

153] ar sé, 'an ccomhairde dochúaidh crann an fhogha

154] isin aer & a néllaibh nimhe co ndeachair-si amail

155] gach n-ethaid & an bás roimris-si for mo dhalta-sa,

156] gurab eadh notbéra .i. bás do rinn, & mo mhallacht-sa

157] fort & mo bhennacht for Eorainn, Uradhrán & Telli

158] uaim i n-aghaidh do shíl & chloinne Colmáin Chuair,'

159] & itbert:

    Colmáin

    1. 160] Mo mallacht for Shuibhne,

      161] rium is mór a chionaidh,

      162] a fhogha bláith builidh

      163] dosháith trém chlog creadhail.

    2. 164] An clog sin roghonais

      165] notchurfi-si ar cráobhaibh

      166] gurbat aon ré hénaibh,

      167] an clog náomh ré náomhaibh.

    3. 168] Mar dochuaidh i cédóir

      169] crann an fhogha a n-airde

      170] co ndeachair-si, a Shuibhne,

      171] re gealtacht gan chairde.


      p.7

    4. 172] Roghonais mo dhalta,

      173] rodergais as t'fhogha,

      174] bíaidh dhuit ann do chomha

      175] gurab do rinn ragha.

    5. 176] Madh dá ttísat riom-sa

      177] síol nEoghain go tteinne,

      178] noscuirfet a ccrannacht

      179] Uradhrán is Teille.

    6. 180] Uradhrán is Teille

      181] roscursiod i ccrannacht,

      182] an ced-sa, tré chorracht,

      183] as let-sa mo mhallacht.

    7. 184] Bennacht uaim for Eorainn,

      185] Eorann chaemh gan crannacht,

      186] tré dhuilghe gan domacht

      187] for Shuibhne mo mhallacht.'

    Mallacht.

188] Ó rochomhracsiot iarom na catha cechtarrdha

189] robhúirset an damhradh dermháir adíu & anall amail

190] dámha damhghoire co ttuargaibhset trí tromghaire

191] ós aird. Ó'dchúala thrá Suibhne na gáire móra sin

192] & a fhuamanna & a freagartha i néllaibh nimhe & i

193] fraightibh na firmaminnte rofhéch Suibhne suas iarum

194] co rolíon nemhain & dobhar & dásacht & fáoinnel &

195] fúalang & folúamain & udmhaille, anbsaidhe &

196] anfhoistine, miosgais gach ionaid ina mbíodh & serc

197] gach ionaidh noco roichedh; romheirbhlighset a

198] meóir, rocriothnaighsiot a chosa, roluathadh a

199] chroidhe, roclódhadh a chédfadha, rosaobadh a

200] radharc, rotuitset a airm urnocht asa lámhuibh co

201] ndeachaidh la bréithir Rónáin ar gealtacht & ar

202] geinidecht amail gach n-ethaid n-æerdha.


p.8

203] An tan immorro doriacht asin ccath amach

204] ba hainminic nothaidhledh a chossa lár ar lúas a

205] réime & an tan nothaidhledh ní bhenfadh a drúcht

206] do bharrúachtar an fheóir ar éttroma & ar aerrdhacht

207] an chéme nochingedh. Ní roan don réim roiretha

208] sin co nár fág magh ná machairi ná maolshliabh,

209] móin ná muine ná mothar, cnoc ná cabhán, ná coill

210] chlithardhlúith a nÉirinn gan taisdeal an lá sin, go

211] ráinig co Ros Beraigh i nGlenn Earcáin co ndeachaidh

212] isin iobhar robhaoi isin glinn.

213] Romheabhaidh an cath re nDomhnall mac

214] Aodha an lá sin amail adrubrumar & rohaisnéidhsem

215] remhainn. Robhaoi éimh clíamuin do Suibhne isin

216] chath .i. Aonghus Remhar mac Ardghail mic Macníadh

217] {folio 83b} mic Ninnedha do thoathaibh Úa Ninnedha

218] do Dhál Aruidhe. Táinic sidhe a ráon madhma

219] asin ccath go mbuidhin dia muintir imalle fris & as

220] í conair táinic a nGlionn Earcáin. Baoi siumh trá

221] cona muintir ag iomrádh ar Suibhne ara iongantaoi

222] leó gan a bheó nó a mharbh d'fhaicsin ó rochomraicset

223] na catha, acht chena bá derbh leó gurab tré esgcáoine

224] Rónáin fodrúair gan fios a oidhedha. Rochualaidh

225] éimh Suibhne ar chansat & é isin iobar ósa ccionn,

226] & itbert:

    Suibhne

    1. 227] 'A óga, tigidh a lle,

      228] a fhiora Dhál Araidhe,

      229] foghébhthaoi isin bhile a bfuil

      230] an fer forsa táoi iarraidh.


      p.9

    2. 231] Dodheónaidh Dia dhamh-sa sunn

      232] betha iomnocht iomchumhang,

      233] gan ceól is gan codladh sáim,

      234] gan banchuire, cen bandáil.

    3. 235] Misi sunn ag Ros mBearaigh,

      236] domrad Rónán fo mheabhail,

      237] romsgar Dia rém dheilbh nád ró,

      238] sgaraidh ré mh'eól, a ógó.

    A óga.

239] Ó'dchualadar na fir Suibhne ag gabáil na rann

240] tugsat aithne fair & roráidhset fris taobh do thabairt

241] friú. Adbert-som nach ttiubradh tré bhith síor. Ó

242] robhádar-somh iarumh ag iadhad im an mbile

243] rotógaibh Suibhne uime co háithétrom aéerda óthá

244] sin co Cill Ríagain i tTír Chonuill & rothoirinn iarumh

245] a mbile na cille. As ag an mbile sin dorala do

246] Dhomhnall mac Aodha cona shluagaibh do ueith a

247] haithle an chatha & ó'dchonncadar an gheilt ag dol

248] isin mbile tángadar drong dona slóghaibh go roiadhsat

249] ina iomthacmhang ima ccuairt; gabhaid iarumh ag

250] tabairt túarusgbála na geilti ós aird, adberedh fer

251] ann bá ben, adberedh fer eile bá fer robhúi ann, go

252] ttarad Domhnall féin aithne fair, conadh ann

253] adbert: 'As é Suibhne fil ann,' ar sé, '.i. rígh Dál

254] Araidhe roesgcáoin Rónán an lá tugadh an cath.

255] Maith éimh an fer fil ann,' ar sé, '& dá madh áil leis

256] seóide & máoini d'fhagbáil fogébadh úainne da

257] ttugadh taobh frinn. Truag lem,' ar sé, 'iarsma

258] muintire Congail amlaidh sin, ar robtar maith &

259] robtar móra mo chomhada-sa do Chongal,' ar sé,

260] 're ccur an chatha, et robadh maith dono comairle

261] Choluim Chille don ghille úd féin dá ndeachaidh

262] lé Congal do chuingidh sochraidhe co rígh Alban im

263] aghaidh-si'; conadh ann adbert Dombnall an láid:


p.10

    Domhnall

    1. 264] Cionnus sin, a Shuibhne sheing?

      265] robadh tóiseuch mór ndíreim

      266] an lá tugadh an cath clóen,

      267] ar Macc Rath robadh rochóemh.

    2. 268] Cosmhuil do ghnúis érgna iar n-ól

      269] re corcair no re coemhór,

      270] cosmhuil do chúl gan chaire

      271] re clúimh nó re casnaidhe.

    3. 272] Cosmhuil gné do chuirp choidche

      273] re sneachta n-úar n-(r)LBcheck?æcnoidhche,

      274] do rosg rogormadh mar ghloin,

      275] mar oighreadh séimh snúadhamail.

    4. 276] Áluinn cuma do dá chos,

      277] dar liom ní trén th'urradhus,

      278] t'airm rathmara, ruicthis fuil,

      279] robsat athlumha i n-iomghuin.{folio 84a}

    5. 280] Targaidh Colaim Cille dheit

      281] nemh agus ríghe, a romheic,

      282] díogháir tángais isin Magh

      283] ó príomhfháidh nimhe is talmhan.

    6. 284] Adubairt Colum Cille,

      285] fáidh fosaidh na fírinne,

      286] líon ticcthi tar tuile theinn

      287] ní riccthi uile a hÉirinn.

    7. 288] Targus-sa do Chongal Chlaon

      289] tan robámar imaráon

      290] bennacht fer nÉrenn uile,

      291] ba mór an t-ioc énuige.


      p.11

    8. 292] Muna gabha uaim-si sin,

      293] a Chonghail chaoimh mic Sgannail,

      294] ga breith bhéire, mór an modh,

      295] orm-sa, más eadh, it aonor?

    9. 296] Gébhad-sa úait madh maith lat,

      297] tabhair dhamh-sa do dhá mac,

      298] do lámh dhiot is do bhen mbas,

      299] t'ingen is do rosg rinnglas.

  1. 300] Nocha Béra acht rinn fri rind,

    301] béd-sa choidche in bhar n-oirchill,

    302] as é ar ccomhrádh iman ccacht,

    303] beir-si lomnán mo mallacht.

  2. 304] Bidh cuid do chuifir do chorp,

    305] beittid fiaich ar do thromthocht,

    306] nodgonfa ga dremhan dubh

    307] agus beir-si faon folumh.

  3. 308] Atáoi it áonar seach gach rígh

    309] gum aimhles ó thír do thír,

    310] rodlesaighes thairis sin

    311] ón ló rondug do mháthair.

  4. 312] As ann fós tugadh an cath

    313] ar an maighin a Muigh Rath,

    314] robhúi bráon dar claideamh nglas,

    315] torchair Congal Cláon cionnus.

    Cionnus.

316] Ó'dchuala trá Suibhne sésdan na sochaidhe &

317] muirn an mórshlúaigh nostógbaidh uime asin mbile

318] re fraisnéllaibh na firmaiminti ós mullaighibh gacha

319] maighni & ós fhéigi gacha ferainn. Baoi fri ré chéin


p.12

320] iarsin seachnóin Érenn ag tadhall & ag turrag a

321] sgalpaibh cruadhcharrag & a ndosaibh crann urard

322] eidhneach & i ccuasaibh caolchumhguibh cloch ó inber

323] do inber & ó binn do binnd & ó glinn do glionn go ráinic

324] Glenn mbitháluinn mBolcáin. Ann no thathaigtis (?)

325] gealta Éirenn ó robadh slán a mbliadhain ar

326] gealtacht, ar as ionadh aoibhnesa móir an glenn

327] sin do gheltaibh do grés. Uair as amlaidh atá Glenn

328] mBolcáin & ceithre doirsi ag an ngaoith ann &

329] roschoill roáluinn rocháoin ann bheós & tiobrada

330] táobhghlana & uarána ionnfhuara & glaisi gainmidhe

331] glanuisgidhe & biorar barrghlas & fothlocht fann foda

332] for a lár. Iomda fhós a shamha & a shiomsáin & a

333] lus-bían & a biorragáin, a chaora & a chreamh, a

334] mhelle & a miodhbhun & áirnidhe dubha & a dercain

335] donna. Nobídh dono gach æ dona gealtaibh ag

336] tuargain a chéile im thogha biorair an ghlenna sin

337] & im roignibh a leptach.

338] Robúi dono Suibne athaigh fhoda isin ghlenn

339] sin conustarla aen na n-oidhche ann a mullach

340] sgíach urairde eidhnidhe robhaoi isin glinn. Robá

341] deacair dó-sumh iumfhhulang na leaptha sin, uair

342] gach cor & gach iompódh nochuiredh dhe nothegmadh

343] frais do dhealgaibh sgiach ann, co mbíttís ag tolladh

344] & ag treaghdadh a thaoibh & ag comhghuin a chnis.

345] Roaitherraigh Suibne iarum asin leabaidh sin dochum

346] ionaidh ele. As amhlaidh éimh robhúi an t-ionadh

347] sin & motharmhuine móirdreasa míndeilgneach ann &

348] áonchraobh dhíoghainn droighin ar na hionfhás {folio 84b}

349] na hénur trésan muine suas. Tairisedh Suibhne for

350] barr na craoibhe sin, sdúaghais & lúbais an croabh


p.13

351] chomhcháol robháoi faoi go ttarla béim n-asglainn

352] de trésan muine go ttorchair go lár talman, co nach

353] raibhe méd n-orlaigh ann ó a bhonn go a bhathais

354] gan fhuiliúgudh, gan forrdergudh fair. Adráigh

355] iaromh go héneirt anfann & dothoed trésan muine

356] amach, co n-ébairt: 'Mo chubhais éimh,' ar sé,

357] 'as deacair an bheatha so d'fhulang tar éis deghbhethad

358] & bliadhain gus aréir damh-sa forsan

359] mbethaidh-si'; conadh ann adbert an laoidh:

    Suibhne

    1. 360] 'Bliadhain gus aréir

      361] dhamh fó chiamhair chraobh

      362] eitir tuile is tráigh

      363] gan tuighe fom tháobh.

    2. 364] Gan cerchaill fóm chionn

      365] eitir ferchloinn fhinn,

      366] baeghal, a Dhé, dhúinn,

      367] gan fhaohar, gan rinn.

    3. 368] Gan comhthocht fri mnáibh,

      369] acht madh fothlacht fían,

      370] as cuid iodhan óg,

      371] biolar, as é ar mían.

    4. 372] Gan rúathar co rígh

      373] am úathadh im eól,

      374] gan airgni go hán.

      375] gan chairde, gan cheól.

    5. 376] Gan chodladh, monúar,

      377] go n-abrar a fhíor,

      378] gan chobhair co cían,

      379] as doraidh mo dhíol.


      p.14

    6. 380] Gan tegh lomnán lán,

      381] gan comhrádh bfher bfhíal,

      382] gan rígh riom da rádh,

      383] gan lionn is gan bíadh.

    7. 384] Trúagh romthearbadh sunn

      385] rem shlúagh trealmach trom

      386] im geilt géir tar gleann

      387] gan chéill is gan chonn.

    8. 388] Gan bheth ar cuairt rígh

      389] acht rúaig ar gach ráon

      390] as í an mhire mhór,

      391] a rí nimhe naomh.

    9. 392] Gan áos comhlán ciúil,

      393] gan comhrádh fri mnáibh,

      394] gan tiodhnacal séd,

      395] tuc mh'ég, a Chríst cháidh.

    10. 396] Robádhus-sa feacht,

      397] ge béo mar 'tú anocht,

      398] ba neamhfhann mo nert

      399] ar ferann nárbh olc.

    11. 400] Ar eachaibh co hán

      401] i mbeathaid can bhrón,

      402] ar mo ríghe raith

      403] robsam rígh maith mór.

    12. 404] Beith mar 'tú 'na dhíaid

      405] dot chreic, a Chríst cáidh,

      406] im bhochtán gan brígh

      407] a nGlionn Bolcáin báin.


      p.15

    13. 408] An scé nach máoth barr

      409] romthraoth is romtholl,

      410] súaill nach ttuc mh' oididh,

      411] an craobh droighin dhonn.

    14. 412] Cath Congail co cclú,

      413] ba liach dhún fo dhí,

      414] ba día mairt an maidhm,

      415] lía ar mairbh 'náid ar mbí.

    15. 416] Ar faéinnel go fíor

      417] gerbham saéirfher séimh,

      418] isam triambain trógh

      419] bliadhain gus aréir.'

    Bliadhain

420] Robháoi-siumh amlaidh sin a nGlinn Bolcáin

421] go rostógaibh uime feacht ann co ráinic Clúain Cilli

422] a ccoiccrích Thíre Chonaill & Thíre Bóghaine.

423] Dochuaidh iarumh for sraith na tiopraidi gur chaith

424] biorar & uisge ann an oidhche sin. Téit iarumh a

425] mbile na cilli. As é ba hoirchinneach isin chill sin

426] Fáibhlen do muintir Brughaigh mic Deaghaidh &

427] táinic doinenn mór dermháir ann an oidhche sin gur

428] rochuir ar Suibhne go mór méd anshóidh na hoidhchi

429] sin & adbert-somh: 'Trúagh ámh,' ar sé, 'nach air

430] Muigh Rath rommharbadh-sa resíu nobheinn isin

431] deacair-si'; go n-ébairt an laoidh annso síosana go

432] léig:

    Suibhne

    1. 433] Anocht is fúar an snechta,

      434] fodeachta is búan mo bhochta,

      435] nídom neirt isin deabuidh

      436] im geilt romgeóghuin gorta.


      p.16

    2. 437] Atchíd cách nídom chuchtach,

      438] as lom i snáth mo cheirteach,

      439] Suibhne mh'ainm ó Ros Ercáin,

      440] as misi an gealtán gealtach.

    3. 441] Nídom fois ó thíg aghaidh,

      442] ní thaidlenn mo chois conair,

      443] nocha bíu sonna a ccíana,

      444] domeccad ialla omhain.

    4. 445] Mo bháire tar muir mbarcláin

      446] ar ndol tar sáile soclán,

      447] rogab time mo nertán,

      448] as mé gealtán Ghlinne Bolcáin.

    5. 449] Gaoth an reóidh ag mo rébadh,

      450] sneachta romleón go léige,

      451] an tsíon dom breith a n-éccuibh

      452] do géccuibh gacha géicce.{folio 85a}

    6. 453] Romgonsat géga glasa

      454] co rorébsat mo bossa,

      455] ní fargaibhset na dreasa

      456] damna creasa dom chossa.

    7. 457] Atá crioth ar mo lámha

      458] tar gach mbioth fátha mbúaidre,

      459] do Shlíabh Mis ar Sliabh Cuillenn,

      460] do Shléibh Cuillenn co Cuailgne.

    8. 461] As trúagh mo nuallán' choidhche

      462] i mullach Cruachán Oighle,

      463] do Ghlinn Bolcáin for Íle,

      464] do Chinn Tíre for Boirche.


      p.17

    9. 465] Beg mo chuid ó thig laa,

      466] ní thaét ar scáth lá noa,

      467] barr biorair Chluana Cille

      468] la gleorán Chille Cua.

    10. 469] An gen fil ag Ros Earcach

      470] ní thair imnedh ná olcach,

      471] as edh dombeir gan nerta

      472] beith re sneachta go nochtach.'

    Anocht

473] Táinic Suibhne roimhe iarumh co riacht an

474] chill ag Snámh dhá Én for Sionainn, dian comainm

475] Cluain Boirenn an tan sa; día na haoine dídine an

476] tsainridh ráinic-siumh annsin. As ann iarumh bádar

477] cléirigh na cille ag dénamh an uird nóna mná ag

478] túargain lín & ben ag breth leinb. 'Nior bhó cóir

479] éimh,' ar Suibhne, 'don mhnáoi aoine an Choimdedh

480] do mhilledh. Feibh thúairges an ben an líon,' ar

481] sé, 'as amhlaidh sin rotúairgeadh mo muinter-sa

482] isin chath a Maigh Rath.' Rochúalaidh-sion iarum

483] clog an esparta aga bhúain, conadh ann adbert:

484] 'Ba binne lem-sa éimh,' ar sé, 'guth na ccúach do

485] chloinsin ar bruach na Banna do gach leith inás

486] grig-gráig an chluig si atchluinim anocht,' co n-ébert

487] an laoidh:


p.18

    Suibhne

    1. 488] Binne lem im na tonna

      489] mh' ingne anocht cidh it cranna

      490] ná gricc-gráicc chlogáin chille

      491] an chú do cúi Banna.

    2. 492] A bhen, ná tairbhir do mac

      493] día na háoine dídine,

      494] lá nach luingenn Suibhne Geilt

      495] ar seirc rígh na fírinne.

    3. 496] Amail tuairgitt na mná an líon,

      497] is fíor gé nomchluinter-sa,

      498] amlaidh rothuairgit 'san chath

      499] for Maigh Rath mo mhuinter-sa.

    4. 500] Ó Loch Diolair an aille

      501] go Doire Coluim Chille

      502] nocha deabaidh rochúala

      503] ó ealaib búadha binne.

    5. 504] Dord daimh dhíthreibhe ós aille

      505] bíos a Síodhmhuine Glinne,

      506] nochan fuil ceól ar talmain

      507] im anmuin acht a bhinne.

      23-1 For this stanza and the following K has

      1. Binni leam im na tonna

        m' adhbha anocht ciodhat crannda,

        la nach loingenn Suibhne Geilt

        ar seirc righ na firinde.

        • A bhen na tairbhir do mhac

          dia na haeini didine

          na gricc gracc chlogáin cille

          an cú doghnÍ cui banna.


    p.19

  1. 508] A Chríost, a Chríost romchluine,

    509] a Chríost, a Chríost gan bine,

    510] a Chríost, a Chríost romchara,

    511] ná romscara réd binne.

    Binne

512] Roshiecht immorro Suibhne arnabhárach go

513] Cill Derfile gur chaith biorar na tiobraidi & an

514] t-uisge robhúi isin chill & táinic doinenn dermháir

515] isin oidchi go rosgab athtuirsi adhbhalmór & snímhche

516] Suibhne tria olcus a beathad & bheós rob imshníomhach

517] athtuirseach leis bheith a n-égmuis Dhál Araidhe;

518] conadh ann adbert na randa sae:

    Suibhne

    1. 519] Mh'aghaidh a cCill Der ffile

      520] as í robris mo chroidhe,

      521] dursan damh, a mic mo Dhé,

      522] sgaradh ré Dál nAraidhé.

    2. 523] Deichneamhar is deich cét laoch

      524] rob é mo shlúagh ag Druim Fraoch,

      525] ge beó gan treisi, a mic Dé,

      526] ba misi a ccenn comairlé.

    3. 527] Múichnidhe mh'aghaidh anocht

      528] gan giolla is gan longphort,

      529] níorbh í mh'aghaidh ag Druim Damh,

      530] meisi is Faolchú is Conghal.{folio 85b}

    4. 531] Mairg romfuirgedh risin dáil,

      532] a mo ruire an ríchid ráin,

      533] gen go bfhaghainn-si d'ulc dhe

      534] go bráth acht an oidhchi-se.'

    M'aghaidh


p.20

535] Seacht mbliadhna comhlána do Suibhne ar

536] fud Érenn as gach aird go aroile go ttoiracht aon na

537] oidhche ann co Glenn Bolcáin, fobith is ann robhaoi

538] a dhaingen & a dhúnárus comhnaidhe-siumh & ba

539] haoibhne leis oirisiumh & aittreabadh ann inás i

540] ngach ionadh a nÉrinn ina égmuis, úair doshoichedh

541] chuige as gach aird d'Éirinn & ní théighadh úadh

542] acht re huaman & re huiregla mhóir. Roairbhir

543] bhith Suibhne ann an aghaidh sin co ttoirracht

544] Loingseachán fora iarraidh isin maidin arnamhárach.

545] Adberat furenn ann gurbho mac máthar dhó-sumh

546] Loingseachán, adberat furenn eile ba comhalta, acht

547] cena cibé dhíbh sin é roba mór a dheithidin uimesiumh,

548] uair dochuaidh-siumh fo thrí for gealtacht &

549] dusfug-sumh fo thrí for ccúlaibh. Robhaoi Loingseachán

550] aga iarraidh-siomh don dul sin isin ghlionn,

551] co bfuair sliocht bharr a throighedh a mbruach na

552] glaisi isa biorar noithedh & fós fuair na craobha

553] nomheabhtaís fó a chosaibh ag aitherrach do bharr

554] an chroind for aroile. Ní bfuair-siumh dono an gheilt

555] an lá sin co ndeachaidh a faisteach folamh isin glinn

556] gur tuit a shúan toirrchim codalta fair ann iar

557] mórshaothar luirg Suibhni forsa raibbe iarair. Doluidh

558] iaromh Suibhne fora shliocht-somh go mbúi forsan

559] teach co ccúalaidh iarum srainn Loingseacháin ann;

560] conadh iarsin adbert an láoidh-si:

    Suibhne

    1. 561] 'An fer ag froig focherd srainn,

      562] súan mar soin nocha lámhaim,

      563] seacht mbliadhna ón mhairt a Muigh Rath

      564] nochar chotlus tinneabradh.


      p.21

    2. 565] Do chath rod,

      566] a Dhé nimhe, ní ma lott,

      567] bá Suibhne Geilt m'ainm iar sin,

      568] mh'aonar dhamh a mbarr eidhin.

    3. 569] Biorar thiobrad Drorma Cirb,

      570] as é mo shásadh im theirt,

      571] as aithnidh orm gnúis a ghné,

      572] as fíor is mé Suibhne Geilt.

    4. 573] Dearbh as misi Suibhne Geilt

      574] fer contuil fo choemhna ceirt,

      575] im Shlíabh Líag má do cló

      576] domseannad na fiora so.

    5. 577] An tan ba-sum Suibhne sruith

      578] arbhirinn bith a n-úarbhuith

      579] i seisg, a sesgonn, i sléibh:

      580] rorer m'eól ar eidirchéin.

    6. 581] Atlochar don rígh-si thúas

      582] las nach gnáth an t-iomarchrúas,

      583] as edh romucc as mo riocht

      584] a mhéd robhá for écciort.

    7. 585] As fuit, fuit damh ó nach mair

      586] mo chollan i n-eidhnechaibh,

      587] feraidh mór do shíonaibh air

      588] agus mór do thoirneachaibh.

    8. 589] Gidh im beó ó gach dinn do dhinn

      590] isin slíobh ós iubairghlinn,

      591] áit i fargbadh Congal Cláon

      592] monúar ná romfargbadh faon.


      p.22

    9. 593] Meinic m'ong

      594] cían óm relic mo theach toll,

      595] nídom nía acht im geilt ghann,

      596] Dia romchlann i cceirt gan chonn.

    10. 597] As mór báos

      598] a Glinn Bolcáin acht cé taés,

      599] fil mór do abhlaibh a nGlinn

      600] Bolcáin do éimhedh (?) mo chinn.

    11. 601] Biorar glas

      602] agus deogh d'uisge glain,

      603] nosibhim, ní thibim gen,

      604] ní hionann san fer ag froigh.

    12. 605] Eidir corraibh Cúailghne saimh,

      606] eitir chúanaibh ó thig gaimh,

      607] fó chéibh chaille gach re seal,

      608] ní hionann san fer ag fraigh.{folio 86a}

    13. 609] Glenn mBolcáin mbil bél re gáoith

      610] ima ngairid geilte glinne,

      611] ní chodlaim ann, monuar dhamh,

      612] am trúaighe ná an fer ag fraigh.'

    An fer

613] A haithle na láidhe sin doluidh-siumh isin

614] oidhche ar ccionn co muilenn Loingseacháin;

615] aonchailleach ag a choimhéd-sidhi .i. Lonnóg inghen

616] Duibh Dhithribh máthair mhná Loingseacháin.

617] Táinic Suibhne isin teach cuice & tuc sí mírenna beca

618] dhó & robhúi fri ré chían ag aithighidh an mhuilinn

619] amhlaidh sin. Luid Loingseachán for a shliocht-somh

620] lá n-ann conusfaca for taidhin an mhuilinn é & téit


p.23

621] d'agallamh na caillighi .i. co Lonnóig máthair a

622] mhná. 'An ttáinic Suibhne 'san muilenn, a chaillech?'

623] ar Loingseachán. 'Robúi aréir co déidhenach sunn,'

624] ar an chaillech. Rogabh iarum Loingseachán ceirt

625] na caillighe uime & roan isin muilenn tar éis na

626] caillighe & táinic Suibhne an oidhche sin don mhuilinn

627] co ttug aithne ar Loingseachán. Ó'dchonnarc a

628] shúile co ling úadha focédóir dar forlés an tighe

629] amach & adbert: 'A Loingseacháin,' ar sé, 'as

630] trúagh th'amus orm-sa arim thafann as mh'ionadh &

631] as gach ionadh is diliu lium i nÉrinn & ó nach

632] léig Rónán damh-sa taobh do thabhairt friot as

633] liosda lenamhnach dhuit ueith dom lenmhuin'; &

634] dorinne an laoidh so ann:

    Suibhne

    1. 635] A Loingseacháin, liosda sin,

      636] nochan úain damh t'agalloimh,

      637] ní léig dhamh Rónán taobh friot,

      638] as é domrad a n-ainriocht.

    2. 639] Doradus urchar gan ágh

      640] a lár an chatha ar Rónán,

      641] co robhen isin chlog chain

      642] robhaoi for ucht an chléirigh.

    3. 643] Mar dotheilgius urchar n-án

      644] do lár an chatha ar Rónán,

      645] 'ced duit', ar an cléireach cain,

      646] 'dul araén risna hénaibh.'

    4. 647] Iarsin rolinges-sa súas

      648] isin aéér eadarbhúas,

      649] ní rolinges ó 'tú beó

      650] æinléim badh héttromó.


      p.24

    5. 651] Dá madh isin maidin múaidh,

      652] isin Mairt a haithle an Lúain,

      653] nochar úallcha neach anú

      654] a leith re hóglách m'aosú.

    6. 655] As iongnadh lem inní atchiú,

      656] a fhir rodhealbh an lá aniú,

      657] ceirt na caillighi ar an clár,

      658] dá shúil lúatha Loingsecháin.'

    A

659] 'As trúagh an mheabail rob áil duit do

660] dhénamh orm-sa, a Loingsecháin,' ar sé '& ná bí ag

661] mo thochrádh ní as sía, acht eirg dot thoigh & raghat-sa

662] róm gonige an baile itá Eorann' .

663] As amhlaidh éimh robhúi Eorann an tan sin

664] ar ffeis le Guaire mac Congail mic Sgannláin, ar rob

665] í Eorann fa ben do Suibhne, uair robháttar dá

666] bhráthair isin tír & ba comhdhúthaigh dhóibh an

667] ríghe rofagaibh Suibhne .i. Guaire mac Congail, mic

668] Sgannláin, & Eochaidh mac Condlo, mic Sgannláin.

669] Rosiacht trá Suibne gonige an baile ina raibhe

670] Eorann. Dodheachaidh Gúaire do sheilg an lá sin &

671] ba sí conair dochúaidh co muinchinn Sléibe Fuaid

672] & im Sgirig Chinn Ghlinne & im Éttan Tairb. As ann

673] robaoi a longport im Glenn Bolcáin risa ráiter Glenn

674] Chíach aniú i machaire Chineoil Ainmirech. Deisidh

675] iarumh an gheilt for fordhorus na boithe i raibhe

676] Eorann, conadh ann itbert: 'An cumhain let a

677] ingen,' ar sé, 'an grádh romór dorad cach uainn dá

678] chéle an ionbaidh robhámar imaráon? Agus is

679] suanach sádail duit-si,'ar sé, '& ní headh dhamh-sa';

680] conadh an adbert Suibhne & rofhregair Eorann é:

681] {folio 86b}

    1. 682] 'Súanach sin, a Eorann án,

      683] i leith leaptha red lennán,

      684] ní hionann is misi ibhus,

      685] cian ó atú-sa ar anbfhorus.

    2. 686] Roráidhis, a Eorann oll,

      687] aithesg álainn iméttrom

      688] co ná beitheá it bheathaidh dhe

      689] sgaradh énlá ré Suibhne.

    3. 690] Aniú is suaithnidh co prab,

      691] beg let brígh do shencharad,

      692] te duit ar chlúimh cholcaidh cain,

      693] úar damh-sa amuigh co madain.

    1. 694] As mochen duit, a gheilt ghlan,

      695] tú is tocha d' feruibh talman,

      696] gidh súanach is suaill mo chlí

      697] ón lá itcuala tú ar neimhní.

    1. 698] As tocha let mac in rígh,

      699] beriustú d'ól gan imshníomh,

      700] as é do thochmarc togha,

      701] ní íarr sibh bhar senchara.

    1. 702] Ce nombéredh mac an rígh

      703] do thoigibh óil gan imshniomh,

      704] ferr liom feds i ccuas cháol chroinn

      705] let, a fhir, día notcaomhsoinn.

    2. 706] Dá ttuctha mo rogha dhamh

      707] d' feruibh Éirenn is Alban,

      708] ferr lem it chomair gan chol

      709] ar uisge agus ar bhiorar


    p.26

  1. 710] Ní conair do deghmhnáoi dhil,

    711] Suibhne sunn ar sliocht imnidh

    712] fuar mo leaptha ag Ard Abhla,

    713] nídot terca m' fhúaradhbha.

  2. 714] Córa duit serc agus grádh

    715] don fhior 'gá táoi th'aénarán

    716] iná do gheilt ghairbh ghortaigh

    717] uathaigh, omhnaigh, urnochtaigh.

    1. 718] Monúar ámh, a gheilt ghníomhach,

      719] do ueth éittigh imshníomhach,

      720] saoth lem do chnes rochlói dath,

      721] dreasa is droighin gut rébadh.

    1. 722] Ní dá chairiughadh dhamh ort,

      723] a mháothainder mháothéttrocht,

      724] Críst mac Muire, mór da cacht,

      725] é domrad a n-éccomhnart.

    1. 726] Robadh maith lem ar mbeth araén

      727] co ttigeadh clúmh ar ar ttaobh,

      728] co sirfinn soircni is doirchi

      729] let gach lá is gach énoidhche.

    1. 730] Adaigh dhamh-sa a mBoirchi bhinn,

      731] ránac Túath Inbhir áloinn,

      732] rosirius Magh Fáil co fraigh,

      733] tairlius do Cill Uí Súanaigh.

    S.

734] Ní thairnic dhó acht sin do rádh an uair

735] rolíon an slúagh an longphort as gach aird. Téidsiumh


p.27

736] iarumh ina réim romhadhma for teichedh

737] amail ba minic leis. Ní roan-somh don réim sin co

738] ráinic ría n-oidhchi co Ros mBeraigh .i. an cét-cill

739] ag ar oiris a haithle catha Muighe Rath & dochóidh

740] isin iobar robhúidh isin chill. Muireadach mac

741] Earca dano, as é ba hairchinneach isin cill an tan

742] sin. Dorala iarum ben an oirchinnigh ag gabáil

743] secha an inbhar co bfaca an gheilt ann & tuc aithne

744] fair guruó é Suibhne robhúi ann, co n-ébert sí fris:

745] 'Táir asin iubhar, a rí Dhál Araidhe,' ar sí, 'atá,

746] baeghal áonmhná sunna agad.' Do ghabáil na

747] geilti & dá brégadh & cealgadh atrubhairt sí ind sin.

748] 'Nocha ragha éimh,' ar Suibhne, 'ar nachamtáir

749] Loingseachán & a bhen, ar robhúi tan ba husa dhuit

750] aithni form-sa inás aniú'; conadh ann atbert na

751] runna sa síos ann:

    Suibhne

    1. 752] 'A bhen dobheir aithne form

      753] do rennuibh do rosg roghorm,

      754] robhúi tan ba ferr mo gné

      755] i n-airecht Dál Araidhé.

    2. 756] Rochláochaighes dealbh is dath

      757] ón air tánag asin chath,

      758] robo misi an Suibhne seng

      759] atchúaladar fir Éreand.

    3. 760] Bí-si gut fhior is gut thoigh,

      761] nocha biu-sa a Ros mBeraigh,

      762] ní chomhracfem go bráth mbán,

      763] misi agus tusa, a bhenaccán.'

    A bhen.

764] Doluidh-siomh iarumh asin iubhar co héttrom


p.28

765] æerdha & tóet roimhe co ráinic isin mbile ag Ros

766] Earcáin, úair dobhádar trí dúnáruis aigi-siumh ina

767] cclechtadh comnaidhe do dhénamh ina thír feisin .i.

768] Teach mic Ninnedha & Cluain Creamha & Ros Earcáin.

769] Robháoi-siumh iarum co cenn cáocáoisi ar mhís isin

770] iubhar sin gan airiughudh, co frith ann a ionadh & a

771] adhbha {folio 87a} fo dheóidh, co ndernadh comairle ag

772] maithibh Dhál Araidhe cia dorachadh da gabáil co

773] nderbertatar uili ba hé Loingseachán robadh cóir

774] do chur ann. Rogab Loingseachán immorro do

775] láimh teacht frisin toisg sin & luidh roimhe co ttáinic

776] dochum an iubhair ina mbáoi Suibhne, conusfacaidh

777] an gheilt ar an ccráoibh úasa. 'Truagh sin, a

778] Suibhne,' ar sé, 'conadh é th'íerdraighe bheith

779] amhlaidh sin gan bhíadh, gan digh, gan édach amail

780] gach n-ethaid n-aéerdha, ier mbeith a n-éttaighibh

781] sróldae síregdha ar eachaibh ána allmurdha co

782] sríanaibh soinemhla dhuit, & mná málla maisecha

783] let & iomad macaomh & míolchon & degháos gacha

784] dána, iomad slúagh, iomdha iolarrdha d'urradhuibh

785] & do tháoisechuibh & d'óigthighernaidhibh, do

786] brughadhuibh & do bhiatachaibh dot réir. Iomad

787] cúach & copán & benn mbreacegair mbúabhaill im

788] lennuibh somblasda so-óla let bhéos. Dursan duit

789] bheith fon ionnus sin amail gach n-én ttruag ttarimtheachtach

790] ó dhíthribh do dhíthribh.' 'Leig as a

791] le, a Loingseacháin,' ar Suibhne, 'as edh sin robhúi

792] i ttoici dhúinn, & in bfhuilid sgéla mo thíri leat-sa

793] dhamh? ' 'Atád éimh,' ar Loingseachan, 'uair

794] roég th'athair.' 'Domgaibh dom fhormadh ón,' ar

795] sé. 'Do mháthair dono dh' ég,' ar an giolla.

796] 'Rohanadh dom oirchisecht a ufecht sa,' ar sé.


p.29

797] 'Marbh do bráthair,' ar Loingseachán. 'Toll mo

798] thaobh don leith sin,' ar Suibhne. 'Marbh th'ingen,'

799] ar Loingseachán. 'Snáthad chroidhe dano éiningen,'

800] ar Suibhne. 'Marbh do mac atbeiredh a phopa

801] friot,' ar Loingseachán. 'Fíor ón,' ar sé, 'as é sin

802] an banna dobheir an fer co lár'; conadh ann atbertsat

803] an laoidh etarra .i. Loingseachán & Suibhne:

    1. 804] A Suibhne a Sléibh na nEach

      805] n-ard?

      806] robsat fuileach faobharghargc,

      807] ar Chríost rodchuir a ccarcra

      808] dámh comhrádh red chomhalta

    2. 809] Eist rium-sa má romchluini,

      810] a rí rán, a ríghruire,

      811] co n-innisinn tré mhíne

      812] sgéla dhuit do dheighthíre.

    3. 813] Ní marthain at thír tar th'éis,

      814] as dó tánag dá aisnéis,

      815] marbh do bhráthair ann co

      816] mblaidh,

      817] marbh th'athair is do mháthair.

    1. 818] Mása mharbh mo mháthair mhín

      819] deacraidi damh dol dom thír,

      820] cían ó rochair sí mo chorp

      821] roscair sí friom oirchisecht.

    2. 822] Baoth comairle gach mic mhir

      823] ag nach mairid a shinnsir,

      824] amail as crom craobh fo chnoibh,

      825] toll taobh ó bheith gan bhráthair.


    p.30

  1. 826] Atá urbaidh oile ann

    827] cáointer ag feruibh Éireann

    828] cidh garbh do thaobh is do

    829] throigh,

    830] marbh do bhen chaomh dot

    831] chumaidh.

    1. 832] Tigedhus do bbeith gan mnáoi,

      833] as iomramh luinge gan láoi,

      834] as cad(r)údh(?) clúimhe re cnes,

      835] as adúdh re hénoires.'

    1. 836] Atchúala sgél n-uathmar n-ard

      837] ima raibhe gul glégharg,

      838] as dorn im dhíaidh cia bé dhe

      839] atáoi gan tshíair, a Suibhne.

    1. 840] Seinbhríathar so, serb an snomh,

      841] nocha lium-sa as airfidiudh,

      842] anaidh grían chiúin in gach cladh,

      843] caraidh siúr cen co ccarthar.

    1. 844] Nocha legar laoigh co búaibh

      845] agoinn i nAruidhe uair,

      846] ós marbh th'ingen chaomh

      847] rodchar

      848] maráon is mac do sheathar.

    1. 849] Mac mo shethar is mo chú,

      850] nocham ttréigfittís ar bhú,

      851] as táthad uilc re himnedh,

      852] snáthad chroidhe éninghen.


    p.31

    1. 853] Atá sgél eile co mbloidh,

      854] as leasg lem a innisin,

      855] fir Aradh go ngaoineimh nglic

      856] atád ag cáoineadh th'énmhic.

    857] {folio 87b}

    1. 858] As é sin an banna co mbloidh

      859] dobheir an fer co talmain,

      860] mac beg adberedh popa

      861] do ueith oga gan anmain.

    2. 862] Romfritháil chugad don chraoibh,

      863] súaill nacha nderna anmáoin,

      864] nocha nfuilnghim thúas don

      865] beirt

      866] ó rochuala tásg mh'éinmhic.

    1. 867] Ó doriachtais, a laoich láin,

      868] eidir dí láimh Loingseacháin

      869] mairidh do mhuintir uile

      870] a ua Eachach Sálbhuidhe.

    2. 871] Bí it tocht, tigeadh do chiall,

      872] thoir atá do theach is ní thiar,

      873] fada ód thír tángais a lle,

      874] as é so a fhíor, a Suibhne.

    3. 875] Aoibhne leat eitir dhamaibh

      876] i feadhuibh i fidbhadhaibh,

      877] iná codladh it dhún thoir,

      878] ar chlúimh agus ar cholcaidh.


      p.32

    4. 879] Ferr let bheth ar chraoibh

      880] chuilinn

      881] i ttaoibh linni an lúathmhuilinn

      882] iná bheith a ngrinne ghlan,

      883] is gille óga it fharradh.

    5. 884] Da ccodailteá i ccígibh cnoc

      885] re tédaibh míne mennchrot,

      886] binni leat fo bharr doiri

      887] cronán dhaimh dhuinn dhamh-

      888] ghoiri.

    6. 889] At lúaithe ná gaoth tar glen,

      890] as tú éingheilt na hÉirenn,

      891] glédonn th'aobh, tasci a lle,

      892] bat ségonn saor, a Suibhne.

    892]

    A.S.

894] Atróchair éimh Suibhni asin iubhar ó rochuala

895] tásg a éinmhic, gur ro-iadh Loingseachán a dhá

896] láimh thairis & rochuir cuibhreach fora lámhaibh.

897] Ro-innis dó iaromh a muinter do mharthain uile &

898] rug leis é gusin ionadh i rabhadar maithe Dhál

899] Araidhe. Tucaid dono glais & gébhenna eaturra

900] aca-somh faoi Suibhne & roherbadh do Loingseachán,

901] a breith leis co cenn caocaoisi ar mhís. Ruc-sumh

902] iarum Suibhne leis & robhádar maithe an chúigedh

903] chuigi & úadha frisin ré sin. Táinic trá a chiall & a

904] chuimhne dhó a ffoircenn na rée sin. Táinic bheós

905] a chruth & a dhealbh budhdhéin dó. Robhenaid a

906] chuibhrighe de & rosamhlaidhedh a ríghe fris.

907] Táinic ionbaidh fhoghamhair ann fáoi sin & luidh


p.33

908] Loingseachán cona muinter do bhuain lá n-ann.

909] Rocuiredh eision a ttuilg Loingseacháin iar mbéin

910] a glais de & ar ttecht a chéille dhó. Rohíadhadh an

911] tuilg fair & níor fágbadh neach ina fharradh acht an

912] chailleach namá .i. cailleach an mhuilinn & rohaithnidhedh

913] dhí gan comhrádh do shoighin ar Suibhne.

914] Ara áoi sien roshoigh sí cóir chomhráidh air-siomh co

915] rofhiafraigh ní día imthechtuibh dhe oiread robhaoi

916] ar gealtacht. 'Mallacht for do bhél, a chailleach,'

917] ar Suibhne, 'as olc a n-abra, ní léigfi Día mo bheith-si

918] for gealtacht doridhisi.' 'Maith a fios agum-sa,' ar

919] an chailleach, 'gurab é sárugudh Rónáin fodera duit

920] dul for gealtacht.' 'A bhen,' ar sé, 'is gránna duit

921] beth gom brath & gom bíathadh.' 'Nocha brath

922] edir,' ar sí, 'acht fírinne'; & adúbairt Suibhne:

    1. 923] A chailleach an mhuilinn thall,

      924] cid duit mo chor ar imrall?

      925] nach meabhail deit tré bháigh

      926] mban

      927] mo brath agus mo biathadh?

    1. 928] Nocha misi dobhraith thú

      929] a Shuinne, cidh caomh do chlú,

      930] acht ferta Rónáin do nimh

      931] rolá it gheilt eidir ghealtuibh.

    1. 932] Dá madh misi is go madh mé

      933] badh rígh ar Dhál Araidhé,

      934] robudh mana duirn tar smech,

      935] nochatfia cuirm, a chaillech.'

    936]

    A chaillech.


p.34

937] 'A chailleach,' ar sé, 'is mór do dheacraibh

938] fuarus-sa dá ufestá-sa é, mór léim ndoiligh rolinges-sa

939] ó gach diongna & ó gach dionn, ó gach fuithir & ó

940] gach fáinghlenn di aroile'. 'Ar Día friot,' ar an

941] chaillech, 'ling dúinn léim doná léimennuibh sin

942] anois rolingtheá it ghealtacht.' Rolincc-siomh iarumh

943] léim tar colbha na tuilgi co ráinic cenn na hairidhni

944] síos. 'Mo chubhuis éimh,' ar an chaillech, 'rolingfinnosi

945] féin an léim sin.' Roling sí ón fón ccuma cédna.

946] {folio 88a} Roling-siomh léim eile afar forlés na bruighniu

947] amach. 'Rolingfinn-si dono sin,' ar an chaillech,

948] & roling fo cédóir. Acht chena ba sedh a chumair.

949] Roshir Suibhne cúig tríocha chéd Dhál Araidhe roimpe

950] an lá sin co ráinic Glenn na nEachtach i Fidh Gaibhle

951] & rolen sí é frisin ré sin. Ó rothairis Suibhne ar

952] barr craoibhe urairde eidhnighe annsin, rothairis an

953] chaillech ar crann eile ina fharradh; a nderedh an

954] fhóghamhair do sunnradh ind sin, conadh ann

955] atchuala Suibhne gáir shealga na sochaidhe ind-imeal

956] an fheadha. 'Gáir mórshhlaig so,' ar sé, '& as iad

957] Úi Faeláin failet ann ag techt dom mharbadh-sa a

958] ndíoghail Oiliolla Cédaigh .i. rígh Ua bFaéláin

959] romharbhus-sa i ccath Muighe Rath.' Atchúalaidhsiomh

9609] búiriudh an doimh alla, & dorinni an laoidh

961] & tuc testmolta crann Éirenn ós aird innte & ag

962] foraithmheadh araill dia dheacruibh & dia imshníomh

963] budhdhéin; go ndébairt annso:

    1. 964] A bhennáin, a bhúiredháin,

      965] a bhéiceadháin bintt,

      966] is binn linn an cúicherán

      967] dogní tú 'san ghlintt.


    p.35

    1. 968] Eólchaire mo mhendatáin

      969] dorala ar mo chéill,

      970] na lois isin machaire,

      971] na hois isin tshléibh.

  1. 972] A dhair dhosach dhuilledhach,

    973] at ard ós cionn croinn;

    974] a cholláin, a chraobhacháin,

    975] a chomhra cnó cuill.

  2. 976] A fhern, nídot náimhdidhe,

    977] as áloinn do lí,

    978] nídat cuma sceó sceanbaidhi

    979] ar an mbeirn a mbí.

  3. 980] A dhroighnéin, a dhealgnacháin,

    981] a áirneacháin duibh,

    982] a bhiorair, a bharrghlasáin,

    983] do bhrú thobair luin.

  4. 984] A mhínén na conaire

    985] at millsi gach luibh,

    986] a ghlasáin, a adhghlasáin,

    987] a lus forsa mbí in t-shuibh.

  5. 988] A abhall, a abhlachóg,

    989] trén rotchraithenn cách,

    990] a chaerthainn, a chaeirecháin,

    991] as áloinn do bhláth.

  6. 992] A dhriseóg, a dhruimnechóg,

    993] ní damha cert cuir,

    994] ní ana gum leadradh-sa

    995] gursat lomlán d'fuil.


    p.36

  7. 996] A iubhair, a iubhracháin,

    997] i reilgibh bat réil,

    998] a eidhinn, a eidhneacháin,

    999] at gnáth a ccoill chéir.

  8. 1000] A chuilinn, a chlithmharáin,

    1001] a chomhla re gáoith,

    1002] a uinnes, a urbhadach,

    1003] a arm lámha láoich.

  9. 1004] A bheithi bláith bennachtach,

    1005] a bhorrfadaigh bhinn,

    1006] áluinn gach craobh cengailteach

    1007] i mullach do chinn.

  10. 1008] Crithach ara criothugudh,

    1009] atchluinim ma seach

    1010] a duille for riothugudh,

    1011] dar leam as í an chreach.

  11. 1012] Mo mhioscais i fidhbadhuibh,

    1013] ní cheilim ar chách,

    1014] gamhnach dharach duilleadhach

    1015] ar siubhal go gnáth.

  12. 1016] As olc sén ar mhilles-sa

    1017] oineach Rónáin Fhinn,

    1018] a fherta rombúaidhretar,

    1019] a chlogáin ón chill.

  13. 1020] As olc sén a fúarus-sa

    1021] earradh Conghail chóir,

    1022] a ionar caomh cumhdachtghlan

    1023] co ccortharaibh óir.


    p.37

  14. 1024] Rob é guth gach aenduine

    1025] don t-shlóg dhédla daith,

    1026] na tegh uaibh fán ccaelmhuine

    1027] fer an ionair mhaith.

  15. 1028] Gonaidh, marbaidh, airligidh,

    1029] gabhaid uile a eill,

    1030] cuiridh é, cidh lór do chion,

    1031] ar bior is ar beinn.

  16. 1032] Na marcaigh dom tharrachtain

    1033] dar Magh Cobha cruinn,

    1034] ní roich úaidhibh aenurchar

    1035] dhamh-sa dar mo dhruim.

  17. 1036] Ag dula dar eidhneachuibh,

    1037] ní cheilim, a láoich,

    1038] degurchar na gothnaide

    1039] dhamh-sa résan ngáoith.

  18. 1040] A ellteóg, a luirgnechóg,

    1041] fuarush-sa do ghreim,

    1042] misi ort ag marcaighecht

    1043] as gach beinn a mbeinn.

  19. 1044] Ó Charn Cornáin comhramhach

    1045] co beinn Slébhe Níadh,

    1046] o bheinn Slébhi Uillinne

    1047] rigim Crota Clíach.

  20. 1048] Ó Chrotaibh Clíach comhdhála

    1049] co Carn Lifthi Luirc

    1050] rigim ré tráth iarnóna

    1051] co Beinn Ghulbain guirt.


    p.38

  21. 1052] M'adhaigh ría ccath Conghaile,

    1053] roba síorsan lem,

    1054] síu nobheinn for udmhaille

    1055] ag siredh na mbenn.

  22. 1056] Glenn mBolcáin mo bhithá

    1057] fíor fuarus a greim,

    1058] mór n-oidhchi rofripthálus

    1059] rioth roithrén re beinn.

  23. 1060] Dá sirinn am aonaidhe

    1061] sléibhti domhain duinn,

    1062] ferr liom ionadh aonboithe

    1063] i nGlionn Bolcáin buirr.

  24. 1064] Maith a uisci iodhanghlas,

    1065] maith a ghaoth ghlan gharg,

    1066] maith a bhiorar biorurglass,

    1067] ferr a fhothlacht ard.

  25. 1068] Maith a eidhnech iodhnaidhe,

    1069] maith a shoil ghlan grinn,

    1070] maith a iubhar iubraidhe,

    1071] ferr a bheithe binnd.

  26. 1072] Dá ttíosta-sa, a Loingseacháin,

    1073] chugum in gach riocht,

    1074] gach n-oidhche dom agallaimh

    1075] bés ní anfainn friot.

  27. 1076] Ní anfainn re t' agallaimh

    1077] munbadh sgél romgétt,

    1078] athair, máthair, ingen, mhac,

    1079] bráthair, ben balc d'écc. {folio 88b}


    p.39

  28. 1080] Dá ttisteá dorn agallaimh

    1081] ní budh ferrde leam,

    1082] rosirfinn ria madanraidh

    1083] sléibhti Boirchi benn.

  29. 1084] Do mhuilenn an mheanmaráin

    1085] domheilte do thúaith,

    1086] a thrúagháin, a thuirseacháin,

    1087] a Luingseacháin lúaith.

  30. 1088] A chailleach an mhuilinn-si,

    1089] cidh 'mongeibhe mh'eill?

    1090] mh' égnach duit itchluinim-si,

    1091] is tú amuigh ar an mbeinn.

  31. 1092] A chailleach, a chuirrchennach,

    1093] an ragha for each?

    1094] Noraghainn, a thuirrchennach,

    1095] munam faicinn neach.

  32. 1096] Dá ndeachar, a Shuibhneacháin,

    1097] rob soraidh mo léim.

    1098] Dá ttóra-sa, a chaillcheacháin,

    1099] ní ris sís slán céill.

    1. 1100] Ní cóir éimh a n-abraidh-si,

      1101] a mhic Colmáin Chais,

      1102] nach ferrdi mo mharcachus

      1103] gan tuitim tar mh'ais?

    1. 1104] As cóir éimh a n-abraim-si,

      1105] a chailleach gan chéill,

      1106] demhan agat th'aidhmilliudh,

      1107] romillis fadhéin.

    1. 1108] Nach ferrde let mh'ealadhain,

      1109] a ghelt shaerrdha sheng,

      1110] mo beth agat lenamain

      1111] a mullaighibh na mbenn?

    1. 1112] Dosán eidhinn iomúallach

      1113] fásas tré chrann chas,

      1114] dá mbeinn-si 'na certmhullach

      1115] noághsainn techt ass.

    2. 1116] Teichim riasna huiseóga,

      1117] as é an trénrioth tenn,

      1118] lingim tar na guiseóga

      1119] a mullaighibh benn.

    3. 1120] Feran eidhinn iomuallach

      1121] an tan éirghius duinn,

      1122] goirid bhím da ttarrachtain

      1123] ó rofás mo chlúimh.

    4. 1124] Creabhar osccar antuiccseach

      1125] an tan éirghius damh,

      1126] indar liom as dergnámha

      1127] an lon dogní an sgal.

    5. 1128] Gach áonúair rolinginn-si

      1129] co mbinn ar an lár,

      1130] co fhaicinn an creamhthannán

      1131] thíos ag creim na gcnámh.

    6. 1132] Seach gach coin a n-aidhnechuibh

      1133] luath no gheibhedh m'eill,

      1134] as é luas nolinginn-si

      1135] co mbinn ar an mbeinn.


      p.41

    7. 1136] Sionnaigh beca ag brégairecht

      1137] chugum agus úaim,

      1138] mic thíri ara lédairecht (?),

      1139] teichim-si ré a ffúaim.

    8. 1140] Rothriallsat mo tharrachtain

      1141] ag tocht 'na rioth thenn,

      1142] gur teiches-sa reampa-somh

      1143] a mullaighibh beann.

    9. 1144] Táinic friom mo thairmthechta

      1145] gibé conair théis,

      1146] as léir dhamh ar mh'airchisecht

      1147] am caora gan léis.

    10. 1148] Bile Chille Lughaidhe

      1149] i tuilim súan sáimh,

      1150] ba haoibne i ré Chongaile

      1151] aenach Line láin.

    11. 1152] Doraghae an reódh realtánach

      1153] ferfas ar gach linn,

      1154] asam suairreach, seachránach,

      1155] misi fáoi ar an mbinn.

    12. 1156] Na corra go ccorrghaire

      1157] i nGlionn Aighle úair,

      1158] ealta d'énuibh iomlúatha

      1159] chugum agus úaim.

    13. 1160] Ní charaim an sibheanradh

      1161] dogniad fir is mná,

      1162] binne liom a ceileabradh

      1163] luin 'san aird ittá.


      p.42

    14. 1164] Ní charaim in stocairecht

      1165] atcluinim go moch,

      1166] binne lium a crocairecht

      1167] bruic a mBennuibh Broc.

    15. 1168] Ní charuim an chornairecht

      1169] atchluinim go tenn,

      1170] binni lium ag damhghairecht

      1171] damh dá fhiched benn.

    16. 1172] Atá adhbur seisrighe

      1173] as gach glionn i nglenn,

      1174] gach damh ina freislighe

      1175] a mullach na mbenn.

    17. 1176] Cidh iomdha dom dhamraidh-si

      1177] as gach glinn i nglenn,

      1178] ní minic lámh oiremhan

      1179] ag dúnadh a mbenn.

    18. 1180] Damh Sléibhi aird Eibhlinne,

      1181] damh Sléibhe Fúaid féigh,

      1182] damh Ella, damh Orbhraidhe,

      1183] damh lonn Locha Léin.

    19. 1184] Damh Seimhne, damh Latharna,

      1185] damh Line na lenn,

      1186] damh Cúailghni, damh Conachla,

      1187] damh Bairni dá bhenn.

    20. 1188] A máthair na groidhi-si

      1189] rolíathadh do lenn,

      1190] ní fhuil damh at dheagaidh-si

      1191] gan dá fhichead benn.


      p.43

    21. 1192] Mó ná adhbhur leinníne

      1193] roliathadh dot chenn,

      1194] dá mbeinn ar gach beinníne

      1195] beinníni ar gach mbenn.

    22. 1196] A dhoimh doní an fogharán

      1197] chugum tar an nglenn,

      1198] maith an t-ionadh foradhán(?)

      1199] i mullach do bhenn.

    23. 1200] As mé Suibhni sirtheachán,

      1201] luath reithim tar glenn,

      1202] nocha n-é mh'ainm dlightheachán,

      1203] mó is ainm damh Fer Benn.

    24. 1204] Tioprata is ferr fúarus-sa,

      1205] tiopra Leithid Láin,

      1206] tiopra is áille ionnuaire,

      1207] úarán Dhúine Máil.

    25. 1208] Gidhat iomdha mh'imeirce

      1209] mh'édach aniú is gerr,

      1210] mé féin doní m'forfaire

      1211] i mullach na mbend.

    26. 1212] A raithnech, a rúadhfhada,

      1213] rorúadhadh do lenn,

      1214] ní hosair fir fuagarta

      1215] a ngabhlaibh do bhenn.

    27. 1216] Bidh ann bhias mo bhithlighi

      1217] tes ag Tuidhin tenn,

      1218] ag Tegh Moling biothainglighi

      1219] thaethusa do bheind.


      p.44

    28. 1220] Dorad misi it chumann-sa

      1221] mallacht Rónáin Finn,

      1222] a bhennáin, a bhúireadháin

      1223] a bhéiceadáin binn.

    A beannáin.

1224] {folio 89a}A haithle na láidhe sin táinic Suibhne

1225] a Fidh Gaibhle co Beinn mBóghaine, asséin co

1226] Beind Fhaibhne, aisséin co Ráith Murbuilg & ní ffuair

1227] a dhíon ar an ccailligh co ráinig co Dún Sobairce i

1228] nUltaibh. Roling Suibhne iarumh do bheinn an

1229] dúine síos cach ndíriuch riasan ccailligh. Roling sí

1230] co hiomhathlomh ina dheaghaidh co ttorchair do

1231] aill Dhúine Sobharci co ndernadh mionbhrúar &

1232] minchomairt dí ann co ttorchair isin bhfairrge, conadh

1233] amhlaidh sin fúair bás i ndedhaidh Suibhne.

]

1234] Atbert Suibhne iarsin: 'Ní bhíu-sa i nDál

1235] Araidhe fesda úair nommhuirfedh Loingseachán i

1236] ndiogail a chaillighi mé día mbeinn ara chumus.'

1237] Luid Suibhne iarumh co Ros Chomáin i Connachtuibh

1238] & rothoirinn for sraith an topuir co rochaith biorar

1239] & uisgi ann. Táinic ben a tigh an oircinnigh dochum

1240] an tobair. Forbhasach mac Fordhalaigh an

1241] t-oirchinneach sin. Rob í an bhean táinic ann,

1242] Finnsheng ingen Fhíndealaigh. Rotheich iarumh an

1243] gheilt reimpe & tuc sisi lámh tar an mbiorar báoi

1244] for an sruth. As ann robhúi Suibhne forsan mbili

1245] ina fiadhnuisi & robhúi ag éccáoine móir fa na chuid

1246] biorair do bhreth uadha conadh edh atbert: 'A

1247] bhen,' ar sé, 'as trúagh duit mo bhiorar do ureith

1248] úaim & dá festá mar atú úair ní dhénann fer túaithe

1249] ná fine mh'oirchisecht; ní théighim for aeidhideacht

1250] do thigh duine ar druim dhomain. As é mo búar

1251] mo bhiorar, as é mo mhíodh mh'uisci, as iad mo


p.45

1252] chairde mo chroinn crúadhloma cliothardhlúithe & cén

1253] co mberthá-sa mo biorar,' ar sé, 'as derb nocha

1254] beitheá gan ní anocht mar atú-sa tar éis mo bhiorair

1255] do breith úaim'; & dorinne an laoidh so:

    1. 1256] A bhen bhenus an biorar

      1257] agus bherius in uisci,

      1258] nocha betheá gan ní anocht

      1259] gén co mbertheá mo chuid-si.

    2. 1260] Monúaran, a bhenagán,

      1261] nocha ragha an leth raghad,

      1262] misi amuigh a mbarraibh crann,

      1263] tusa tall a tigh charad.

    3. 1264] Monúarán, a bhenagán,

      1265] as fúar an ghaeth dománuig,

      1266] nímoirchis máthair ná mac,

      1267] ní fuil brat ar mo brághuid.

    4. 1268] Dá festá-sa, a bhenagán,

      1269] mar atá sunna Suibhne,

      1270] seach ní fhagaidh cuibhdhe neich,

      1271] n fhagaidh nech3 ai chuibhdhe.

    5. 1272] Ní théighim a n-oirechtus

      1273] edir óguibh mo thíre,

      1274] ní déntar dam oinechtreas,

      1275] ní théit mh'aire re ríghe.

    6. 1276] Ní théighim ar aeidhidheacht

      1277] do thigh mic duine a nÉire,

      1278] fa meince liom baéithgeltacht

      1279] ar bennuibh corra slébhe.


      p.46

    7. 1280] Ní tégar dom airfidedh

      1281] athaigh ré ndul im lighi,

      1282] nochan fhaghuim oirchisecht

      1283] ó fer túaithe ná fini.

    8. 1284] Antan robsom Suibhni-si

      1285] agus théighinn ar eachaibh,

      1286] antan tig im chuimhni-si

      1287] mairg romfuirgedh a mbethaidh.

    9. 1288] As mé Suibhne saéirchendaidh,

      1289] as úar anaoibinn mh'ionadh,

      1290] gé béo anocht ar bháithbendaibh

      1291] a bhen bhenus mo bhiorar.

    10. 1292] As é mo mhíodh mh'uisci fúar,

      1293] as é mo bhúar mo bhiorar,

      1294] as íad mo charaid mo chroinn,

      1295] ge 'tú gan leann, gan ionar.

    11. 1296] As úar anocht an adhaigh,

      1297] gidh im bhocht ar áoi mbiorair,

      1298] atchúala guth an ghioghruinn

      1299] ós Imligh iomluim Iobhair.

    12. 1300] Atú gan brat, gan ionar,

      1301] fada a ulc úair romleanadh,

      1302] teichim re guth na cuirre

      1303] mar budh buille rombenadh.

    13. 1304] Rigim co Dairbre ndaingen

      1305] isna láibh aidhbhlibh earraigh,

      1306] agus teichim ré n-oidhche

      1307] síar co Boirche mbennaigh.


      p.47

    14. 1308] Diamsat eólach, a fionnghág,

      1309] mo ghort ní treórach tenngharg,

      1310] atá nech dianad sgeile

      1311] an t-eiri beri, a bhengág.

    15. 1312] At úara dotachuisin

      1313] ar brú tobair ghlais greanaigh,

      1314] deogh ghleórdha d'uisci iodhan

      1315] agus an biorar bhenaidh.

    16. 1316] Mo chuid-si an biorar bheanaidh,

      1317] cuid gheilte sáoire singi,

      1318] sgingidh gaéth úar mam reandaibh

      1319] do bendaibh gacha binni.

    17. 1320] As úar gaéth an mhadanraidh,

      1321] doicc etrom is mh'ionar,

      1322] nacha nfhétoim t'agalloimh,

      1323] a bhen bhenus an mbiorar.

    1. 1324] Fágaibh mo chuid don Choimdhi

      1325] rium-sa ná déna duilghe,

      1326] móide foghébha cennacht,

      1327] is beir bennacht, a Suibhne.

    1. 1328] Dénam cennach cert cubhaidh

      1329] gé 'tú a mullach an iubhair,

      1330] beir mh'ionar is mo chertín,

      1331] fágaibh an mbertín mbiorair.

    2. 1332] As terc nech las am ionmhuin,

      1333] ní fhuil mo theach ar talmain,

      1334] uaim ó bhere mo bhiorar

      1335] mo chuid chionadh ar th'anmain.


      p.48

    3. 1336] Ní ris a nech rocharuis,

      1337] meisdi don tí rolenuis,

      1338] rofhágbhuis neach co daidbhir

      1339] imon airbir robhenais.

    4. 1340] Creach na nGall ngorm dot gabháil,

      1341] orm nocha dernais deghdháil,

      1342] co bfaghbha on Choimdhe a chionaidh

      1343] mo chuid biorair do bhenáil.{folio 89b}

    5. 1344] A bhen, chugud da ttóra

      1345] Loingseachan atá rún reabha

      1346] tabhair-si dhó trém chionaidh

      1347] a leth an bhiorair bhena.

    A bhen.

1348] Robáoi-siomh i Ros Chomáin an oidhche sin,

1349] luid aissein arnamhárach co Slíabh n-uráoibhinn

1350] nEachtghe, aissein co Slíabh mínaluinn Mis, aissein

1351] co Slíabh bennard Bladhma, aissein co hInis Mureadhaigh;

1352] coecáois ar mhís do intí-sein i n-uaimh

1353] Dhonnáin Eghæ, aissidhein co Carraic Alustair.

1354] Gabhaidh áite & ionadh ainsidhe & báoi caécaois ar

1355] mhís eile innti. Fagbhais í iarsin agus ceileabhraidh

1356] dhí; gonadh ann adbert ag tabhairt a dhocra féin

1357] ós aird annso:

    1. 1358] Duairc an bhetha-sa

      1359] bheith gan maeithleaptha,

      1360] adhbha úairsheaca,

      1361] garbha gáoithshnechta.

    2. 1362] Gaoth uar oighreata,

      1363] sgáth fann fainnghréine,

      1364] fosgadh éinbhile,

      1365] a mullach maighshléibhe.


      p.49

    3. 1366] Fulang fraissíne,

      1367] céim dar aisseóla,

      1368] imthecht glaismhíne,

      1369] madain ghlaisreódha.

    4. 1370] Gáir na damhraidhe

      1371] ar fhud fidhbhuidhe,

      1372] dréim re hoisbherna,

      1373] fogar fionnmhuire.

    5. 1374] Maith, a mórChoimdhe,

      1375] mór an meirbhnéll-sa,

      1376] duilghe an duibhlén-sa,

      1377] Suibhne an seingbhlén-sa.

    6. 1378] Rith dar breicbhernaibh

      1370] Boirche boithleaptha,

      1380] osnadh geamhoidhche,

      1381] coss i ccloichshneachta.

    7. 1382] Luighe fliuchleapthach

      1383] learga LoichÉirne,

      1384] menma ar mhuichimthecht

      1385] madan mhuichéirghe.

    8. 1386] Rith tar tuinnbeinnaibh

      1387] Dúine Sobhairce,

      1388] clúas re tromthonnaibh

      1389] Dhúine Rodairce.

    9. 1390] Rith ón rathuinn-si

      1391] co tuinn mbaéithBerbha,

      1392] feis ar crúadhcholbha

      1393] Dhúine caéimhChermna.


      p.50

    10. 1394] O Dhún caoimhChearmna

      1395] co Beinn mbláthmBoirne,

      1396] clúas re clochadhart

      1397] Crúacháin ghargOighle.

    11. 1398] Utmhall mh'imirce

      1399] a muigh na Bóruime,

      1400] ó Bheinn Iughoine

      1401] go Beinn mBóghoine.

    12. 1402] Táinic chugum-sa

      1403] neach romlámhaigh-si,

      1404] ní romsíodhaigh-si

      1405] bean romsáraigh-si.

    13. 1406] Rug mo chuidigh-si

      1407] d'éis na cionadh-sa,

      1408] truagh an monar-sa,

      1409] adúas mo bhiorar-sa.

    14. 1410] Biorar bhuingim-si,

      1411] biadha fionndlochtán,

      1412] ceithre cronnghlacáin

      1413] Glinne fionnBholcáin.

    15. 1414] Sásadh saicch m-si,

      1415] suairc an monarán,

      1416] deoch don uisgi-si,

      1417] thiobrad fhionnRonán

    16. 1418] Corra mh'ingni-si,

      1419] maeth mo chreasa-sa,

      1420] toll mo chosa-sa,

      1421] lom mo leasa-sa.


      p.51

    17. 1422] Béraitt oram-sa

      1423] fían co talchuraibh,

      1424] cían ó Ultachaibh,

      1425] triall a nAlbanchaibh.

    18. 1426] D'éis an astair-si

      1427] truagh mo shanuslaidh,

      1428] bith a ccrúadhchomaidh

      1429] Chairrge Alastoir.

    19. 1430] Carraig Alastair,

      1431] adhbha d' fáoilennaibh,

      1432] truagh a Dhúilemhain,

      1433] uar dhá háoidheadhaibh.

    20. 1434] Carraig Alastair,

      1435] cloc na cruthailde,

      1436] lór a leathairde,

      1437] srón re sruthfhairrge.

    21. 1438] Truagh ar ccomhraic-ne,

      1439] días chorr crúadhluirgnech,

      1440] misi crúaidhleadhbach,

      1441] sisi crúaidhghuilbnech.

    22. 1442] Fliuch na leaptha-sa

      1443] itá mh'áras-sa,

      1444] beg doshaoiles-sa

      1445] gur chreg chádhasa.

    23. 1446] Olc do chláonChongal

      1447] cath do tharrachtain,

      1448] mar chuing n-imeachtair

      1449] rothuill mallachtain.


      p.52

    24. 1450] A cath RathMuighe

      1451] tráth do rúachtas-sa

      1452] re nguin mh'échta-sa

      1453] ním dluigh dúarcusa.

      D.

    25. 1454] Truagh an turus-sa,

      1455] ní ma tánag-sa,

      1456] cían óm eólus-sa,

      1457] críoch gusa ránag-sa.

    26. 1458] Tiucfaidh Loingseachán,

      1459] truagh a thurusa,

      1460] gé romlena-sa

      1461] ní ba hurusa.

    27. 1462] Caille comhfhada,

      1463] cladh na cúarta-sa,

      1464] tír gus ránag-sa,

      1465] ní gníomh dúarcusa.

      D.

    28. 1466] Duibhlinn dúnBhoirche,

      1467] trén romfúasnaidh-si,

      1468] aidhbhle a hiochtair-si,

      1469] daingne a húachtair-si.

    29. 1470] As ferr fúarus-sa

      1471] coillte cosmhuile,

      1472] roighni ruisMhidhe,

      1473] aidhbhle Osraighe.

    30. 1474] Ulaidh fhoghamhair

      1475] im Loch Cúan critheólaigh,

      1476] tadhall samhrata

      1477] Cheineóil mbithEóghain

    31. 1478] Imthecht Lughnasaidh

      1479] Taillten tiobraidhe,

      1480] iasgach earrchaidhe

      1481] Sionna siobhlaighe.

    32. 1482] Minig riccim-si

      1483] tír conúachtus-sa,

      1484] buidhni barrchasa,

      1485] druimni dúarcusa.

      Dúairc.

1486] {folio 90a}Rofhágaibh Suibhne an charraicc iarsin

1487] & dochúaidh tar an muir ccráosfhairsing, ccithainbhthenaigh

1488] co ráinic Críoch Bhreatan. Dorad a láimh

1489] ndeis re dúnadh rígh Bretan co ttarla dochum feadha

1490] móir é & an chonair táinic fón fidh atchualaidh an

1491] uchbhadach & an éccaoini & an mhairgneach mór &

1492] an osnadhach éccalma. As edh robhúi annsin, geilt

1493] eile robhoi ar fhud an fhedha. Táinic-siomh iaromh

1494] dhá ionnsaighe. 'Cía thú, a dhuine?' ar Suibhne.

1495] 'Geilt misi,' ar sé. 'Másat geilt,' ar Suibhne, 'tair

1496] ale co ndernom comann, ar isam geilt-si bheós.'

1497] 'Doragainn,' ar an gheilt oili, 'muna bheith egla

1498] thighe nó theglaigh an rígh dom tharrachtain & ní

1499] fhétar nach díobh duit-si.' 'Ní díobh éiccin,' ar

1500] Suibhne, '& sloinn-si t'ainm bunaidh dhamh ó nach

1501] díobh.''Fer Cailli mh'ainm,' ar an gheilt; conadh

1502] ann itbert Suibhne an rann sa & rofreagair Fear

1503] Caille é, mar so síos:

    1. 1504] A Fhir Chaille, cidh dotharraidh?

      1505] truagh do ghuth,

      1506] abair damh-sa cidh rodmannair

      1507] céill nó cruth?


    p.54

    1. 1508] Ro-innisfinn duit mo sgéla,

      1509] sceó mo ghníomh,

      1510] muna bheith eaglach inn slúagh

      1511] séghdha muna eagla leam sluaigh seghdha

      1512] thoighe an rígh.

    2. 1513] As mé Ealadhán noroichedh

      1514] iolar ndreann,

      1515] as díom-sa la cách dogoirtidhi

      1516] lúam-gheilt ghlenn.

    1. 1517] As misi Suibhne mac Colmáin

      1518] ó Bhúais bhil,

      1519] as usaidi dhúinn ar ccomhrádh

      1520] sunn, a fhir.

    A fhir.

1521] Tug cách dhíobh taobh re 'roile iersin gur

1522] fhiafraigheddar féin sgéla dá chéle. Atbert Suibhne

1523] risin ngeilt: 'Dén-sa do slondadh dhamh-sa,' ar sé.

1524] 'Mac brughaidh mé,' ar an gheilt Breathnach, '& is

1525] don tír-si ittám mo bhunadhus & Alladhán mh'ainm.'

1526] 'Innis dam,' ar Suibhne, 'cidh rottuc ar gealtacht

1527] thú.' 'Ní hansa. Dhá rígh robhádar ag imchosnamh

1528] im ríghe na críche-si fecht n-aill .i. Eochaidh Aincheas

1529] mac Guaire Mathra (?) & Cúgúa mac Gúaire; ba do

1530] muintir Eachaidh damh-sa,' ar sé, 'uair as é dobudh

1531] ferr don días sin. Dorónadh iarumh móirthionól do

1532] chur chatha fria aroile imón tír-si. Rocuires-sa gesa

1533] ar gach aon do muintir mo thigherna coná tigsedh

1534] neach dhíobh gan édach sróil uime dochum an chatha

1535] ar go mbudh suaithenta seach cách íat la huaill &

1536] díumus. Tucsat immorro na slúaigh trí gáirthi

1537] mallacht form-sa, co ttucsat-sidhe misi ar fáoineal &

1538] ar folúamhuin amail atchíthi-si.'


p.55

1539] Rofhiarfaidh-siomh mar an cétna do Suibhne

1540] cidh dusfug for gealtacht. 'Briathra Rónáin,' ar

1541] Suibhne, 'uair roesccáoin-siomh misi re hucht catha

1542] Muighe Rath, co roéirghes a n-airde asin ccath sin

1543] cou fuilim ar faoinneal & ar folúamain ó sin ale.'

1544] 'A Shuinne,' ar Alladhán, 'coimhédadh cach uainn a

1545] chéile co maith ó doratsom taobh fria aroile .i.

1546] antí úain as luaithe chluinfes glaédh cuirre do loch

1547] linnghlas linnúaine nó guth gléghlan gaircce, nó léim

1548] creabhair do chraoibh, fedghaire nó guth feadóige ar

1549] na fiórdhúsgadh nó fuaim críonaigh aga choimhbrisedh,

1550] nó fosgadh eóin ós fiodhbaidh, erfhúagradh

1551] & innisedh antí atchluinfe é ar tús don fior oile, bíodh

1552] ead dhá crann eatrainn & dá ráthaighedh neach

1553] uainn ní dona neithibh réimráitiu sin nó a n-ionnsamail

1554] oile déntar teichedh maith linn iaromh.'

1555] Dogniat samhlaidh & bádar bliadhain lán i

1556] ufarradh aroili. Hi cinn na bliadhna sin adbert

1557] Alladhán fri Suibhne: 'As mithidh dúinn sgaradh

1558] aniú,' ar sé, 'uair táinic forcheann mo shoeghail-si &

1559] nocha nfhéduim gan dul gusin ionadh in rocinnedh

1560] dhamh ég d'fhagháil.' 'Cidh ón, gá bás fogébha?'

1561] ar Suibhne. 'Ní hansa,' ar Alladhán, '.i. rachad

1562] anois go hEs nDubhthaigh & cuirfidhther athach

1563] gaeithe fúm ann & romchuirther 'san es mé go

1564] rombáiter ann & nomadhnaicther iarsin i relic fhíreóin

1565] & foghébh nemh, conadh í sin críoch mo bheathadhsa,

1566] & 'a Shuiune,' ar Alladhán, 'innis damh-sa cia

1567] haidhedh notbéra fadhéin?' Ro-innis Suibhne dhó

1568] iarum febh atféd an sgél síosana. Rosgarsat lasodhain

1569] & rotriall an Breathnach go hEs nDubhthaigh & ó

1570] ráinic an t-es robáidedh ann é.

1571] {folio 90b}Táinic iarumh Suibhne reimhe dochum


p.56

1572] nÉrenn co ttarla i ndíuidh laoi é go Magh Line i

1573] nUltaibh & ó tuc aithne ar an magh atbert:'Maith

1574] éimh cách aga rabhadus-sa ar an magh sa,' ar sé,

1575] '.i. Congal Cláon mac Sgannláin & fós,' ar sé, 'ropudh

1576] maith an magh sa ina rabhamar ann. Robhádhus-sa

1577] & Congal lá forsan magh sa: co n-ébart-sa fris:

1578] 'Rob áil damh dol dochum tigerna eile,' ar laghad

1579] mo thuarastail aigi-siomh, conadh annsin dorad-som

1580] dhamh-sa ar oirisiumh aicci trí choega each n-áluinn

1581] n-allmhardha imon each donn robhói aigi budhdhéin

1582] & trí chaoga calg ndéd ndreachsholus, caoca fermhogh

1583] & caoca banmhogh & ionar go n-ór & fúathróg bhuilidh

1584] bhreacshróil.' Conadh ann atbert Suibhne an dán so

1585] ann go léig:

    1. 1586] I Muigh Line itú-sa anocht,

      1587] atgeóghuinn mo chroidhe taobhnocht,

      1588] is atgeóin misi an magh

      1589] i mbídh mo sheisi Conghal.

    2. 1590] Feacht rombá-sa is Congal Claon

      1591] sunn ar an muigh-si maráon,

      1592] ag dul a nDruim Lorgan láin

      1593] dorónsamar síst chomhráidh.

    3. 1594] Adubhart-sa ris an rígh,

      1595] ba talach(?) ar thairisi,

      1596] as áil damh dul ar astar,

      1597] as beg lem mo thúarastal.

    4. 1598] Rugus-sa úadh mar asgaidh

      1599] trí cháoga each n-adhastair,

      1600] trí chaoga claideamh trén tailc,

      1601] caoga gall, caoga ionnailt


      p.57

    5. 1602] Rugus-sa úadh an t-each donn

      1603] as ferr dosir fér is fonn,

      1604] rucus a ionar go n-ór

      1605] is a fuathróg do breacsról.

    6. 1606] Ga magh is fiú Magh Lini

      1607] acht in magh atá i Midhe,

      1608] nó Magh Femhin co líon cros,

      1609] nó an mag itá i nAirgeadros?

    7. 1610] Nó Magh Feadha, nó Magh Luirg,

      1611] nó Magh nAoi co n-áille uird,

      1612] nó Magh Life, nó Magh Lí,

      1613] nó an magh itá i Muirtheimhní?

    8. 1614] Do neoch atchonnarc-sa ríamh

      1615] edir thúaidh, thes is thíar,

      1616] nocha nfaca-sa go se

      1617] a macsamhla an muigi-se.

      A magh.

1618] A haithle na laoidhi sin táinic Suibhne roime

1619] co Glenn mBolcáin & robhúi aga chúartugudh co

1620] ttarla bengheilt dó ann. Teichidh-siumh roimpi & ara

1621] áoi sin tuigedh gurab ar gealtacht robháoi an bhen

1622] & iompaighis ría. Teichidh sisi reimhi-sium ainnsein.

1623] 'Uchán a Dhé,' ar Suibhne, 'as trúagh an bhetha

1624] sa .i. misi ag teichedh ríasan ngealtóig & sisi ag

1625] teichedh róm-sa ar lár Ghlinne Bolcáin; is ionmuin

1626] éim an t-ionad eisidhen'; co n-ébairt:

    1. 1627] Misgais, mairg duine dobheir,

      1628] ní má cin 's ní má roghein,

      1629] cidh ben dobéra, cidh fer,

      1630] ní roiset a ndís naoimhneamh.


      p.58

    2. 1631] Ní minic bhíos cumann trír

      1632] gan duine fol fhodhord díbh,

      1633] droigni is drisi romchoirb

      1634] conadh misi an fer fodhoird.

    3. 1635] Gealtóg ar' teichedh a fir,

      1636] gidhedh as sgél n-anaithnidh,

      1637] fer gan meither is gan bhróig

      1638] ag teichedh ríasan ngealtóig.

    4. 1639] Ar mían ó thigid cadhain

      1640] gusan mBealltine ar Samhuin,

      1641] in gach coill chéir gan tacha

      1642] bheith i ccrannuibh eidhneacha.

    5. 1643] Uisge Ghlinne Bolcáin báin,

      1644] éisteacht re a énlaith n-iomláin,

      1645] a shrotha millsi nach mall,

      1646] a innsi agus a abhann.

    6. 1647] A chuilenn cliuthar 's a choill,

      1648] a duille, a dreasa, a dercoinn,

      1649] a sméra áille uagha,

      1650] a chna, a áirne ionnúara.

    7. 1651] Iomad a chúan fo chrannuibh,

      1652] búiredhach a dhamh n-allaidh,

      1653] a uisci iodhan gan gheis,

      1654] ní liom-sa robá miosgais.

      M.

1655] Luidh iarum Suibhne gusin bhail ina raibhi

1656] Eorann co rothoiris ar fordhorus in tighe i mbói an

1657] ríogan cona banntracht, conadh ann adbert: 'Sádhal


p.59

1658] sin, a Eorann,' ar sé, 'cidh anshádhal damh-sa.' 'As

1659] fíor,' ar Eorann, '& táir-si asteach,' ar sí. 'Ní

1660] raghatt éimh,' ar Suibhne, 'ar nach gabat in sluagh

1661] imchumhang an toighi form.' 'Dar liom,' ar an

1662] inghen, 'nocha nferr do chiall {folio 91a}ar gach ló dá

1663] ttig dhuit & ó nach áil duit anadh aguinn,' ar sí,

1664] 'déna imtecht & ná háitigh chugainn idir, dóigh is

1665] nár linn t'fhaicsin fón deilbh sin dona dáoinibh

1666] atchonncatar thú fód dheilbh féin.' 'Truagh éimh

1667] sin,' air Suiblme, 'as mairg dobheir taobh re mnáoi

1668] tar éis na mbriathar sin. Uair ba maith mo

1669] chummaoin-si ar an mnáoi romfúagrann samhlaidh,

1670] dóigh tucus inn-aonló dhí trí chaoga bó & caoga

1671] each, & dá madh é an lá romharbhus Oilill Cédach,

1672] rí Ua fFhaoláin, robadh maith lé mh'fhaicsin-si';

1673] gonadh ann adbert annso síos:

    167]

  1. 1674] Mairg fa ttabhraid mná menma

    1675] cia bheith d'feabhus a ndealbha,

    1676] an tan as é Suibne Geilt

    1677] na fuair cuibhdhe dá chéidsheirc.

  2. 1678] As mairg dobheir taobh re mnáibh

    1679] cidh a n-oidhchibh, cidh i lláibh,

    1680] cidh bed bhes ina n-inne

    1681] d'aithle meabhla Eorainne.

  3. 1682] Maith mo chummáoin ar an mnáoi,

    1683] gan fordal, gan iomargháoi,

    1684] tarraidh díom trí cháoga bó

    1685] la cáoga each a n-áonló.


    p.60

  4. 1686] An tan dobhínn isin bfeidhm

    1687] nocha n-iomghabhainn ceitheirn,

    1688] áit ina mbíodh treas nó troid

    1689] robsam comhlann do thríochaid.

  5. 1690] Rofhíarfaidh Congal, céim nglan,

    1691] din inar n-óccaibh Uladh,

    1692] cúich úaibh dhiongbhus isin chath

    1693] Oilill Cédach comhromhach?

  6. 1694] Allata, fergach an fer,

    1695] adhbhal a sgíath is a shleagh,

    1696] dorat i socht seal an slógh,

    1697] an fer dífreagra, dímhór.

  7. 1698] Adubhart-sa ar láimh Chongail,

    1699] nocharbh áithesg fir omhnaigh,

    1700] dingébhad-sa Oilill oll

    1701] gidh trén tar chách a chomhlonn.

  8. 1702] Rofhágbhus Oilill gan chenn

    1703] agus robudh lánmhaith leam,

    1704] torchradar leam imalle

    1705] cúig mic rígh Muige Mairge.

    Mairg.

1706] Rothógaibh Suibhne uimi lasodhain co hétrom

1707] imísiol aéerdha do dhó3 ind gach aird & do tulmhoing

1708] gacha tulchi for araill co riacht Benna Boirche

1709] fodhes. Roghabh fós isin maighin sin, co n-ébairt:

1710] 'Maith in t-ionadh geilte so,' ar sé, 'acht namá ní

1711] hionadh eatha, blechta nó bídh é, acht is ionadh

1712] anforusta anshocair & ní díon ar dhoininn ná ar

1713] dherthan bheith ann, gidh ionadh urartt aoibhinn

1714] é'; gonadh and adbert na briathra so síos cco léig:


p.61

    1. 1715] Fuar anocht Benna Boirche,

      1716] as ionadh fhir anfhoirfe,

      1717] ni hionadh bídh ná blechta,

      1718] re sín is re sírshnechta.

    2. 1719] As fuar mo leabaidh oidche

      1720] a mullach Bheinne Boirche,

      1721] am fann, nímfulaing édach

      1722] ar chrann chuilinn crúaidhghégach.

    3. 1723] Ó romgeibh fúacht isind aigh

      1724] tigim go háith 'na aghaidh,

      1725] beirim daiger don gháoith ghlé

      1726] dar leirg Laigen Laoghaire.

    4. 1727] Glenn Bolcáin an tobair gloin,

      1728] as é mh'árus re hanmoin,

      1729] ó thicc lá Samhna, ó téid sam,

      1730] as é mh'árus re hanadh.

    5. 1731] Gacha sirinn thíar is toir

      1732] seachnóin ghlenntadh Glanamhraigh,

      1733] bídh síon cruaidhshnechta im cheann,

      1734] i ndíon úairghealta Éirenn.

    6. 1735] As é sin mo ghlenn grádha,

      1736] as é m'ferann comhdhála,

      1737] as é mo dún ríogh re roinn,

      1738] as é mo díon ar dhoininn.

    7. 1739] As é sin m'fulang oidhche:

      1740] cnúasach mo dá chrobh choidhche,

      1741] benoim a ndoiribh doirchibh

      1742] do luibibh, do lántoirthibh.


      p.62

    8. 1743] Mian lium na mónainn co mbloidh,

      1744] at millsi ná maothnatoin

      1745] fothlacht, femar, as mían damh,

      1746] an lus bían is an biorar.

    9. 1747] Ubhla, caora, cna cuill chain,

      1748] sméra, dercain do dharaigh,

      1749] subha craobh, is fíach féile,

      1750] sgeachóra scíach scenbhgére.

    10. 1751] Siomsán, samhadh, creamhlus cain

      1752] agus biororáin bharrghlain,

      1753] benuidh dhíom géire malle,

      1754] dercain sléibhe, bun melle.

    11. 1755] Meisi i ferann ghlas nach glenn,

      1756] a Chríst, ní rochomhraceam,

      1757] ní fhuil mo dual-sa re a dul

      1758] acht gidhim fúar-sa, is fúar-sum.

      1759]

      Fuar anocht.

1760] {folio 91b} Táinic-siumh roimhe isin maidin arnamhárach

1761] co Magh Feimhin, luid aisséin co Sionainn

1762] sruthghlain sriobhúaine, asséin co hEchtge n-aird

1763] n-uraoibhinn, aisséin co feronn míonghlas móirédrocht

1764] Maenmhuighe, aisséin co sruth sáoraluinn Suca,

1765] aisséin go himlibh Locha soileathain Ríbh. Gabhaidh

1766] iaromh fós & comhnaidhe i nglaic Bhile Tiobradáin'

1767] i cCrích Gháille i n-oirther Connacht in oidhche sin.

1768] Dá mhennataibh dísli-siom i nÉrinn an t-ionadh sin.

1769] Rogabh tuirsi mór & múichneachus é, conadh ann

1770] adbert: 'As mór éimh,' ar sé, 'do imnedh & do


p.68

1771] dhocomhul rochésus conuige so, ba fúar mh'ionadh

1772] aréir .i. i mullach Bheinne Boirche & ní nemhfhúaire

1773] mh'ionadh anocht a nglaic Bhile Tiobradáin.'

1774] Úair is amhlaidh robhói an oidhchi sin, ag cur

1775] shnechta & an mhéd nocuredh noreódadh fachétóir a

1776] haithli a chuir, conadh ann adbert-somh: 'Mo

1777] chubhais éimh,' ar sé, 'as mór do dhocruibh

1778] rofhuilnges-sa, ó rofhás mo chlúimh gus anocht.

1779] Rofheadar,' ar sé, 'cidh bás foghébhainn de, robadh

1780] ferr dhamh taobh do thabhairt re dáoinibh iná na

1781] docra-sa do fhulang do ghrés;' gonadh ann adbert

1782] an laoidh ag tabairt a dhocra ós áird:

    Suibhne

    1. 1783] Mór múich a ttá-sa anocht,

      1784] rotreaghd mo chorp an gháoth ghlan,

      1785] toll mo throighthiu, glas mo ghrúadh,

      1786] a Dhé mhóir, atá a dhúal damh.

    2. 1787] I mBeinn Bhoirche dhamh aréir,

      1788] romthuairg bráoin in Echtga úair,

      1789] anocht robhretait mo bhoill

      1790] i nglaic chroinn i nGáille ghlúair.

    3. 1791] Rofhuilnges mór ttreas gan tlás

      1792] ó rofhás clúmh ar mo chorp,

      1793] ar gach n-oidhche is ar gach ló

      1794] as mó sa mhó fhuilghim d'olc.

    4. 1795] Romchráidh sioc, síon nach súairc,

      1796] romthuairg snechta ar Sléibh mhic Sin,

      1797] anocht romgeóghain an ghaéth

      1798] gan fraech Ghlenna Bolcáin bil.


      p.64

    5. 1799] Utmhall mh'imirce in gach íath,

      1800] domríacht bheith gan chéill gan chonn,

      1801] do Muigh Line for Muigh Lí,

      1802] do Muigh Lí for Life lonn.

    6. 1803] Saighim dar seghais Sléibhi Fúaid,

      1804] rigim im rúaig co Ráith Móir,

      1805] dar Magh nAoi, dar Magh Luirg luinn

      1806] rigim co cuirr Chruacháin chóir.

    7. 1807] Ó Sliabh Cúa, ní turus tais,

      1808] riccim go Glais Gháille ghrinn,

      1809] ó Ghlais Gháille, gidh céin cían,

      1810] riccim soir go Slíabh mBreagh mbinn.

    8. 1811] Dúairc an bhetha bheith gan teach,

      1812] as truagh an bhetha, a Chríosd chain,

      1813] sásadh biorair bairrghlais búain,

      1814] deogh uisge fhúair a glais ghlain.

    9. 1815] Tuisledh do bharraibh chraobh ccríon,

      1816] imthecht aitin, gníom. gan gháoi,

      1817] seachna daoine, cumann cúan,

      1818] coimhrith re damh rúadh dar raéi.

    10. 1819] Feis oidhche gan chlúimh a ccoill

      1820] i mullach croinn dosaigh dhlúith,

      1821] gan coisteacht re guth ná glór,

      1822] a mhic Dé, is mór an mhúich.

    11. 1823] Reithim rúaig re beinn co báoth,

      1824] uathadh rotráoth a los lúith lu4,

      1825] dosgarus rem chruth gan clódh,

      1826] a mhic Dé, is mór an mhúich.

      Mór


p.65

1827] 'Cidh fil ann atrá,' ar sé, 'acht cidh é

1828] Domhnall mac Aodha nommhuirfedh raghad dochum

1829] Dál Araidhe & dobhér taobh rem dháoinibh fodhéin

1830] & mun beith cailleach an mhuilinn d'atach Chríst

1831] frim im shíst léimenndaigh do dhénumh dhí {folio 92a} ní

1832] rachainn ar an aithghealtacht.'

1833] Táinic taom dá chéill dó annsin & doluidh

1834] roime ar amus a thíre do thabairt taobha re a muintir

1835] & do anmhuin aca. Rofoillsigedh do Ronán an tan

1836] sin a chiall do tuidhecht do Suibhne & a bheith ag

1837] dul chum a thíre d'anadh eiter a mhuintir, co n-ébairt

1838] Rónán: 'Aitchim-si an Rígh uasal uilechumhachtach

1839] nár fféde se an t-ingrinntidh sin do ionnsaighe na

1840] heagailsi dia hingreim doridhisi amail dorighni fecht

1841] n-aill & an t-inneachadh tuc Día fair a ndíogail a

1842] dhímhiadha-somh for a mhuintir ná raibe furtacht

1843] ná fóiridhin dhó dhe co roscara a anam fri a chorp,

1844] ar dháigh ná tiobhra a aithghin oile do ingrinntidh

1845] dia éis sár nó dímigin for an cCoimdigh nach for a

1846] mhuintir itir.'

1847] Roéisd Dia itchi Rónáin, uair antan tánic

1848] Suibhne co medhón Sléibhe Fúaid rochobhsaidh a

1849] chéim annsin co ttárfás taidhbhsi n-iongnadh dhó

1850] annsin a medhónoidhchi .i. méidhedha maoilderga

1851] cinn gan cholla & cúig cinn gaoisidecha, gairbhlíatha,

1852] gan chorp, gan cholainn etarra, ag sianghail & ag

1853] léimnigh imon sligidh anond & anall. Antan rosiacht~somh

1854] eatarra rochúalaidh ag comhrádh iad & is edh

1855] adberdís: 'Geilt é,' ar an cétchenn. 'Gelt Ultach,'

1856] ar an dara cenn. 'A lenmhain co maith,' ar an

1857] treas cenn. 'Gurab fada an lenmhain,' ar an

1858] cethramadh cenn. 'Nógo ría fairrge,' ar an cúigedh

1859] cenn. Noseirgheatt a n-áoinfeacht chuige. Rost~ógaibh-siumh


p.66

1860] uime rempa tar gach muine día aroile

1861] & geruó mór an glenn nobhíodh roimhe ní thaidhledh~somh

1862] é, acht nolingedh don bhord co aroile de & do

1863] bheinn na tulchi for araill.

1864] Ba lór immorro d'úathbhás, do gréchach

1865] & golfortach, sianghal & síoréighemh, séstán & séiseilbhe

1866] na ccenn ina dhiaidh-siumh ga tharrachtain & ga

1867] thréntograim. Ba hé treisi & tinnesnaighe na tógrama

1868] sin co lingdís na cinn dá oircnibh & dá iosgadaibh &

1869] dá lesrach & dá slinnénibh & do chlais a chúil, co

1870] mba samhalta leisiumh & bloisgbhéim buinne baindi5 dílionn

1871] do ucht airdshléibhe seisbhéimneach gach cinn for

1872] aroile dhíobh & comhthuairgnech uile fri sleasaibh

1873] crann & fria cennuibh carrag le lar & re lántalmain,

1874] co nár ansat de co ndeachaidh re néllaibh urétroma

1875] aéieoir uatha uathadh6.

1876] Roscarsat ris iarsin edir chenn ghabhair & cenn

1877] chon, uair andar lais bádar sidhe a ttréchumusc na

1878] ccenn n-oile ina lenmhuin. Ba neimhthni neimhthni tra7 faoinneal

1879] nó folúamhuin dá raibhi fair-siumh ina haithfhéghadh

1880] riamh roimhe sin, uair ní thairisedh eadh lasa

1881] n-iobhadh digh co cenn trí choicthidhisi ina dhíaidh

1882] sin, go ttarla aen na n-oidhche aen do n-oidchibh8 é i mullach Sléibhe

1883] Eidhneach, Aidneach9 gur ro-oiris i mbárr chroinn ann eadh

1884] na hoidhche sin co madain. Roghabh ag éccaoine

1885] móir annsin; conadh edh roráidh:'Olc éimh atáthar

1886] agom anocht a haithle na caillighe & na ccenn ar

1887] Slíabh Fúaid,' ar sé, 'acht chena as cóir mo ueth

1888] amail atú, uair sochaidhe risa ndernus féin olc;'

1889] conadh ann adbert:

    1. 1890] Éccáointeach atú-sa anocht,

      1891] am tuirseach truagh, am taobhnocht

      1892] dá bfesdáois form na dáoine

      1893] fil damh damhna éccáoine.

    2. 1894] Reód, sioc, sneachta agus síon

      1895] agum thúargain tré bhith síor,

      1896] mo beith gan teini, gan tech

      1897] a mullach Shléibbe Eidhneach.

    3. 1898] Teach mór agum is ben mhaith,

      1899] adeiredh cách robsum flaith,

      1900] as é as ruire 'sas rí

      1901] antí domrad romradh10i neimhthní.{folio 92b}

    4. 1902] Cidh 'ma ttuc Dia mé asan ccath

      1903] nach bfrith ann neach dom mharbadh,

      1904] suil dobheinn eing a n-eing

      1905] agus cailleach an mhuilinn?

    5. 1906] Cailleach an mhuilinn 'ga toigh,

      1907] mallacht Críst ar a hanmoin,

      1908] mairg dorad taobh risin ccrín,

      1909] mairg dá ttaratt a choinmhír.

    6. 1910] Robhaoi Loingseachán ar mn'eing

      1911] tré gach díthreabh díthreadh11a nÉirinn,

      1912] go romchealg chuigi don chraoibh

      1913] tan adfétt ég mo macáoimh.

    7. 1914] Domrad-sa leis 'san teach mór,

      1915] áit a mbáoi an slúagh ac comhól,

      1916] as romchengal thiar 'san tsheit

      1917] aghaidh d'aghaidh rém chétsheirc.

    8. 1918] Sluagh an toighe gan táire

      1919] ag cluithe is ag gáire,

      1920] meisi com muintir is toigh

      1921] ag surdlaigh, ag lémendoigh.


      p.68

    9. 1922] Munbadh caillech in tighi

      1923] ní rachainn ar aithmhire,

      1924] ro-ataigh rium friom12Críst do nimh

      1925] ar shíst mbig do léimeandaigh.

    10. 1926] Rolingius léim nó dhá léim

      1927] ar an athair nemhdha féin,

      1928] adbert an chaillech 'ga toigh

      1929] co lingfedh féin léim amhlaidh.

    11. 1930] Rolinges léim oile amach

      1931] dar fíormhullach na cathrach,

      1932] lúaithi iná deathach tré theach

      1933] an teathadh rug an chailleach.

    12. 1934] Roshirsium Éire uile

      1935] ó Thigh Duinn co Tráigh Ruire,

      1936] ótá an Tráig co Benna mBrain,

      1937] nír chuires díom an chailleach.

    13. 1938] Eiter mhagh is mhóin is leirg

      1939] dhíom nír chuires an crúaidhleidhb,

      1940] gur lingedh lem an léim nglé

      1941] do bheinn Dúine Sobhairce.

    14. 1942] Ar sin rolinges fón dún

      1943] agus nocliar céim ar ccúl,

      1944] rugus isin bfairrge amach,

      1945] rosfágbhus thall an chailleach.

    15. 1946] larsin tángadar 'san tráigh

      1947] muinter dhiabhail 'na comhdháil

      1948] agus roluaidhset a corp,

      1949] mairg tír nÉrenn 'nar hadnocht.


      p.69

    16. 1950] Feacht roluighes roluidhes tar13ar Slíabh Fúaid

      1951] i n-oidhchi duib dhorchi dhuairc,

      1952] co bfaca cóig cinn 'san ccnoc

      1953] arna n-oirleach inn-áonport cennphort14.

    17. 1954] Adubhairt cenn díbh 'na ruth,

      1955] rium-sa roba garb an guth,

      1956] 'geilt Ultach, lentar libh dhe,

      1957] co ría romhaibh i bfairrge.'

    18. 1958] Rorethus rompa an ród

      1959] is nír fuirmhess troig ar fód,et fuirmess troigh tar fhod15

      1960] eiter chenn gabhair is con,

      1961] ann roghabhsat malloghadh.

    19. 1962] Cóir cía roghéibhinn-si olc,

      1963] mór n-oidhchi rolinges loch,

      1964] mór do rosgaibh ban mbáidhe

      1965] doradus fo éccaoine.

      Ecc.

1966] Aroile aimsir do Suibhne i Luachair Dheadhadh

1967] for a bháeithréimennaibh baoisi; luid assidhén ina

1968] réimimh roighealtachta go ránic Fiodh glansrothach

1969] gégáloinn Gaible. Báoi bliadhain an dú sin & as edh

1970] fa bíadh dhó frisin mbliadhoin sin .i. caora croiderga

1971] crúandatha cuilinn & dercoin darach dubhdhuinne &

1972] deogh d'uisci na Gabhla, .i. an abhann ón ainmnighthir

1973] an fiodh, conadh ann roghabh tuirsi trom & dobrón

1974] derbháir antí Suibhni i bforcenn na ré sin tré olcus

1975] a bhethadh, conadh ann adbert an laoidh mbig si:

    1. 1976] Ochán, as meisi Suibhne,

      1977] mo chorpán as lór mairbhe,

      1978] gan ceól, gan codladh choidhche

      1979] acht osnadh ghaoithe gairbe.


      p.70

    2. 1980] Tánacc ó Luachair Dheaghadh

      1981] co bruachaibh Feadha Gaibhle,

      1982] as í mo chuid, ní cheilim,

      1983] caora eidhinn, mes dairbhre.

    3. 1984] Bliadhain dhamh isin mbeinn-si

      1985] isin deilbh-si ina bfuilim

      1986] gan biadh do dhul 'san corp-sa

      1987] acht caora corcra cuilinn.

    4. 1988] As mé geilt Glinni Bolcáin,

      1989] ní bhíu-sa ag ceilt mo dhochnáidh, dhochnaidh, altered later to dochráidh16

      1990] tairnicc anocht mo láthar,

      1991] ní damh nach ádhbhar ocháin.

      Ochán

1992] {folio 93a} Dorala dhó-somh laithe n-áon techt co

1993] Druim Iaroinn i Connachtaibh co rochaith biorar

1994] barrghlas na cilli ar brú na tiobratta tonnghlaisi &

1995] ro-ibh ní dia huisge ina dheghaidh. Ro-éirigh

1996] cléirech amach asin ecclais & roghabh tnúth & trénformud

1997] frisin ngeilt é im thomhailt an tuara

1998] rothoimhleadh feisin & adbert gurbho socair sádal

1999] robhaoi Suibhne isin iubardhos íar mbuing muing17a phroinne

2000] de budhdhéin. 'Truagh éimh sin, a chléirigh', ar

2001] Suibhne, 'uair as meisi dúil as anshádhaile & anshocra

2002] dogheibh a betha isin domun dáigh ní thig tinenabhradh

2003] ná toirrchim ar mo shúilibh ar úaman mo

2004] mharbhtha; deithbhir són, dáigh is cuma noraghainn

2005] ar gealtacht ría slógaib na cruinne d'fhaicsin dom

2006] fhóbairt a n-aoinfecht & re folúamain an dreólláin a

2007] áonar; et a Dhé neimbe, a chléirigh,' ar Suibhne,

2008] 'nach bfuili-si im riocht-sa & meisi isin chongaibh

2009] crábaidh i ttáoi-si, noco n-aithnicchedh th'aigneadh &


p.71

2010] th'inntinn nach gnáth dom aithghin-si nó dom

2011] ionnshamail bheith co soinmech febh adbeiri-si';

2012] conadh annsin roghabh an cléirech tosach na laoidhe

2013] & rofhreagair Suibhne a deiredh, mar so:

    1. 2014] Sádhail sin, a gealtagáin,

      2015] a mbarr na géige iubair

      2016] do leathtáobh mo mennatáin, bennatáin18

      2017] docaithis mo chuid biolair.

    1. 2018] Ní sádhail mo bhetha-sa,

      2019] a chléirigh Droma hIaroind,

      2020] atá do mhéd m'eagla-sa

      2021] súil dom shúilibh nach íadhaim.

    2. 2022] Fir domhain dá bfaicinn-si

      2023] chugum, a fhir an cheóláin,

      2024] is comhmór dotheithfinn-si dotheichfinn-si19

      2025] ríu is re heitil an dreólláin.

    3. 2026] Truagh gan tusa im inmhe-si,

      2027] is meisi im chléirech chrábaidh,

      2028] nó co ttuigedh th'inntinn-si

      2029] nach cerd geilte beith sádail.

      2030]

      Sádail.

2031] Aroile laithe do Suibhne ag cúartugudh críche

2032] Connacht go hudmhall anbhsaidh go ttarla é fo

2033] dheóidh go hAll Fharannáin a tTír Fhíachrach

2034] Mhúaidhe; glenn áloinn eisidhén, sruth áloinn

2035] sriobhúaine ag teibersain tepersin20co tinnesnach frisin all aill21

2036] anúas & bennachadh ann ina rabadar senadh náomh &

2037] fíreóin co hiomdha iolarrda, et ba hiomdha ann


p.72

2037] ámh crann caomháloinn co ttoirthibh troma tóthachtacha

2038] isin all hisin. Ba hiomda ann éimh eidheann

2040] fíorchluthmar & aball cenntrom ag cromadh co

2041] talmain le troma a toraidh, ba cuma nobhíttís isin

2042] allt sin ois allta & míola muighe & muca mórthroma,

2043] ba hiomdha immorro rón roiremhar rochodladh ann

2044] tar éis techt ó muir móir anall isin all sin. Roshann~taigh

2045] Suibhne co mór an t-ionadh sin, go roghabh

2046] for adhmoladh & ag tabhairt a thúarusgbhála ós

2047] aird; go ndébairt an laoidh-si:

    1. 2048] All Fharannáin, adhbha náomh,

      2049] co n-iomad call cranncaomh is cnúas,

      2050] uisge tinnesnach can tess

      2051] ag snige snaoidhere a chness anúas.

    2. 2052] As iomdha ann eidhnech ghlass

      2053] agus meass re mberar le a mberargeall

      2054] agus abhall chenntrom chaomh

      2055] ag filliudh a craobh fa cheann.

    3. 2056] Imdha broc ag dol fa a dhíon,

      2057] ann is míol muighe nach mall,

      2058] is édan rionntanach roinnteachróin

      2059] ag techt ón muir móir anall.

    4. 2060] Mé Suibhne mac Colmáin chóir,

      2061] mór n-oidhchi reóidh bhím co fann,

      2062] romthruaill Rónán do Druim Gess, domhuin

      2063] codlaim fa chraoibh 'san ess tall.

      All.

2064] Táinic Suibhne roime fo dheóidh conuige an

2065] baile i raibhe Moling .i. Teach Moling. Ba hisin tan


p.73

2066] sin robói psaltair Chaoimhghin i ffiadnuise Moling

2067] aga dénamh do lucht an aiceapta.{folio 93b} Táinic

2068] iarumh Suibhne for sraith na tioprat i fiadhnuisi an

2069] chléirigh & rogab ag ithe biorair. 'As moch-longadh

2070] sin, a ghealtagáin,' ar an cléirech; conadh ann

2071] adbert Moling & rofreagair Suibhne é:

    1. 2072] Mochthráth sin, a ghealtagáin,

      2073] re ceileabhradh cóir.

    2074] Gidh moch leat-sa, a chlérecháin,

    2075] tánic tert ag Rómh.

  1. 2076] Gá fios duit-si, a ghealtagáin,

    2077] cuin tig tert ag Róimh?

    2078] Fios tig dhamh óm Thigerna

    2079] gach madain 's gach nóin.

  2. 2080] Innis tré rún ráitsighe

    2081] sgéla Fíadhat finn.

    2082] Agut-sa atá an fháitsine

    2083] mása thú Moling.

  3. 2084] Cidh tuc duit-si mh'aithni-si,

    2085] a gheilt ghníomach ghér?

    2086] Minic mé ar an fhaithchi-si

    2087] ó rosaoi mo chéill.

  4. 2088] Cidh ná tairni a n-aonbhaili,

    2089] a mhic Colmáin Chúair?

    2090] Ferr leam bheith a n-áonshuidhe

    2091] isin mbeathaidh bhúain.

  5. 2092] A thruaigh, an ría t'anam-sa

    2093] ifrinn aidhbhle dos?

    2094] Ní thabhair Día orum-sa

    2095] pían acht bheith gan fhos.


    p.74

  6. 2096] Glúais alle go ttormalla

    2097] cuid bhus milis lat.

    2098] Dá fhestá-sa, a chléirecháin,

    2099] doilghe bheith gan bhrat.

  7. 2100] Béra-sa mo chochlán-sa

    2101] nó béra mo leann.

    2102] Aniú gidh im crochbán-sa

    2103] robá uair budh ferr

  8. 2104] An tú an Suibhne sgáthaighthe

    2105] táinic a cath Roth?

    2106] Mása mé, ní ráthaighthe

    2107] cidh nomheilinn moch.

  9. 2108] Canas tárla mh'aithni-si

    2109] duit, a ghealtáin ghéir?

    2110] Meinic mé ar an fhaithchi-si

    2111] got fheithemh do chéin.

  10. 2112] Áluinn duille an liubhair-si,

    2113] psaltair Cháoimhghin cháidh.

    2114] Áille duille mh'iubhair-si

    2115] i nGlinn Bolcáin báin.

  11. 2116] Nach suairc leat-sa an relec-sa

    2117] ba scoil scíomhda dath?

    2118] Nríbh anshúarca mh'oirecht-sa

    2119] madain ar Muigh Rath.

  12. 2120] Ragat-sa do cheileabhradh

    2121] go Glais Chille Cró.

    2122] Lingfet-sa crann eidhinnghlan,

    2123] lém arc, is badh mó.


    p.75

  13. 2124] Saothrach dhamh 'san eglais-si

    2125] ar cinn trén is trúagh.

    2126] Saothraighe mo leabaidh-si

    2127] i mBeinn Fhaibhni fhúar.

  14. 2128] Cáit i ttig do shaogal-sa,

    2129] in a ccill no i loch?

    2130] Aeghaire dot æghairib

    2131] nommharbhann go moch.

    2132]

    Muchthráth.

2133] 'As mochen éimh do thecht sonn, a Shuibhne,'

2134] ar Moling, 'ar atá a ndán duit bheith annso & do

2135] sháogal do thecht ann, do sgéla & th'imthechta

2136] d' fhágbáil sunn & th' adhnacal i reilicc fíreóin, &

2137] naisgim-si fort,' ar Moling, 'gidh mór shire gach láoi

2138] d' Érinn techt gacha hespurtan chugum-sa go

2139] rosgríobhthar do sgéla lium.'

2140] Iomthúsa na geilte iarsin; robhaoi risin

2141] mbliadhain sin ag tathaighidh Moling. Roshoighedh

2142] lá n-ann co hInnis Bó Finni i n-iarthar Chonnacht,

2143] lá oile co hEss rocháoin Rúaidh, lá oile co Slíabh

2144] mínáluinn Mis, lá oile go Benda biothfhúara Boirche;

2145] gidbé díobh sin doshoighedh gach láoi nofritháiledh

2146] a n-espurtain gach n-oidhche co Teach Moling.

2147] Ro-ordaigh Moling proinn mbig dhó frisin ré sin,

2148] dóigh adubairt re bhanchoig ní do bhleaghan na

2149] mbó do thabairt dó. Muirghil a hainm-sidhe, as

2150] í ba ben do Mhungán do mhuicidhi Moling. Ba hí

2151] méd na proinni sin dobheiredh an bhen dó .i.

2152] nodhingedh a sáil conuige a hadhbronn isin mbualtrach

2153] fa coimhnesa dhí & nofágbadh a lán lemnachta ann

2154] do Suibhne. Dothigedh-somh co faiteach furechair i

2155] n-eatarfhásach na búailedh do ibhe an bhainne sin.


p.76

2156] Tarla iomcháineadh adhaigh {folio 94a} ann eitir

2157] Mhuirghil & mhnáoi oile isin mbúailidh, co n-ébert an

2158] bhen eile: 'As mesa duit-si,' ar sí, 'nach tocha leat

2159] fer eile & fós nach ferr let th' fer féin dot ríachtain

2160] iná an gheilt atá got thathighid risin mbliaduin-si

2161] anall.' Atchúala siúr an bhúachalla anní sin &

2162] gidhedh ní ro-innis ní dhe co bfacaidh Muirghil isin

2163] madain arnabhárach ag dul d'iodnacal an bhainne

2164] go Suibhne conuige an mbúaltrach ba comhfhogus

2165] don fhál i raibhe. Ó'dchonnairc siúr an bhuachalla

2166] sin táinic asteach & atbert re a bráthair: 'Atá do

2167] bhen isin ffál sin thoir ag fer oile, a mheathaigh

2168] mhiodhlaochda,' ar sí. Roghabh éd an búachaill ag

2169] a chloistecht sin, & roéirigh go hobonn inníreach &

2170] tarraidh a láimh leathga robói for alchuing astigh

2171] & téit for amus na geilte. As amhlaidh robhúi an

2172] geilt & a tháobh ris & é 'na luidhe ag caithemh a

2173] phroinne asin mbúaltrach. Tuc dono an buachaill

2174] sadhudh don leathgha asa láimh fair, gur rosgon a

2175] n-odhar a chíghe clé antí Suibhne, gur gabh urrainn

2176] tríd ar mbrisedh a droma ar dhó ann. Adberat

2177] foirenn conadh benn chongna fíadha ro-innell an

2178] búachaill fáoi, áit a n-ibhedh a dhigh asan mbúall~trach,

2179] co taéth-somh furri, conadh amhlaidh fúair bás.

2180] As annsin robhaoi Énna mac Bracáin ag

2180] búain chluig na prímhi i ndorus na reilge co bfaca

2181] an t-éacht dorinnedh ann; go n-ébairt an laoidh:

    2182] Énna

  1. 2183] Truagh sin, a mhucaidh Moling,

    2184] dorighnis gníomh talchair tinn,

    2185] mairg domharb a los a neirt

    2186] an rígh, an náomh, an náomhgheilt.


    p.77

  2. 2187] Bidh olc dígeann bhías duit de,

    2188] tocht fo dheóidh gan aithrighe,

    2189] biaidh th'anam ar seilbh deamhain,

    2190] biadh do chorp inn-ethannaidh (?)

  3. 2191] Bidh ionann ionadh ar nimh

    2192] dhamh-sa is dó-somh, a fhir,

    2193] gebhthar psailm ag lucht áoine

    2194] for anmain an fhíoraoidhe,

  4. 2195] Robadh rígh, robadh geilt glan,

    2196] rop fher oirnighe úasal,

    2197] ag sin a lighe, líth ngle,

    2198] dobhris mo chroidhe a thrúaighe.

    2199]

    Trúagh

2200] Ro-iompó Énna anonn go ro-innis do Mholing

2201] Suibhne do mharbadh do Mhongán mucaidhe Moling.

2202] Ro-éirigh Moling fo chétóir cona chléirchibh imalle

2203] fris co hairm ina raibhe Suibhne & ro-adaimh Suibhne

2204] a choire & a choibhsena do Mholing & rothóchaith

2205] corp Crist & rofáiltigh fri Día a airittin & rohongadh

2206] iarum lasna cléirchibh.

2207] Táinic an búachaill dia shaigid. 'As dúairc

2208] an gníomh dorighnis, a bhúachaill,' ar Suibhne, '.i.

2209] mo mharbadh-sa gan chionaidh úair ní fhédaim-si

2210] festa teichedh fon ffál dobhithin na gona doradais

2211] form.' 'Dá ffeasainn-si co mbadh tú nobheth ann,'

2212] ar an búachaill, 'nítgonfuinn itir gidh mór dom

2213] aimhles doghénta.' 'Dar Críosd, a dhuine,' ar sé,

2214] 'ní dhernus-sa th' aimhlessa ar áonchor ar bioth

2215] amail shaoile iná aimhles duine eile ar druim dhomhain


p.78

2216] ó dochuir Día ar gealtacht mé & robadh beg a

2217] dhíoghbháil duit-si mo bheth a ffál annso & bainne

2218] beg d' fagháil ar Dia dhamh ón mnaoi ucchat, et

2219] ní thiubhrainn taobh frit mnáoi-si iná fri mnáoi

2220] n-oile ar talmhain gona thoirthaibh.' {folio 94b}

2221] 'Mallacht Críst ort, a bhúachaill,' ar Moling, 'as olc

2222] an gníomh dorighnis, goirde shaogail duit abhus &

2223] ifrenn thall ar dhénamh an gníomha dorónais dorighnis.' 'Ní

2224] bfhuil bá do shodhain damh-sa,' ar Suibhne, 'uair

2225] tángadar bur ccealga im thimchell & bidh im marb-sa

2226] don guin doradadh form.' 'Ragaidh éric duit ann,'

2227] ar Moling, '.i. comhaitte comhfhaidefrium-sa for nimh dhuit,'

2228] & roráidhset doraidhset an laoidh-si eatura ina ttriúr .i. Suibhne,

2229] Mongán & Moling:

    1. 2230] Dorignis gníom, nach súairc sin,

      2231] a bhúachaill Moling Lúochair,

      2232] nocha nfédoim dul fón fhál

      2233] don ghuin romgon do dhubhlámh.

  1. 2234] Ahair frium mád cluine, a fhir,

    2235] cúich thú, a duine, go deimhin?

    2236] As mé Suibhne Geilt gan oil,

    2237] a buachaill Moling Lúachair.

  2. 2238] Dá bfessain, a Suibhne sheing,

    2239] a dhuine, dia nadaithninn notaithninn

    2240] nocha ttiubrainn gái red tred chnes

    2241] gé atchífinn thú dom aimhleas tu ag deanam m'aimhleas.

  3. 2242] Nocha dernus thiar na thoir

    2243] aimhleas duine ar druim dhomhain

    2244] ó domrad Críst óm thír theinn

    2245] ar gealtacht ar fhud Éirinn.


    p.79

  4. 2246] Ro-innis, nocha breug dhamh,

    2247] inghean mh'athar 'smo mháthar

    2248] th' fághbháil isin fhál sin thoir

    2249] ag mo mhnáoi féin ar madain.

  5. 2250] Nír chóir dhuit a chreidemh sin

    2251] co bfionnta féin a dheimhin,

    2252] mairg táinig dom ghuin-si a-le

    2253] nógo bhfaictís do súile.

  6. 2254] Gé nobheinn a fál i ffál,

    2255] robadh beag dhuit a dhíoghbhál

    2256] gé dobhéradh ben damh digh

    2257] do bainne bhiucc a n-almsoin.

  7. 2258] Dá ffesainn-si 'na bhfuil de,

    2259] do ghuin tréd chích, trét chroidhe,

    2260] go bráth nítgonfadh mo láimh,

    2261] a Suibhne Ghleanna Bolcáin.

  8. 2262] Gé romgonais isin fhál

    2263] nocha ndernus do thochrádh,

    2264] ní thiubhrainn taobh ret mhnáoi

    2265] ndil

    2266] ar talmain gona thorthaibh.

  9. 2267] Mairg táinic athaidh ó thoigh

    2268] chuccatt, a Mholing Lúachair,

    2269] nocha leicc dhamh dol fón choill

    2270] an guin romgon do bhúachoill.

  10. 2271] Mallacht Críst dochum gach cloinn

    2272] ort, ar Moling re a bhúachoil,

    2273] tré éd i ccridhe do chnis,

    2274] as trúagh an gníomh dorighnis.


    p.80

  11. 2275] Ó dorighnis gníomh n-úathmar,

    2276] atbert Moling re a bhúachuil,

    2277] raghaidh dhuit-si dar a chenn

    2278] goirde shaoghail is ifreann.

  12. 2279] Gé dognéi-si díoghal dioghbhaildhe

    2280] a Mholing, ní beó meisi,

    2281] nochan fhuil mo chabair ann,

    2282] táinig bar ccealg im thimcheall.

  13. 2283] Raghaidh éruic dhuit-si ind,

    2284] ar Moling Lúachra, lúaidhim,

    2285] comhaitte comaitte friom-sa for nimh

    2286] dhuit-si, a Shuibhne, ón Ardchoim~

    2287] didh.{folio 95a}

  14. 2288] Bidh maith dhuit-si, a Shuibhne

    2289] sheing,

    2290] thusa ar nemh, ar an búacheill,

    2291] ní hionann as meisi sunn,

    2292] gan nemh, gan soeghal agum.

  15. 2293] Ba binne lium robháoi tan

    2294] ná comhrádh ciúin na muintear,

    2295] bheith icc lúthmhairecht im linn

    2296] cúchairecht fhéráinn feraineidhinn.

  16. 2297] Ba binne lium robháoi tan

    2298] ná guth cluigín im fharradh,

    2299] ceileabhradh an luin don bheinn

    2300] is dordán doimh ar doininn.

  17. 2301] Ba binne lium robháoi tan

    2302] na guth mná áille im fharradh,

    2303] guth circe fráoich an tsléibhe

    2304] do cluinsin im iarmhéirghe.


    p.81

  18. 2305] Ba binne lium robháoi tan

    2306] donálach na gcon alla,

    2307] iná guth cléirigh astoigh

    2308] ag méiligh is ag meigeallaigh.

  19. 2309] Gidh maith libh-si i ttighibh óil

    2310] bhar ccuirm leanna go n-onóir,

    2311] ferr lium-sa deogh d'uisge i ngoid

    2312] d'ól dom bais asin tiopraid.

  20. 2313] Gidh binn libh thall in bhar ccill

    2314] comhrádh mín bar mac leighinn,

    2315] binne lium ceileabhradh an ceileabhradhán

    2316] doghníad coin Ghlinne Bolcáin.

  21. 2317] Gidh maith libh-si an tsaill 's an

    2318] fheóil

    2319] caithter a ttighibh comhóil,

    2320] ferr lium-sa gas biorair ghloin

    2321] d' ithe i n-ionadh gan chumaidh.

  22. 2322] Romgon an cruadhmhucaidhe corr romghuin an ceer (?) cruadh muic. corr

    2323] go ndeachaidh trém tre mochorp comh~

    2324] trom,

    2325] truag, a Chríst rolámh gach breth,

    2326] nach ar Mhagh Rath rommarbhadh.

  23. 2327] Gidh maith gach leaba gan fheall

    2328] dorighnes seachnóin Éirenn,

    2329] ferr lem leabaidh ós an loch

    2330] i mBeinn Bhoirche gan fholoch.


    p.82

  24. 2331] Gidh maith gach leaba gan fheall

    2332] dorighnes sechnóin Éireand,

    2333] ferr lem leabaidh ós an ross

    2334] i nGlenn Bolcáin dorónoss.

  25. 2335] Beirim a bhuidhe friot sin

    2336] do chorp, a Chríst, do chaithimh,

    2337] aithrighe iodhan abhus

    2338] in gach olc riamh dorónus.

    Do.

2339] Táinic iaromh táimhnéll do Suibhne & ro-éirigh

2340] Moling gona chléirchibh mar áon fris & tugsat cloch

2341] gach fir i leachtt Shuibhne. 'Ionmhain éimh an fer

2342] isa leacht so,' ar Moling, 'meinic bámar inar ndís

2343] slán síst ag comhrádh fri aroile seachnóin na conaire

2344] so. Rob aoibhinn lem faicsin Suibhne .i. antí isa

2345] leachtt so ar an tioprait úd thall .i. Tiupra tiopratna Gealta

2346] a hainm, úair is meinic notoimhledh n dia biorar &

2347] día huisci & úadha is uaidhiainminighter an tioprat.

2348] Ionmhuin bheós gach ionadh eile no-iomaithighedh

2349] antí Suibhne'; conadh ann adbert Moling:

    1. 2350] Leachtán Suibhne sunn imne,

      2351] rocráidh mo chroidhe a chuimhne,

      2352] ionmuin lium bhós bheosar a sheirc

      2353] gach airm i mbíodh an náoimhgheilt.

    2. 2354] Ionmuin lium Glenn mBolcáin mbán

      2355] ar a sherc ag Suibhne slán,

      2356] ionmuin gach sruth do-icc ass,

      2357] ionmhuin a bhiorar barrghlass.{folio 95b}

    3. 2358] Tiubra na Gealta Tiubra na nGealtsúd thall,

      2359] ionmuin cách dar bíadh a barr,

      2360] ionmuin lium a gainemh glan,

      2361] ionmuin a huisge iodhan


      p.83

    4. 2362] Orm-sa doghnídh a haicill,

      2363] fada lium gó nosfaicinn,

      2364] rothiomghair rotromgaira breith dom thigh,

      2365] ba hionmhuin an eadarnaigh. etharnaigh

    5. 2366] Ionmhuin gach sruth go bhfúaire

      2367] fors' mbíodh forsmbi anbiorar barrúaine,

      2368] is gach tobar uisge ghil,

      2369] ar Suibhne ag a aithighidh.

    6. 2370] Masa chead le reRígh na reann

      2371] éirigh agus imthigh leam,

      2372] tucc dhamh, a chridhe, indo lámh

      2373] ón lighe agus ón leachtán.

    7. 2374] Ba binn lium comhrádh Suibhne,

      2375] cían bhérus im chlí a chuimhne:

      2376] aitchim mo Rígh nimhe nár

      2377] ós a lighe is ar a leachtán.

    Leachtán.

2378] Ro éirigh Suibhne asa niull iarsin & roghabh

2379] Moling ar láim é, go rángadar rempa ina ndís co

2380] dorus na heglaisi, & ó dorad Suibhne a ghúala risin

2381] ursoinn tug a osnadh mór ós aird co rofháoidh a

2382] spiorad dochum nimhe, & rohadhnacht go n-onóir ag

2383] Moling é.

2384] Gonadh ní do sgélaibh & do imthechtuibh

2385] Suibhne mic Colmáin Chuair rígh Dhál Aruidhe

2386] gonuige sin.

Finis.

 


p.92

BRUSSELS MS.3410. FO. 59a to 61b. DE S.RONANO MAC BERUIGH AS ECHTRA SUIBHNE

(Cap. I.)

1] Naomh uasal oirdnidhe robaoi sunn a ttír nEirenn .i. Ronán

2] Fionn mhac Beraigh mhic Criomhtainn mhic Coluim Cúile mic

3] Eirc Logha mic Laoghaire mhic Neill Naoighiallaigh. Fer

4] chomhaillte tiomna & congmhala cuinge an Choimdedh & fuilngthi

5] inghrema & treabhlaide ar gradh Dé. Ba mogh naoimhdhiles da

6] anmain & ba crochaidh a chuirp & ba scciath dídin ria drochaimsibh

7] diabail an fer min moronórach sin. Ro tórainnedh ceall lais feacht

8] n-áon .i. ceall Lainni a nDail Araidhe a ccoiccedh Uladh. As

9] aicce robaoi ferannus & forlamhus Dháil Araidhe .i. ag Suibhne

10] mhac Colmáin Chuair mhic Cobthaigh. Rochuala sein guth cluig

11] Ronáin aít a raibhe ag tórainn a chille & ro fíarfaigh dia muinntir

12] ciodh adchúaladar. Ronán Fionn mhac Beraigh atá ag tóruinn

13] a chille ad chrích-si & at ferann. As e guth a chluig adchluni-si,

14] anosa. (As follus de sin nar chedaigh an naomh do Shuibhne an

15] ecclas do thionnsgana.)

in brackets in MS.

Et rolonnaigedh & ro fergaighedh go mór

16] imón rígh & ro éirigh go dian deinmnedach do díchur an chleirigh

17] on chill. Roglac a bhen .i. Eórann ingen Chuinn Chíannachta

18] err an bhruit robhaoi uime & rotriall affosdadh gur sgeinn fon teach

19] an tsibhall (.i. dealg) argaitt robaoi isin brut & fágbhais a bhrat

20] agan rioghain & dochuaidh lomnocht do dhíochur an chleirigh on

21] chill go riacht airm (.i. áit) a raibhe ina réim roretha go ffarnaic

22] (.i. go bfuair) antí Ronán ar a chionn. Is amhlaidh robaoi an

23] cléirech ag moladh Rí nimhe et talman & ag solasghabháil a shalm

24] & a shaltair líneach lánálainn ina fhiadhnaisi. Tuargaibh (.i. do

25] thógaibh) Suibhne an tsaltair & teilgis uadha í a bfúdomhain an

26] locha lindfhuair robáoi ina bfiadhnaisi gur baidhedh an tsaltair ann.

27] Gabhais láimh Ronáin íaromh & tairrngis na dhiaigh tar an ccill

28] amach é et nir léicc lamh an chléirigh fós uaidh go ccúala an

29] t-éighemh. As é dorinne an t-eighemh sin giolla Chongail Claoin

30] mhic Sccannláin rí Uladh arna thoidheacht ar cenn Suibhne o

31] Chongal Claon do cath Muighe Rath.

(Cap.II.)

32] Doruacht an giolla go Suibhne & adfed (.i. roinnis) sccela dhó

33] o thús go deiredh. Téid Suibhne lais & fagbais Ronán go dubhach

34] dobrónach ar mbáthadh a shaltrach & ar ndénamh a dhímigne & a

35] easonóra. Día mbói ló go n-oidche iarsin doriacht dobharchú

36] asin loch go Ronán & a shaltair lais gan milledh líne nó litre innte.

37] Doroine Ronán altugadh buidhe do Dhia do chenn na míorbuile

38] sin & mallaighis Suibhne iarsin. Mo ched-sa for ced an Choimdhe

39] chumhachtaigh ar sé amhail tainic Suibhne dom dhíochur-sa & sé

40] lomnocht gurab amhlaidh bhias doghrés (.i.do ghnáth) lomnocht

41] ar fáoindel & ar foluamhain seachnóin an domhain & gurab bás do

42] rinn bhéras fo dhéoigh & mo mallacht fair & mo bennacht for Eórainn

43] rothríall a fhasdadh & an la adcífet clanna Colmain an tsaltair

44] robáidhedh gurab díth & dílgenn dóibh & dorinne an laoidh:

    1. 45] Suibhne mac Colmain rom-cráidh,

      46] romtarraing leis ar lethláimh,

      47] d'fhágbháil Cille Lainne lais,

      48] dom beith athaigh na heccmais.

      & rl.

49]

Dochúaidh Ronán iaramh go Magh Rath do dhénamh síthe idir

50] Dhomhnall mhac Aodha mhic Ainmireach .i. rí Erenn et Congal

51] Claon mhac Sccannláin rí Uladh & nir fhét a siodhugud. Doberirti

52] immorro an cleirech a ccomairce ettorra gach laoi go nách marbhthaoi

53] neach ettorra on uair rotoirmesgtha an cathughud no go ngabhtha

54] doridhisi. Ticcedh thrá Suibhne tar lamha an chleirigh gacha

55] trátha oir gach sídh & gach osadh doníod Ronan idir fhiora Erenn

56] gach n-oidhce nomhilledh Suibhne ria ttráth éirghe gach laoi oir

57] no marbhadh fer ria ttráth an chomhlainn gach laoi & fer eile ar

58] sccur an chomhlainn gach n-oidhce. An lá immorro rocinnedh an

59] cath mór do thabairt tainicc Suibhne re ccách dochum an catha

60] & tarla Rónan dó & ocht sailmchedlaigh dia muinntir ina fharradh

61] & iad ag ur uisge coisrectha tar na sluaghaibh & rochuirset tar

62] Shuibhne a ccuma cháich. Dar laisiumh bá dá fochuidbhed rocuiredh

63] an t-uisge fair & dorad a mher a shuainemh na sleighe robháoi ina

64] laimh & rodiubhraic do shailmceadlaidh diobh go romarbh. Dorad

65] an t-urchar tanaisi do chum an cleirigh féin gur bhen isin clocc

66] báoi for a ucht go roscceind a chrann as a n-airde isin aiér.

67] Gonadh ann adbert an cleirech: 'Guidim-si an Choimdhe,' ar sé

68] 'i n-airde dochoidh an crann isin aiér & a nellaibh nimhe go ndeachair-si

69] ar gealtacht amhail gach n-eathaid & na bás roimris for mo dalta-sa,'

70] ar se 'gurab edh nosbérai-se fa deoigh .i. bas do rinn & mo mallacht

71] fort & mo bhennacht for Eórainn & Furadhrán & Teille uaim

72] in aghaidh do shiola uile & chloinne Colmán cúair,' & dorinne an

73] laoidh:

    1. 74] Mo mhallacht for Suibhne

      & rl.

(Cap.III.)

75] Ciodh trá acht ó rochomraicsiot na catha fochedóir robhúirsett

76] & rogairset na sluaigh da gach leith: ódchuala Suibhne na gáire

77] mora sin & a bfreccartha & a bfuaim & a macalla a néllaibh nimhe

78] & a bfroighthibh na firminnte rofech súas & rolíon némhain & dásacht

79] & fáindeal & fualang & foluamhain é & miosgais gach ionaidh a

80] mbiodh & serc gach ionaidh nogo roichedh. Romheirbhlighsett a

81] mheóir & rochrithnaigset a chosa, roluathadh a chridhe, roclaochlá

82] a chédfadha, rosáobadh a radharc, rothuitset a airm as a lamhaibh

83] go ndeachaidh la breithir Rónain ar gealtacht amhail gach n-eathaid

84] & gach n-én bfoluaimhneach & antan ráinic as in cath amach ba

85] hainminic notaidhledh a chosa an talamh as conntabairt go mbenfadh

86] a dhrucht don fhér ar a ettroma & ar a aierdacht an cheime

86] rocingedh & nir fhan don reim roretha sin gu nar fhagaibh magh

88] no machaire nó coill nó moin no mothar i nEirinn gan taisteal

89] an lá sin & rochaith a aois & a aimsir ar gealtacht i nEirinn & a

90] mBretain an ccein romair, gan furtacht gan fóiridhin gan taobh

91] do tabairt le dáoinibh amhail dherbhas an leabhar sgriobhthar air

92] fein darab ainm Buile Shuibhne. Oir a n-aon uair tainicc taom

93] ceille chuicce & dosanntaigh taobh do tabairt le dáoinibh tre mhed

94] gach bochtachta da bfúair an fedh dobaoi ar gealtacht & docuaidh

95] roimhe d'ionnsuidhe a tíre; dochuaidh ar an aithgealtacht

96] doridhisi oir dofoillsigedh do Ronán táomh ceille do techt cuige

97] & a bheith ag dol d'ionnsuidhi a thíre dúthaige & d'fanamhain

98] aca & adubhairt Ronán: 'Aitchim-si (.i.guidhim-si) an ri uasal

99] uilecumhachtach nár léiccther an t-ingreinntigh & an sgriostoir

100] sin na hecclai si da hingreim no da sgríos doridhisi amhail dorinne

101] (.i.dotriall) roimhe.' Et an tinneachadh tuccadh fair na raibhe

102] furtacht na fóridhin dó dhe nogo scara a ainm re a chorp. Roeist

103] Dia an itche sin Ronain óir antan tainicc Suibhne go medhon

104] Sleibhe Fúaid tarfás taidbsi iongantach dó a medhonoidhce .i.

105] méidheadha maoildearga & cinn gan colla & síad ag síangal & ag

106] gréchaigh imón slighidh anonn & anall et antan rainic-siumh ettorra

107] a medhón atcualaidh ag comhradh iad dar lais & asedh roraidhsett:

108] 'Geilt é', ar an céidchenn; 'geilt Ultach', ar an dara cenn; 'a

109] lenmhain', ar an tres cenn; 'gurab fada an lenmain', ar an cetramhadh

110] cenn; 'nógo ría an fhairrge', ar a cúiccedh cenn. Rofhersat an

111] guth a n-aoinfeacht chuige uile. Rothóguibh rompa da gach

112] muine for a chéile & gerbó mor an glenn nothegmadh fris ni

113] shiubhladh-somh é acht nolingedh do bheinn na tolcha for a céile.

114] Acht ata ní cena rocaith-siumh a aimser an ccein romhair ar buile

115] & ar gealtacht tré easgaoine Ronain, & fuair bas do rinn (amhail

116] innises a stair féin) amail doshir Ronán ar Dhía gonadh é sin adhbar

117] bhuile Suibhne tre easonoir an chléirigh.

(Cap.IV.)

118] As amhlaidh so fuair Suibhne bás do rinn. Feacht n-aon dia

119] ndeachaidh Suibhne & sé for a gealtacht gonicce an áit a bfuil

120] Tech Moling mar a raibhe Moling. Is annsin robhaoi Moling ag

121] teccuscc luchta an léighinn & tainicc an gheilt for srath na tioprad

122] & robaoi ag ithe bioruir. 'As mochlongadh sin, a ghealtacáin,' ar

123] Moling, & doronsatt an láoidh:

    1. 124]

      Mochtráth sin a ghealtacáin

      125] ré cceileabhradh cóir.

  1. 126]

    cidh moch lat-sa a chleirecáin

    127] táinicc teirt ag Roimh.

    & rl.

128] Et doraidh Moling ris: 'Ca fios duitsi cá cuin (.i. uair no aimser)

129] tig teirt ag Roimh.' 'Fios dogeibhim om tigerna,' ar se, 'gacha

130] maidne & gacha nóin.' 'Innis duinn sgela do Día,' ar Moling. 'Ata

131] fios aguibh fein, a Moling,' ar sé. 'Cred fodera duitsi mh'aithne?'

132] ar Moling. 'As meinic me ar an bfaithche-si,' ar Suibhne, '& ni deinim

133] comnaidhe i n-áonáit.' 'Cionnus eile,' ar Moling, 'a bfuighe tú

134] trocaire?' 'Dogébh,' ar Suibhne,'óir ni thabhair pein form acht

135] beith gan fos nó comhnaidhe. Dia ttegthá asteach dogebtha

136] proinn aguinn. As doilghe lem a bheith gan brat,' ar eisiumh.

137] 'Dogebhair-si mo chochall-sa nó mo bhrat,' ar Moling, 'madh áil let.'

138] Doronsat tres iomagallmha & chainnte re ceile mar sin & dofhiarfaidh

139] Moling de:'cáit a ttig do shaoghal?' ar se. 'Aodhaire dod muinntir-si

140] marbhus mé,' ar Suibhne. 'As fochen do thoidheacht,' ar Moling,

141] 'óir atá a ndán duit bheith annso & do sgela & th'imtheachta

142] d'fagbáil ann, & th'adhnacal a reilicc fíreoin & cid mór shirfi-si (.i.

143] do shiubhal) gach láoi,' ar se, 'tair gach easparta chuccam-sa go

144] sgriobhthar do sgéla lem.' Robaoi Suibhne ré bliadhna fon samhla

145] sin & gibé haird d'áirdibh na hErenn a ttéigedh gach laoi nobíodh

146] um easpurta gacha nóna ag Moling.

147] Roordaigh Moling don bhanrechtaire proinn bhecc do thabhairt

148] dó risin ré sin & as amhlaidh doniodh an bhanairgheach, dosháitedh

149] a cos a mbualtrach do leith imeal na búailedh & dodhoirtedh bainne

150] a n-ionaidh a coise & dothigedh Suibhne dia caithemh sin go faitech

151] fuireachair, go ttárla lá airithi íarsin iomcháinedh idir mhnaoi an

152] bhuachalla & ben eile go roraidh an bhen eile fria-si gurab olc an

153] gniomh doghniadh narbh annsa le a fer féin iná an gheilt dobaoi

154] aga tahaidhe risan mbliadhain sin. Co rochuala siur an bhuachalla

155] sin roinnis dó amhail adchuala & san laithe arnamarach táinic

156] Suibhne amhail dognathaigedh & baoi ag ól bainne & innisidh a

157] shiur don bhuachaill anní cedna amhail roinnis roimhe et tig an

158] buachaill amach & lethgha lais & fuair Suibhne ina luighe & sé ag

159] caithemh a phroinne & tucc sathadh don lethgha fair as a láimh

160] gur cuir tríd. Adchonnairc cleirech do muinntir Moling dobi ag

161] búain cluig primhe anni sin & dorinne an laoidh:

    1. 162] Truagh sin a mhucaidh Moling

      163] dorignis gniomh talcair tinn

      164] mairg do marbh a los a neirt

      165] an rí, an naomh, an naomhgeilt.

      & rl.

166] Dochuaidh an cléirech mar a raibhe Moling & roinnis dó amhail

167] rogonadh Suibhne. Tainicc Moling guna chleirchibh gus an áit a

168] raibhe Suibhne & rohongadh leo é & tuccadh corp Christ dó &

169] roaltaigh-siumh a caithemh. Tainicc an bhuachaill cuca & adubairt

170] Suibhne fris gurab olc an gniomh dorinne a marbadh gan adbar.

171] Da ffesainn-si go madh tu nobheith ann ní ghonfainn tú, ar an

172] buachaill. 'Mallacht Chriost ort,' ar Moling ris an mbuachaill, 'as

173] olc an gniomh doronais & gairde saoghail duit & ifrenn fa deoigh.'

174] 'Ni fhuil tarbha damsa dhe sin,' ar Suibhne. 'Dogebhair-si éraic

175] mhait,' ar Moling '.i. beith i nimh maille frim-sa duit.' Tainicc

176] nell do Shuibhne iarsin & rotoccbadh a leacht le Moling & leis na

177] cléircibh. Eirgis Suibhe as a nell & rogabh Moling a lámh ina

178] l;áimh & rangattar rompa go dorus na cille & tucc Suibne a guala

179] re dorus na cille & roleicc osna mór as & dochuaidh a ainim dochum

180] nimhe & rohadhlaicedh a chorp go n-onóir & go n-airmidhin ag

181] Moling, gurab amlaidh sin fuair bás do rinn tre mallacht Ronáin.

 


 

Background details and bibliographic information

File Description

compiled by Beatrix Färber

Funded by University College, Cork and

Professor Marianne McDonald via the CELT Project

1. First draft, revised and corrected.

Extent of text: 16 600 words

Publication

CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork

College Road, Cork, Ireland

 

(2001)

Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.

Text ID Number: G302018

Availability [RESTRICTED]

Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.

[RESTRICTED]

Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).

Sources

    Manuscript sources.
  1. B IV I, p. 82a - 95b (A paper MS in the Royal Irish Academy: written between 1671 and 1674 by Daniel O'Duigenan. The following text is taken from this MS. In instances where other readings were preferred this is shown in the footnotes.)
  2. 23 K 44, p. 131- 180 (A paper MS in the Royal Irish Academy: written in 1721 - 1722 by Tomaltach Mac Muirghiosa. It is not derived from B. More important variants are given in the footnotes. Many stanzas contained in B are not in K.)
  3. Brussels 3410, fo. 59a - 61b (This MS is in the Royal Library, Brussels, and was written by Michael O'Clery in 1629. It is a brief summary of the version in B and K. The whole of the verse except for three stanzas is omitted. The text is appended.)
    Editions.
  1. James G. O'Keeffe, Buile Shuibhne (The Frenzy of Suibhne). Being the Adventures of Suibhne Geilt. A Middle-Irish Romance. Edited, with Translation, Introduction, Notes and Glossary. 38 + 198 pp., 8vo, London, Irish Texts Society, Vol XII. [from Stowe B. IV 1, fol. 82a Br. Bibl. Roy. 3410, fol. 59a, with readings from a 23 K 44] Ériu 1, 1904, pp. 113-121.
    Translations.
  1. See under Editions.
  2. Gerard Murphy (ed.), Early Irish Lyrics: eighth to twelfth century. Oxford: Clarendon, 1956. [58 items; texts reconstructed and normalized according to the editor's dating; Engl. transl., notes, glossary.] 45. Súanach sin, a Éorann án (Suibne and Éorann), 118-123; 46. A bennáin, a búiredáin (Suibne in the woods), 122-137; 47. Mór múich i túsa in-nocht (Suibne in the snow), 138-141.
    Secondary literature.
  1. Georges Dottin, Buile Shuibhne [Notice] In: Revue Celtique XXXIV (1913) 326-30.
  2. Kenneth H. Jackson, The motive of the treefold death in the story of Suibhne. In: Féil-Sgríbhinn Eóin Mhic Néill, 1940, 535-550.
  3. Nora K. Chadwick, Geilt. In Scottish Gaelic Studies 5 (1942) 106-153. [History and function of the geilt in Irish (Buile Suibne, Cath Almaine, etc.), Welsh and early Norse literature.]
  4. Roland M. Smith, King Lear and the Merlin tradition. In Modern Language Quarterly 7 (1946) 153-174.
  5. J. Vendryes, [ad Buile Shuibhne Best 2nd, edition 1238) 1301] In: Études Celtiques 4 (1941/48) (fasc.2, 1948) 320-322. (Notes critiques sur des textes, no. 9.)
  6. James Carney, 'Suibne Geilt' and 'The children of Lir'. In. Éigse 6 (1948/52) (pt.2, 1950) 83-110.
  7. Kenneth H. Jackson, A further note on Suibhne Geilt and Merlin. In: Éigse 7, (1953/55) (pt. 2, 1953) 112-116, 120 [add.]. Criticism of Carney in Éigse 6.
  8. Ruth P. Lehmann, A study of the Buile Shuibhne. In: Études Celtiques 6 (1953/54) 289-311; 7 (1955/56) 115-38.
  9. James Carney, The origin of Suibne Gelt. In: Studies in Irish literature and history. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1955, Appendix B, 385-393.
  10. Birgit Bene[scaron], Spuren von Schamanismus in der Sage Buile Suibhne. In: Zeitschrift für Celtische Philologie 28 (1960/61) 309-334.
  11. Gearóid S. Mac Eoin, Gleann Bolcáin agus Gleann na nGealt. In: Béaloideas 30 (1962)[1964] 105-120.
  12. Brian Ó Cuív, in: Éigse 11 (1964/66) (pt.2, 1965) 155-56. [Review of Mac Eoin in Béaloideas 30].
  13. David Greene & Frank O'Connor (eds. & trs.), Binne liom um na tonna. In: A Golden treasury of Irish poetry, A.D. 600 to 1200. London: Macmillan, 1967, 179-180.
  14. Donncha Ó Crualaoich, 'Eolchaire mo mhendatáin. Staidéar ar scéal Meán Ghaeilge. In: Irisleabhar Mhá Nuad 1970, 94-103.
  15. Vernam Hull: A note on Buile Shuibhne. In: Celtica 9 (1971) 214.
    The edition used in the digital edition.
  1. Buile Shuibhne.. J. G. O'Keeffe (ed), First edition. [One volume. vii + 111 pp. iii-vii Preface, 1-83 Text, 85-91 Notes, 92-96 Brussels MS. 3410, 97-106 Glossary of the rarer words, 107-109 Index of places, 110 Index of persons.] Dublin Institute for Advanced Studies Dublin (First published 1931. Reprinted 1975) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. I

Encoding

Project Description

CELT: Corpus of Electronic Texts

Sampling Declaration

The present text represents pages 1-83 and 92-96 of the volume.

Editorial Declaration

Correction

Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged.

Normalization

Where the printed edition has instances of æ carrying the acute accent (lines 243, 416f, 598, 646, 648, 715, 726, 780, 958, 1278, 1288, 1318, 1546, 1707, 1797, 1818, 1875, 2179, 1320, 1354, 1391, 1393); this has been rendered aé in the SGML file. Due to some HTML browsers not interpreting f[dot ], s, F, S etc. as characters carrying a punctum delens, the punctum delens above a character is rendered by the corresponding character + h.

Quotation

Quotation marks have been tagged Q.

Hyphenation

When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word.

Interpretation

Personal names and place names have not been tagged.

Line-breaks are numbered.

Canonical References

The n attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text.

The title of the text is held as the first head element within each text.

div0 is reserved for the text.

Profile Description

Created: By one or more unknown author(s). The story belongs to the Middle Irish period. Date range: c. 12th century(?).

Use of language

Language: GA

The text is in Middle Irish

Language: LA

There is one word in Latin.

List of Participants

Revision History

 


List of witnesses

 


Aerius, 2004