Sæmundar Edda


© unknown authors

E-Text: norse.narod.ru


Contents

Of Gods:

    Völuspá

    Hávamál

    Vafþrúðnismál

    Grímnismál

    Skírnismál (För Skírnis)

    Hárbarðsljóð

    Hymiskviða

    Lokasenna

    Þrymskviða (Hamarsheimt)

    Alvíssmál 

Of Heroes:

    Völundarkviða

    Helgakviða Hjörvarðssonar með Hrímgerðarmálum

    Helgakviða Hundingsbana in fyrri

    Helgakviða Hundingsbana önnur (Völsungakviða in forna)

    Frá dauða Sinfjötla

    Grípisspá (Sigurðarkviða Fáfnisbana I)

    Reginsmál (Sigurðarkviða Fáfnisbana II)

    Fáfnismál

    Sigrdrífumál

    Sigurðarkviða in meiri (Brot af Sigurðarkviðu)

    Guðrúnarkviða in fyrsta

    Sigurðarkviða in skamma (Sigurðarkviða Fáfnisbana III)

    Helreið Brynhildar

    Guðrúnarkviða önnur (Guðrúnarkviða in forna)

    Guðrúnarkviða in þriðja

    Oddrúnargrátr (Oddrúnarkviða)

    Atlakviða in grœnlenzka

    Atlamál in grœnlenzku

    Guðrúnarhvöt

    Hamðismál

Out of main manuscript:

    Baldrs draumar (Vegtamskviða)

    Rígsþula (Rígsmál)

    Hyndluljóð

    Völuspá in skamma

    Gróttasöngr

    Darraðarljóð

    Hlöðskviða

    Grógaldr

    Fjölsvinnsmál

    Hjálmarskviða

    Hervararkviða

    Hálfsrekkaljóð

    Heiðreksgátur

    Bjarkamál in fornu

    Forspjallsljóð

    Sólarljóð

 


 

 

OF GODS

  

Völuspá

1

Hljóðs bið ek allar

helgar kindir,

meiri ok minni

mögu Heimdallar.

Viltu at ek, Valföðr,

vel fyr telja

forn spjöll fira,

þau er fremst of man.

2

Ek man jötna

ár of borna,

þá er forðum mik

fœdda höfðu.

Níu man ek heima,

níu íviðjur,

mjötvið mæran

fyr mold neðan.

3

Ár var alda,

þat er ekki var,

var-a sandr né sær

né svalar unnir;

jörð fannsk æva

né upphiminn,

gap var ginnunga

en gras hvergi.

4

Áðr Burs synir

bjöðum of ypptu,

þeir er Miðgarð

mæran skópu;

sól skein sunnan

á salar steina,

þá var grund gróin

grœnum lauki.

5

Sól varp sunnan,

sinni mána,

hendi inni hœgri

um himinjöður;

sól þat né vissi

hvar hon sali átti,

máni þat né vissi

hvat hann megins átti

stjörnur þat né vissu

hvar þær staði áttu.

6

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk;

nótt ok niðjum

nöfn of gáfu,

morgin hétu

ok miðjan dag,

undorn ok aptan,

árum at telja.

7

Hittusk æsir

á Iðavelli,

þeir er hörg ok hof

hátimbruðu;

afla lögðu,

auð smíðuðu,

tangir skópu

ok tól gerðu.

8

Tefldu í túni,

teitir váru,

var þeim vettergis

vant ór gulli,

unz þrjár kvámu

þursa meyjar

ámáttkar mjök

ór Jötunheimum.

9

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk,

hver skyldi dverga

dróttir skepja

ór Brimis blóði

ok ór Bláins leggjum.

10

Þar var Móðsognir

mæztr of orðinn

dverga allra,

en Durinn annarr;

þeir mannlíkun

mörg of gerðu

dvergar í jörðu,

sem Durinn sagði.

11

Nýi, Niði,

Norðri, Suðri,

Austri, Vestri,

Alþjófr, Dvalinn,

Nár ok Náinn

Nípingr, Dáinn

Bívurr, Bávurr,

Bömburr, Nóri,

Ánn ok Ánarr,

Óinn, Mjöðvitnir.

12

Veggr ok Gandálfr,

Vindálfr, Þorinn,

Þrár ok Þráinn,

Þekkr, Litr ok Vitr,

Nýr ok Nýráðr,

nú hefi ek dverga,

Reginn ok Ráðsviðr,

rétt of talda.

13

Fíli, Kíli,

Fundinn, Náli,

Hepti, Víli,

Hannar, Svíurr,

Billingr, Brúni,

Bíldr ok Buri,

Frár, Hornbori,

Frægr ok Lóni,

Aurvangr, Jari,

Eikinskjaldi.

14

Mál er dverga

í Dvalins liði

ljóna kindum

til Lofars telja,

þeir er sóttu

frá salar steini

Aurvanga sjöt

til Jöruvalla.

15

Þar var Draupnir

ok Dolgþrasir,

Hár, Haugspori,

Hlévangr, Glói,

Dóri, Óri

Dúfr, Andvari

Skirfir, Virfir,

Skáfiðr, Ái.

16

Álfr ok Yngvi,

Eikinskjaldi,

Fjalarr ok Frosti,

Finnr ok Ginnarr;

þat mun æ uppi

meðan öld lifir,

langniðja tal

Lofars hafat.

17

Unz þrír kvámu

ór því liði

öflgir ok ástkir

æsir at húsi,

fundu á landi

lítt megandi

Ask ok Emblu

örlöglausa.

18

Önd þau né áttu,

óð þau né höfðu,

lá né læti

né litu góða;

önd gaf Óðinn,

óð gaf Hœnir,

lá gaf Lóðurr

ok litu góða.

19

Ask veit ek standa,

heitir Yggdrasill,

hár baðmr, ausinn

hvíta auri;

þaðan koma döggvar

þærs í dala falla,

stendr æ yfir grœnn

Urðarbrunni.

20

Þaðan koma meyjar

margs vitandi

þrjár ór þeim sæ,

er und þolli stendr;

Urð hétu eina,

aðra Verðandi,

- skáru á skíði, -

Skuld ina þriðju.

Þær lög lögðu,

þær líf kuru

alda börnum,

örlög seggja.

21

Þat man hon folkvíg

fyrst í heimi,

er Gullveigu

geirum studdu

ok í höll Hárs

hana brenndu,

þrisvar brenndu,

þrisvar borna,

opt, ósjaldan;

þó hon enn lifir.

22

Heiði hana hétu

hvars til húsa kom,

völu velspáa,

vitti hon ganda;

seið hon, hvars hon kunni,

seið hon hug leikinn,

æ var hon angan

illrar brúðar.

23

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk

hvárt skyldu æsir

afráð gjalda

eða skyldu goðin öll

gildi eiga.

24

Fleygði Óðinn

ok í folk of skaut,

þat var enn folkvíg

fyrst í heimi;

brotinn var borðveggr

borgar ása,

knáttu vanir vígspá

völlu sporna.

25

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk

hverjir hefði lopt allt

lævi blandit

eða ætt jötuns

Óðs mey gefna.

26

Þórr einn þar vá

þrunginn móði,

- hann sjaldan sitr -

er hann slíkt of frekn.

Á gengusk eiðar,

orð ok særi,

mál öll meginlig

er á meðal fóru.

27

Veit hon Heimdallar

hljóð of folgit

und heiðvönum

helgum baðmi;

á sér hon ausask

aurgum fossi

af veði Valföðrs.

Vituð ér enn - eða hvat?

28

Ein sat hon úti

þá er inn aldni kom

yggjungr ása

ok í augu leit:

Hvers fregnið mik?

Hví freistið mín?

Allt veit ek, Óðinn,

hvar þú auga falt,

í inum mæra

Mímisbrunni.

Drekkr mjöð Mímir

morgun hverjan

af veði Valföðrs.

Vituð ér enn - eða hvat?

29

Valði henni Herföðr

hringa ok men,

fekk spjöll spaklig

ok spá ganda,

sá hon vítt ok of vítt

of veröld hverja.

30

Sá hon valkyrjur

vítt of komnar,

görvar at ríða

til Goðþjóðar;

Skuld helt skildi,

en Skögul önnur,

Gunnr, Hildr, Göndul

ok Geirskögul.

Nú eru talðar

nönnur Herjans,

görvar at ríða

grund valkyrjur.

31

Ek sá Baldri,

blóðgum tívur,

Óðins barni,

örlög fólgin;

stóð of vaxinn

völlum hæri

mjór ok mjök fagr

mistilteinn.

32

Varð af þeim meiði,

er mær sýndisk,

harmflaug hættlig,

Höðr nam skjóta.

Baldrs bróðir var

of borinn snemma,

sá nam Óðins sonr

einnættr vega.

33

Þó hann æva hendr

né höfuð kembði,

áðr á bál of bar

Baldrs andskota;

en Frigg of grét

í Fensölum

vá Valhallar.

Vituð ér enn - eða hvat?

34

Þá kná Váli

vígbönd snúa,

heldr váru harðger

höpt ór þörmum.

35

Hapt sá hon liggja

undir Hveralundi,

lægjarns líki

Loka áþekkjan.

Þar sitr Sigyn

þeygi of sínum

ver vel glýjuð.

Vituð ér enn - eða hvat?

36

Á fellr austan

um eitrdala

söxum ok sverðum,

Slíðr heitir sú.

37

Stóð fyr norðan

á Niðavöllum

salr ór gulli

Sindra ættar;

en annarr stóð

á Ókólni

bjórsalr jötuns,

en sá Brimir heitir.

38

Sal sá hon standa

sólu fjarri

Náströndu á,

norðr horfa dyrr.

Falla eitrdropar

inn um ljóra,

sá er undinn salr

orma hryggjum.

39

Sá hon þar vaða

þunga strauma

menn meinsvara

ok morðvarga

ok þann er annars glepr

eyrarúnu.

Þar saug Niðhöggr

nái framgengna,

sleit vargr vera.

Vituð ér enn - eða hvat?

40

Austr sat in aldna

í Járnviði

ok fœddi þar

Fenris kindir.

Verðr af þeim öllum

einna nokkurr

tungls tjúgari

í trölls hami.

41

Fyllisk fjörvi

feigra manna,

rýðr ragna sjöt

rauðum dreyra.

Svört verða sólskin

um sumur eptir,

veðr öll válynd.

Vituð ér enn - eða hvat?

42

Sat þar á haugi

ok sló hörpu

gýgjar hirðir,

glaðr Eggþér;

gól of honum

í galgviði

fagrrauðr hani,

sá er Fjalarr heitir.

43

Gól of ásum

Gullinkambi,

sá vekr hölða

at Herjaföðrs;

en annarr gelr

fyr jörð neðan

sótrauðr hani

at sölum Heljar.

44

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna.

Fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

45

Brœðr munu berjask

ok at bönum verðask,

munu systrungar

sifjum spilla;

hart er í heimi,

hórdómr mikill,

skeggöld, skálmöld,

skildir ro klofnir,

vindöld, vargöld,

áðr veröld steypisk,

mun engi maðr

öðrum þyrma.

46

Leika Míms synir,

en mjötuðr kyndisk

at inu galla

Gjallarhorni.

Hátt blæss Heimdallr,

horn er á lopti,

mælir Óðinn

við Míms höfuð.

47

Skelfr Yggdrasils

askr standandi,

ymr it aldna tré,

en jötunn losnar.

Hræðask allir

á helvegum

áðr Surtar þann

sefi of gleypir.

48

Hvat er með ásum?

Hvat er með álfum?

Gnýr allr Jötunheimr,

æsir ro á þingi,

stynja dvergar

fyr steindurum,

veggbergs vísir.

Vituð ér enn - eða hvat?

49

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna,

fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

50

Hrymr ekr austan,

hefisk lind fyrir,

snýsk Jörmungandr

í jötunmóði.

Ormr knýr unnir,

en ari hlakkar,

slítr nái Niðfölr,

Naglfar losnar.

51

Kjóll ferr austan,

koma munu Múspells

um lög lýðir,

en Loki stýrir.

Fara fíflmegir

með freka allir,

þeim er bróðir

Býleists í för.

52

Surtr ferr sunnan

með sviga lævi,

skín af sverði

sól valtíva,

grjótbjörg gnata,

en gífr rata,

troða halir helveg

en himinn klofnar.

53

Þá kemr Hlínar

harmr annarr fram,

er Óðinn ferr

við úlf veka,

en bani Belja

bjartr at Surti;

þá mun Friggjar

falla angan.

54

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna,

en freki renna;

fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva

55

Þá kemr inn mikli

mögr Sigföður,

Víðarr, vega

at valdýri.

Lætr hann megi Hveðrungs

mundum standa

hjör til hjarta,

þá er hefnt föður.

56

Þá kemr inn mæri

mögr Hlóðynjar,

gengr Óðins sonr

við orm vega,

drepr af móði

Miðgarðs véurr,

munu halir allir

heimstöð ryðja;

gengr fet níu

Fjörgynjar burr

neppr frá naðri

níðs ókvíðnum.

57

Sól tér sortna,

sígr fold í mar,

hverfa af himni

heiðar stjörnur.

Geisar eimi

ok aldrnara,

leikr hár hiti

við himin sjálfan.

58

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna,

fjölð veit ek frœða

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

59

Sér hon upp koma

öðru sinni

jörð ór ægi

iðjagrœna.

Falla fossar,

flýgr örn yfir,

sá er á fjalli

fiska veiðir.

60

Finnask æsir

á Iðavelli

ok um moldþinur

máttkan dœma

ok minnask þar

á megindóma

ok á Fimbultýs

fornar rúnar.

61

Þar munu eptir

undrsamligar

gullnar töflur

í grasi finnask,

þærs í árdaga

áttar höfðu.

62

Munu ósánir

akrar vaxa,

böls mun alls batna,

Baldr mun koma,

búa þeir Höðr ok Baldr

Hropts sigtóptir

vé valtívar.

Vituð ér enn - eða hvat?

63

Þá kná Hœnir

hlautvið kjósa

ok burir byggja

brœðra tveggja

vindheim víðan.

Vituð ér enn - eða hvat?

64

Sal sér hon standa

sólu fekra,

gulli þakðan

á Gimléi.

Þar skulu dyggvar

dróttir byggja

ok um aldrdaga

ynðis njóta.

65

Þá kemr inn ríki

at regindómi

öflugr ofan,

sá er öllu ræðr.

66

Þar kemr inn dimmi

dreki fljúgandi,

naðr fránn, neðan

frá Niðafjöllum;

berr sér í fjöðrum,

- flýgr völl yfir, -

Niðhöggr nái.

Nú mun hon sökkvask.

 

 

Hávamál

1

Gáttir allar

áðr gangi fram

um skoðask skyli,

um skyggnast skyli,

því at óvíst er at vita

hvar óvinir

sitja á fleti fyrir.

2

Gefendr heilir!

Gestr er inn kominn,

hvar skal sitja sjá?

Mjök er bráðr

sá er á bröndum skal

síns of freista frama.

3

Elds er þörf

þeims inn er kominn

ok á kné kalinn.

Matar ok váða

er manni þörf,

þeim er hefr um fjall farit.

4

Vatns er þörf

þeim er til verðar kemr,

þerru ok þjóðlaðar,

góðs of æðis

ef sér geta mætti

orðs ok endrþögu.

5

Vits er þörf

þeim er víða ratar;

dælt er heima hvat;

at augabragði verðr

sá er ekki kann

ok með snotrum sitr.

6

At hyggjandi sinni

skyli-t maðr hræsinn vera,

heldr gætinn at geði;

þá er horskr ok þögull

kemr heimisgarða til,

sjaldan verðr víti vörum,

því at óbrigðra vin

fær maðr aldregi

en mannvit mikit.

7

Inn vari gestr

er til verðar kemr

þunnu hljóði þegir,

eyrum hlýðir,

en augum skoðar;

svá nýsisk fróðra hverr fyrir.

8

Hinn er sæll

er sér of getr

lof ok líknstafi;

ódælla er við þat,

er maðr eiga skal

annars brjóstum í.

9

Sá er sæll

er sjálfr of á

lof ok vit, meðan lifir;

því at ill ráð

hefr maðr opt þegit

annars brjóstum ór.

10

Byrði betri

berr-at maðr brautu at

en sé mannvit mikit;

auði betra

þykkir þat í ókunnum stað;

slíkt er válaðs vera.

11

Byrði betri

berr-at maðr brautu at

en sé mannvit mikit;

vegnest verra

vegr-a hann velli at

en sé ofdrykkja öls.

12

Er-a svá gótt

sem gótt kveða

öl alda sonum,

því at færa veit

er fleira drekkr

síns til geðs gumi.

13

Óminnishegri heitir

sá er yfir ölðrum þrumir;

hann stelr geði guma;

þess fugls fjöðrum

ek fjötraðr vark

í garði Gunnlaðar.

14

Ölr ek varð,

varð ofrölvi

at ins fróða Fjalars;

því er ölðr bazt,

at aptr um heimtir

hverr sitt geð gumi.

15

Þagalt ok hugalt

skyldi þjóðans barn

ok vígdjarft vera;

glaðr ok reifr

skyli gumna hverr,

unz sinn bíðr bana.

16

Ósnjallr maðr

hyggsk munu ey lifa,

ef hann við víg varask;

en elli gefr

hánum engi frið,

þótt hánum geirar gefi.

17

Kópir afglapi

er til kynnis kemr,

þylsk hann um eða þrumir;

allt er senn,

ef hann sylg of getr,

uppi er þá geð guma.

18

Sá einn veit

er víða ratar

ok hefr fjölð of farit,

hverju geði

stýrir gumna hverr,

sá er vitandi er vits.

19

Haldi-t maðr á keri,

drekki þó at hófi mjöð,

mæli þarft eða þegi,

ókynnis þess

vár þik engi maðr

at þú gangir snemma at sofa.

20

Gráðugr halr,

nema geðs viti,

etr sér aldrtrega;

opt fær hlægis,

er með horskum kemr

manni heimskum magi.

21

Hjarðir þat vitu

nær þær heim skulu

ok ganga þá af grasi;

en ósviðr maðr

kann ævagi

síns of mál maga.

22

Vesall maðr

ok illa skapi

hlær at hvívetna;

hittki hann veit,

er hann vita þyrpti

at hann er-a vamma vanr.

23

Ósviðr maðr

vakir um allar nætr

ok hyggr at hvívetna;

þá er móðr

er at morgni kemr,

allt er víl sem var.

24

Ósnotr maðr

hyggr sér alla vera

viðhlæjendr vini.

Hittki hann fiðr,

þótt þeir um hann fár lesi,

ef hann með snotrum sitr.

25

Ósnotr maðr

hyggr sér alla vera

viðhlæjendr vini;

þá þat finnr

er at þingi kemr,

at hann á formælendr fáa.

26

Ósnotr maðr

þykkisk allt vita,

ef hann á sér í vá veru;

hittki hann veit,

hvat hann skal við kveða,

ef hans freista firar.

27

Ósnotr maðr

er með aldir kemr,

þat er bazt, at hann þegi;

engi þat veit,

at hann ekki kann,

nema hann mæli til margt;

veit-a maðr

hinn er vettki veit,

þótt hann mæli til margt.

28

Fróðr sá þykkisk,

er fregna kann

ok segja it sama,

eyvitu leyna

megu ýta synir,

því er gengr um guma.

29

Ærna mælir,

sá er æva þegir,

staðlausu stafi;

hraðmælt tunga,

nema haldendr eigi,

opt sér ógótt of gelr.

30

At augabragði

skal-a maðr annan hafa,

þótt til kynnis komi;

margr þá fróðr þykkisk,

ef hann freginn er-at

ok nái hann þurrfjallr þruma.

31

Fróðr þykkisk,

sá er flótta tekr,

gestr at gest hæðinn;

veit-a görla

sá er of verði glissir,

þótt hann með grömum glami.

32

Gumnar margir

erusk gagnhollir

en at virði vrekask;

aldar róg

þat mun æ vera,

órir gestr við gest.

33

Árliga verðar

skyli maðr opt fáa,

nema til kynnis komi.

Sitr ok snópir,

lætr sem sólginn sé

ok kann fregna at fáu.

34

Afhvarf mikit

er til ills vinar,

þótt á brautu búi,

en til góðs vinar

liggja gagnvegir,

þótt hann sé firr farinn.

35

Ganga skal,

skal-a gestr vera

ey í einum stað;

ljúfr verðr leiðr,

ef lengi sitr

annars fletjum á.

36

Bú er betra,

þótt lítit sé,

halr er heima hverr;

þótt tvær geitr eigi

ok taugreptan sal,

þat er þó betra en bæn.

37

Bú er betra,

þótt lítit sé,

halr er heima hverr;

blóðugt er hjarta

þeim er biðja skal

sér í mál hvert matar.

38

Vápnum sínum

skal-a maðr velli á

feti ganga framar,

því at óvíst er at vita

nær verðr á vegum úti

geirs um þörf guma.

39

Fannk-a ek mildan mann

eða svá matar góðan,

at væri-t þiggja þegit,

eða síns féar

svági [glöggvan],.

at leið sé laun, ef þægi.

40

Féar síns

er fengit hefr

skyli-t maðr þörf þola;

opt sparir leiðum

þats hefr ljúfum hugat;

margt gengr verr en varir.

41

Vápnum ok váðum

skulu vinir gleðjask;

þat er á sjálfum sýnst;

viðrgefendr ok endrgefendr

erusk lengst vinir,

ef þat bíðr at verða vel.

42

Vin sínum

skal maðr vinr vera

ok gjalda gjöf við gjöf;

hlátr við hlátri

skyli hölðar taka

en lausung við lygi.

43

Vin sínum

skal maðr vinr vera,

þeim ok þess vin;

en óvinar síns

skyli engi maðr

vinar vinr vera.

44

Veiztu, ef þú vin átt,

þann er þú vel trúir,

ok vilt þú af hánum gótt geta,

geði skaltu við þann blanda

ok gjöfum skipta,

fara at finna opt.

45

Ef þú átt annan,

þanns þú illa trúir,

vildu af hánum þó gótt geta,

fagrt skaltu við þann mæla

en flátt hyggja

ok gjalda lausung við lygi.

46

Það er enn of þann

er þú illa trúir

ok þér er grunr at hans geði:

hlæja skaltu við þeim

ok um hug mæla;

glík skulu gjöld gjöfum.

47

Ungr var ek forðum,

fór ek einn saman:

þá varð ek villr vega;

auðigr þóttumk,

er ek annan fann;

Maðr er manns gaman.

48

Mildir, fræknir

menn bazt lifa,

sjaldan sút ala;

en ósnjallr maðr

uggir hotvetna,

sýtir æ glöggr við gjöfum.

49

Váðir mínar

gaf ek velli at

tveim trémönnum;

rekkar þat þóttusk,

er þeir rift höfðu;

neiss er nökkviðr halr.

50

Hrörnar þöll

sú er stendr þorpi á,

hlýr-at henni börkr né barr;

svá er maðr,

sá er manngi ann.

Hvat skal hann lengi lifa?

51

Eldi heitari

brennr með illum vinum

friðr fimm daga,

en þá slokknar

er inn sétti kemr

ok versnar allr vinskapr.

52

Mikit eitt

skal-a manni gefa;

opt kaupir sér í litlu lof,

með halfum hleif

ok með höllu keri

fékk ek mér félaga.

53

Lítilla sanda

lítilla sæva

lítil eru geð guma.

Því at allir menn

urðu-t jafnspakir;

half er öld hvar.

54

Meðalsnotr

skyli manna hverr;

æva til snotr sé;

þeim er fyrða

fegrst at lifa

er vel margt vitu.

55

Meðalsnotr

skyli manna hverr;

æva til snotr sé,

því at snotrs manns hjarta

verðr sjaldan glatt,

ef sá er alsnotr, er á.

56

Meðalsnotr

skyli manna hverr,

æva til snotr sé;

örlög sín

viti engi fyrir,

þeim er sorgalausastr sefi.

57

Brandr af brandi

brenn, unz brunninn er,

funi kveikisk af funa;

maðr af manni

verðr at máli kuðr

en til dælskr af dul.

58

Ár skal rísa

sá er annars vill

fé eða fjör hafa;

sjaldan liggjandi ulfr

lær of getr

né sofandi maðr sigr.

59

Ár skal rísa

sá er á yrkjendr fáa

ok ganga síns verka á vit;

margt of dvelr

þann er um morgun sefr,

hálfr er auðr und hvötum.

60

Þurra skíða

ok þakinna næfra,

þess kann maðr mjöt

ok þess viðar

er vinnask megi

mál ok misseri.

61

Þveginn ok mettr

ríði maðr þingi at,

þótt hann sé-t væddr til vel;

Skúa ok bróka

skammisk engi maðr

né hests in heldr,

þátt hann hafi-t góðan.

62

Snapir ok gnapir,

er til sævar kemr,

örn á aldinn mar:

Svá er maðr

er með mörgum kemr

ok á formælendr fáa.

63

Fregna ok segja

skal fróðra hverr,

sá er vill heitinn horskr,

einn vita

né annarr skal,

þjóð veit, ef þrír ro.

64

Ríki sitt

skyli ráðsnotra

hverr í hófi hafa;

þá hann þat finnr,

er með fræknum kemr

at engi er einna hvatastr.

65

. . .

orða þeira,

er maðr öðrum segir

opt hann gjöld of getr.

66

Mikilsti snemma

kom ek í marga staði

en til síð í suma;

öl var drukkit,

sumt var ólagat,

sjaldan hittir leiðr í líð.

67

Hér ok hvar

myndi mér heim of boðit,

ef þyrptak at málungi mat,

eða tvau lær hengi

at ins tryggva vinar,

þars ek hafða eitt etit.

68

Eldr er beztr

með ýta sonum

ok sólar sýn,

heilyndi sitt,

ef maðr hafa náir,

án við löst at lifa.

69

Er-at maðr alls vesall,

þótt hann sé illa heill;

sumr er af sonum sæll,

sumr af frændum,

sumr af fé ærnu,

sumr af verkum vel.

70

Betra er lifðum

en sé ólifðum,

ey getr kvikr kú;

eld sá ek upp brenna

auðgum manni fyrir,

en úti var dauðr fyr durum.

71

Haltr ríðr hrossi,

hjörð rekr handar vanr,

daufr vegr ok dugir,

blindr er betri

en brenndr séi,

nýtr manngi nás.

72

Sonr er betri,

þótt sé síð of alinn

eptir genginn guma;

sjaldan bautarsteinar

standa brautu nær,

nema reisi niðr at nið.

73

Tveir ro eins herjar,

tunga er höfuðs bani;

er mér í heðin hvern

handar væni.

74

Nótt verðr feginn

sá er nesti trúir,

skammar ro skips ráar;

hverf er haustgríma;

fjölð of viðrir

á fimm dögum

en meira á mánuði.

75

Veit-a hinn

er vettki veit,

margr verðr af aurum api;

maðr er auðigr,

annar óauðigr,

skyli-t þann vítka váar.

76

Deyr fé,

deyja frændr,

deyr sjalfr it sama,

en orðstírr

deyr aldregi

hveim er sér góðan getr.

77

Deyr fé,

deyja frændr,

deyr sjalfr it sama,

ek veit einn

at aldrei deyr:

dómr um dauðan hvern.

78

Fullar grindr

sá ek fyr Fitjungs sonum,

nú bera þeir vonar völ;

svá er auðr

sem augabragð,

hann er valtastr vina.

79

Ósnotr maðr,

ef eignask getr

fé eða fljóðs munuð,

metnaðr hánum þróask,

en mannvit aldregi:

fram gengr hann drjúgt í dul.

80

Þat er þá reynt,

er þú at rúnum spyrr

inum reginkunnum,

þeim er gerðu ginnregin

ok fáði fimbulþulr;

þá hefir hann bazt, ef hann þegir.

81

At kveldi skal dag leyfa,

konu, er brennd er,

mæki, er reyndr er,

mey, er gefin er,

ís, er yfir kemr,

öl, er drukkit er.

82

Í vindi skal við höggva,

veðri á sjó róa,

myrkri við man spjalla,

mörg eru dags augu;

á skip skal skriðar orka,

en á skjöld til hlífar,

mæki höggs,

en mey til kossa.

83

Við eld skal öl drekka,

en á ísi skríða,

magran mar kaupa,

en mæki saurgan,

heima hest feita,

en hund á búi.

84

Meyjar orðum

skyli manngi trúa

né því, er kveðr kona,

því at á hverfanda hvéli

váru þeim hjörtu sköpuð,

brigð í brjóst of lagið.

85

Brestanda boga,

brennanda loga,

gínanda ulfi,

galandi kráku,

rýtanda svíni,

rótlausum viði,

vaxanda vági,

vellanda katli,

86

Fljúganda fleini,

fallandi báru,

ísi einnættum,

ormi hringlegnum,

brúðar beðmálum

eða brotnu sverði,

bjarnar leiki

eða barni konungs.

87

Sjúkum kalfi,

sjalfráða þræli,

völu vilmæli,

val nýfelldum.

88

Akri ársánum

trúi engi maðr

né til snemma syni,

- veðr ræðr akri.

en vit syni;

hætt er þeira hvárt.

89

Bróðurbana sínum,

þótt á brautu mæti,

húsi hálfbrunnu,

hesti alskjótum,

- þá er jór ónýtr,

ef einn fótr brotnar -,

verði-t maðr svá tryggr

at þessu trúi öllu.

90

Svá er friðr kvenna,

þeira er flátt hyggja,

sem aki jó óbryddum

á ísi hálum,

teitum, tvévetrum

ok sé tamr illa,

eða í byr óðum

beiti stjórnlausu,

eða skyli haltr henda

hrein í þáfjalli.

91

Bert ek nú mæli,

því at ek bæði veit,

brigðr er karla hugr konum;

þá vér fegrst mælum,

er vér flást hyggjum:

þat tælir horska hugi.

92

Fagurt skal mæla

ok fé bjóða

sá er vill fljóðs ást fá,

líki leyfa

ins ljósa mans:

Sá fær er fríar.

93

Ástar firna

skyli engi maðr

annan aldregi;

opt fá á horskan,

er á heimskan né fá,

lostfagrir litir.

94

Eyvitar firna

er maðr annan skal,

þess er um margan gengr guma;

heimska ór horskum

gerir hölða sonu

sá inn máttki munr.

95

Hugr einn þat veit

er býr hjarta nær,

einn er hann sér um sefa;

öng er sótt verri

hveim snotrum manni

en sér engu at una.

96

Þat ek þá reynda

er ek í reyri sat

ok vættak míns munar;

hold ok hjarta

var mér in horska mær;

þeygi ek hana at heldr hefik.

97

Billings mey

ek fann beðjum á

sólhvíta sofa;

jarls ynði

þótti mér ekki vera

nema við þat lík at lifa.

98

"Auk nær aptni

skaltu, Óðinn, koma,

ef þú vilt þér mæla man;

allt eru ósköp

nema einir viti

slíkan löst saman."

99

Aptr ek hvarf

ok unna þóttumk

vísum vilja frá;

hitt ek hugða

at ek hafa mynda

geð hennar allt ok gaman.

100

Svá kom ek næst

at in nýta var

vígdrótt öll of vakin,

með brennandum ljósum

ok bornum viði,

svá var mér vílstígr of vitaðr.

101

Auk nær morgni,

er ek var enn of kominn,

þá var saldrótt sofin;

grey eitt ek þá fann

innar góðu konu

bundit beðjum á.

102

Mörg er góð mær,

ef görva kannar,

hugbrigð við hali.

Þá ek þat reynda,

er it ráðspaka

teygða ek á flærðir fljóð;

háðungar hverrar

leitaði mér it horska man,

ok hafða ek þess vettki vífs.

103

Heima glaðr gumi

ok við gesti reifr,

sviðr skal um sig vera,

minnigr ok málugr,

ef hann vill margfróðr vera.

Opt skal góðs geta;

fimbulfambi heitir

sá er fátt kann segja,

þat er ósnotrs aðal.

104

Inn aldna jötun ek sótta,

nú em ek aptr of kominn:

fátt gat ek þegjandi þar;

mörgum orðum

mælta ek í minn frama

í Suttungs sölum.

105

Gunnlöð mér of gaf

gullnum stóli á

drykk ins dýra mjaðar;

ill iðgjöld

lét ek hana eptir hafa

síns ins heila hugar,

síns ins svára sefa.

106

Rata munn

létumk rúms of fá

ok um grjót gnaga,

yfir ok undir

stóðumk jötna vegir,

svá hætta ek höfði til.

107

Vel keypts litar

hefi ek vel notit,

fás er fróðum vant,

því at Óðrerir

er nú upp kominn

á alda vés jaðar.

108

Ifi er mér á

at ek væra enn kominn

jötna görðum ór,

ef ek Gunnlaðar né nytak,

innar góðu konu,

þeirar er lögðumk arm yfir.

109

Ins hindra dags

gengu hrímþursar

Háva ráðs at fregna

Háva höllu í.

At Bölverki þeir spurðu,

ef hann væri með böndum kominn

eða hefði hánum Suttungr of sóit.

110

Baugeið Óðinn

hygg ek, at unnið hafi;

hvat skal hans tryggðum trúa?

Suttung svikinn

hann lét sumbli frá

ok grætta Gunnlöðu.

111

Mál er at þylja

þular stóli á

Urðarbrunni at,

sá ek ok þagðak,

sá ek ok hugðak,

hlydda ek á manna mál;

of rúnar heyrða ek dæma,

né of ráðum þögðu

Háva höllu at,

Háva höllu í,

heyrða ek segja svá:

112

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

nótt þú rís-at

nema á njósn séir

eða þú leitir þér innan út staðar.

113

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

fjölkunnigri konu

skal-at-tu í faðmi sofa,

svá at hon lyki þik liðum.

114

Hon svá gerir

at þú gáir eigi

þings né þjóðans máls;

mat þú vill-at

né mannskis gaman,

ferr þú sorgafullr at sofa.

115

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

annars konu

teygðu þér aldregi

eyrarúnu at.

116

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

áfjalli eða firði,

ef þik fara tíðir,

fásktu at virði vel.

117

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

illan mann

láttu aldregi

óhöpp at þér vita,

því at af illum manni

fær þú aldregi

gjöld ins góða hugar.

118

Ofarla bíta

ek sá einum hal

orð illrar konu;

fláráð tunga

varð hánum at fjörlagi

ok þeygi of sanna sök.

119

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

veistu, ef þú vin átt

þann er þú vel trúir,

far þú at finna opt,

því at hrísi vex

ok hávu grasi

vegr, er vættki treðr.

120

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

góðan mann

teygðu þér at gamanrúnum

ok nem líknargaldr, meðan þú lifir.

121

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

vin þínum

ver þú aldregi

fyrri at flaumslitum;

sorg etr hjarta,

ef þú segja né náir

einhverjum allan hug.

122

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

orðum skipta

þú skalt aldregi

við ósvinna apa,

123

Því at af illum manni

mundu aldregi

góðs laun of geta,

en góðr maðr

mun þik gerva mega

líknfastan at lofi.

124

Sifjum er þá blandat,

hver er segja ræðr

einum allan hug;

allt er betra

en sé brigðum at vera;

er-a sá vinr öðrum, er vilt eitt segir.

125

Ráðumk, þér Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

þrimr orðum senna

skal-at-tu þér við verra mann

opt inn betri bilar,

þá er inn verri vegr.

126

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

skósmiðr þú verir

né skeptismiðr,

nema þú sjálfum þér séir,

skór er skapaðr illa

eða skapt sé rangt,

þá er þér böls beðit.

127

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

hvars þú böl kannt,

kveð þú þér bölvi at

ok gef-at þínum fjándum frið.

128

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

illu feginn

ver þú aldregi,

en lát þér at góðu getit.

129

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

upp líta

skal-at-tu í orrustu,

- gjalti glíkir

verða gumna synir -

síðr þitt um heilli halir.

130

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

ef þú vilt þér góða konu

kveðja at gamanrúnum

ok fá fögnuð af,

fögru skaltu heita

ok láta fast vera;

leiðisk manngi gótt, ef getr.

131

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

varan bið ek þik vera

ok eigi ofvaran;

ver þú við öl varastr

ok við annars konu

ok við þat it þriðja

at þjófar né leiki.

132

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

at háði né hlátri

hafðu aldregi

gest né ganganda.

133

Opt vitu ógörla

þeir er sitja inni fyrir

hvers þeir ro kyns, er koma;

er-at maðr svá góðr

at galli né fylgi,

né svá illr, at einugi dugi.

134

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

at hárum þul

hlæ þú aldregi,

opt er gótt þat er gamlir kveða;

opt ór skörpum belg

skilin orð koma

þeim er hangir með hám

ok skollir með skrám

ok váfir með vílmögum.

135

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

gest þú né geyja

né á grind hrekir,

get þú váluðum vel.

136

Rammt er þat tré,

er ríða skal

öllum at upploki.

Baug þú gef,

eða þat biðja mun

þér læs hvers á liðu.

137

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

hvars þú öl drekkir,

kjós þér jarðar megin,

því at jörð tekr við ölðri,

en eldr við sóttum,

eik við abbindi,

ax við fjölkynngi,

höll við hýrógi,

- heiptum skal mána kveðja, -

beiti við bitsóttum,

en við bölvi rúnar,

fold skal við flóði taka.

138

Veit ek, at ek hekk

vindgameiði á

nætr allar níu,

geiri undaðr

ok gefinn Óðni,

sjalfr sjalfum mér,

á þeim meiði

er manngi veit

hvers af rótum renn.

139

Við hleifi mik sældu

né við hornigi,

nýsta ek niðr,

nam ek upp rúnar,

æpandi nam,

fell ek aptr þaðan.

140

Fimbulljóð níu

nam ek af inum frægja syni

Bölþorns, Bestlu föður,

ok ek drykk of gat

ins dýra mjaðar,

ausin Óðreri.

141

Þá nam ek frævask

ok fróðr vera

ok vaxa ok vel hafask,

orð mér af orði

orðs leitaði,

verk mér af verki

verks leitaði.

142

Rúnar munt þú finna

ok ráðna stafi,

mjök stóra stafi,

mjök stinna stafi,

er fáði fimbulþulr

ok gerðu ginnregin

ok reist Hroptr rögna.

143

Óðinn með ásum,

en fyr alfum Dáinn,

Dvalinn ok dvergum fyrir,

Ásviðr jötnum fyrir,

ek reist sjalfr sumar.

144

Veistu hvé rísta skal?

Veistu hvé ráða skal?

Veistu hvé fáa skal?

Veistu hvé freista skal?

Veistu hvé biðja skal?

Veistu hvé blóta skal?

Veistu hvé senda skal?

Veistu hvé sóa skal? -

145

Betra er óbeðit

en sé ofblótit,

ey sér til gildis gjöf;

betra er ósent

en sé ofsóit.

Svá Þundr of reist

fyr þjóða rök,

þar hann upp of reis,

er hann aptr of kom.

146

Ljóð ek þau kann

er kann-at þjóðans kona

ok mannskis mögr.

Hjalp heitir eitt,

en þat þér hjalpa mun

við sökum ok sorgum

ok sútum görvöllum.

147

Þat kann ek annat

er þurfu ýta synir,

þeir er vilja læknar lifa.

148

Það kann ek þriðja:

ef mér verðr þörf mikil

hapts við mína heiptmögu,

eggjar ek deyfi

minna andskota,

bíta-t þeim vápn né velir.

149

Þat kann ek it fjórða:

ef mér fyrðar bera

bönd at boglimum,

svá ek gel,

at ek ganga má,

sprettr mér af fótum fjöturr,

en af höndum hapt.

150

Þat kann ek it fimmta:

ef ek sé af fári skotinn

flein í folki vaða,

fýgr-a hann svá stinnt

at ek stöðvig-a-k,

ef ek hann sjónum of sék.

151

Þat kann ek it sétta:

ef mik særir þegn

á rótum hrás viðar,

ok þann hal

er mik heipta kveðr,

þann eta mein heldr en mik.

152

Þat kann ek it sjaunda:

ef ek sé hávan loga

sal um sessmögum,

brennr-at svá breitt,

at ek hánum bjargig-a-k;

þann kann ek galdr at gala.

153

Þat kann ek it átta,

er öllum er

nytsamligt at nema:

hvars hatr vex

með hildings sonum

þat má ek bæta brátt.

154

Þat kann ek it níunda:

ef mik nauðr um stendr

at bjarga fari mínu á floti,

vind ek kyrri

vági á

ok svæfik allan sæ.

155

Þat kann ek it tíunda:

ef ek sé túnriður

leika lopti á,

ek svá vinnk

at þær villar fara

sinna heimhama,

sinna heimhuga.

156

Þat kann ek it ellipta:

ef ek skal til orrustu

leiða langvini,

und randir ek gel,

en þeir með ríki fara

heilir hildar til,

heilir hildi frá,

koma þeir heilir hvaðan.

157

Þat kann ek it tolpta:

ef ek sé á tré uppi

váfa virgilná,

svá ek ríst

ok í rúnum fák

at sá gengr gumi

ok mælir við mik.

158

Þat kann ek it þrettánda:

ef ek skal þegn ungan

verpa vatni á,

mun-at hann falla,

þótt hann í folk komi:

hnígr-a sá halr fyr hjörum.

159

Þat kann ek it fjögrtánda:

ef ek skal fyrða liði

telja tíva fyrir,

ása ok alfa

ek kann allra skil;

fár kann ósnotr svá.

160

Þat kann ek it fimmtánda

er gól Þjóðrerir

dvergr fyr Dellings durum:

afl gól hann ásum,

en alfum frama,

hyggju Hroptatý.

161

Þat kann ek it sextánda:

ef ek vil ins svinna mans

hafa geð allt ok gaman,

hugi ek hverfi

hvítarmri konu

ok sný ek hennar öllum sefa.

162

Þat kann ek it sjautjánda

at mik mun seint firrask

it manunga man.

Ljóða þessa

mun þú, Loddfáfnir,

lengi vanr vera;

þó sé þér góð, ef þú getr,

nýt ef þú nemr,

þörf ef þú þiggr.

163

Þat kann ek it átjánda,

er ek æva kennik

mey né manns konu,

- allt er betra

er einn um kann;

þat fylgir ljóða lokum, -

nema þeiri einni

er mik armi verr

eða mín systir sé.

164

Nú eru Háva mál

kveðin Háva höllu í,

allþörf ýta sonum,

óþörf jötna sonum.

Heill sá, er kvað,

heill sá, er kann,

njóti sá, er nam,

heilir, þeirs hlýddu.

 

 

Vafþrúðnismál

Óðinn kvað:

1

"Ráð þú mér nú, Frigg,

alls mik fara tíðir

at vitja Vafþrúðnis;

forvitni mikla

kveð ek mér á fornum stöfum

við þann inn alsvinna jötun."

Frigg kvað:

2

"Heima letja

ek mynda Herjaföðr

í görðum goða,

þvíat engi jötun

ek hugða jafnramman

sem Vafþrúðni vera."

Óðinn kvað:

3

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaða,

fjölð ek reynda regin;

hitt vil ek vita,

hvé Vafþrúðnis

salakynni sé."

Frigg kvað:

4

"Heill þú farir,

heill þú aftr komir,

heill þú á sinnum sér!

œði þér dugi,

hvars þú skalt, Aldaföðr,

orðum mæla jötun."

5

Fór þá Óðinn

at freista orðspeki

þess ins alsvinna jötuns;

at höllu hann kom,

ok átti Íms faðir;

inn gekk Yggr þegar.

Óðinn kvað:

6

"Heill þú nú, Vafþrúðnir,

nú em ek í höll kominn

á þik sjálfan sjá;

hitt vil ek fyrst vita,

ef þú fróðr sér

eða alsviðr jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

7

"Hvat er þat manna

er í mínum sal

verpumk orði á?

Út þú né komir

órum höllum frá,

nema þú inn snotrari sér."

Óðinn kvað:

8

"Gagnráðr ek heiti;

nú emk af göngu kominn

þyrstr til þinna sala,

laðar þurfi -

hef ek lengi farit -

ok þinna andfanga, jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

9

"Hví þú þá, Gagnráðr,

mælisk af gólfi fyr?

Far þú í sess í sal!

þá skal freista,

hvárr fleira viti,

gestr eða inn gamli þulr."

Óðinn kvað:

10

"Óauðigr maðr,

er til auðigs kemr,

mæli þarft eða þegi;

ofrmælgi mikil,

hygg ek, at illa geti

hveim er við kaldrifjaðan kemr."

Vafþrúðnir kvað:

11

"Seg þú mér, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá hestr heitir

er hverjan dregr

dag of dróttmögu."

Óðinn kvað:

12

"Skinfaxi heitir,

er inn skíra dregr

dag um dróttmögu;

hesta beztr

þykkir hann með Hreiðgotum,

ey lýsir mön af mari."

Vafþrúðnir kvað:

13

"Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá jór heitir,

er austan dregr

nótt of nýt regin."

Óðinn kvað:

14

"Hrímfaxi heitir,

er hverja dregr

nótt of nýt regin;

méldropa fellir hann

morgin hvern;

þaðan kemr dögg um dala."

Vafþrúðnir kvað:

15

Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sú á heitir,

er deilir með jötna sonum

grund ok með goðum."

Óðinn kvað:

16

"Ífingr heitir á,

er deilir með jötna sonum

grund ok með goðum;

opin renna

hon skal of aldrdaga;

verðrat íss á á."

Vafþrúðnir kvað:

17

Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá völlr heitir

er finnask vígi at

Surtr ok in svásu goð."

Óðinn kvað:

18

"Vígriðr heitir völlr,

er finnask vígi at

Surtr ok in svásu goð;

hundrað rasta

hann er á hverjan veg,

sá er þeim völlr vitaðr."

Vafþrúðnir kvað:

19

"Fróðr ertu nú, gestr,

far þú á bekk jötuns,

ok mælumk í sessi saman,

höfði veðja

vit skulum höllu í,

gestr, of geðspeki.

Óðinn kvað:

20

"Seg þú þat it eina,

ef þitt œði dugir

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan jörð of kom

eða upphiminn

fyrst, inn fróði jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

21

"Ór Ymis holdi

var jörð of sköpuð,

en ór beinum björg,

himinn ór hausi

ins hrímkalda jötuns,

en ór sveita sær."

Óðinn kvað:

22

"Seg þú þat annat,

ef þítt œði dugir

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan máni kom,

sá er ferr menn yfir,

eða sól it sama."

Vafþrúðnir kvað:

23

"Mundilfari heitir,

hann er mána faðir

ok svá Sólar it sama;

himin hverfa

þau skulu hverjan dag

öldum at ártali."

Óðinn kvað:

24

"Seg þú þat it þriðja,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan dagr of kom,

sá er ferr drótt yfir,

eða nótt með niðum."

Vafþrúðnir kvað:

25

"Dellingr heitir,

hann er Dags faðir,

en Nótt var Nörvi borin;

ný ok nið

skópu nýt regin

öldum at ártali."

Óðinn kvað:

26

"Seg þú þat it fjórða,

alls þik fróðan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan vetr of kom

eða varmt sumar

fyrst með fróð regin."

Vafþrúðnir kvað:

27

"Vindsvalr heitir,

hann er Vetrar faðir,

en Svásuðr sumars."

Óðinn kvað:

28

"Seg þú þat it fimmta,

alls þik fróðan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hverr ása elztr

eða Ymis niðja

yrði í árdaga."

Vafþrúðnir kvað:

29

"Örófi vetra

áðr væri jörð sköpuð,

þá var Bergelmir borinn,

Þrúðgelmir

var þess faðir,

en Aurgelmir afi."

Óðinn kvað:

30

"Seg þú þat it sétta,

alls þik svinnan kveða,

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan Aurgelmir kom

með jötna sonum

fyrst, inn fróði jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

31

"Ór Élivagum

stukku eitrdropar,

svá óx, unz varð ór jötunn;

þar eru órar ættir

kómnar allar saman;

því er þat æ allt til atalt."

Óðinn kvað:

32

"Seg þú þat it sjaunda,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvé sá börn gat,

inn baldni jötunn,

er hann hafðit gýgjar gaman."

Vafþrúðnir kvað:

33

"Undir hendi vaxa

kváðu hrímþursi

mey ok mög saman;

fótr við fœti

gat ins fróða jötuns

sexhöfðaðan son."

Óðinn kvað:

34

"Seg þú þat it átta,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvat þú fyrst of mant

eða fremst of veitzt,

þú ert alsviðr, jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

35

Örófi vetra

áðr væri jörð um sköpuð,

þá var Bergelmir borinn;

þat ek fyrst of man,

er sá inn fróði jötunn

á var lúðr of lagiðr."

Óðinn kvað:

36

"Seg þú þat it níunda,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan vindr of kemr,

svá at ferr vág yfir;

æ menn han sjálfan of sjá."

Vafþrúðnir kvað:

37

"Hræsvelgr heitir,

er sitr á himins enda,

jötunn í arnar ham;

af hans vængjum

kvæða vind koma

alla menn yfir."

Óðinn kvað:

38

"Seg þú þat it tíunda,

alls þú tíva rök

öll, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan Njörðr of kom

með ása sonum -

hofum ok hörgum

hann ræðr hunnmörgum,

ok varðat hann ásum alinn."

Vafþrúðnir kvað:

39

"Í Vanaheimi

skópu hann vís regin

ok seldu at gíslingu goðum;

í aldar rök

hann mun aftr koma

heim með vísum vönum."

Óðinn kvað:

40

"Seg þú þat et ellifta

hvar ýtar túnum í

höggvask hverjan dag;

val þeir kjósa

ok ríða vígi frá,

sitja meirr of sáttir saman."

Vafþrúðnir kvað:

41

"Allir einherjar

Óðins túnum í

höggvask hverjan dag;

val þeir kjósa

ok ríða vígi frá,

sitja meirr um sáttir saman."

Óðinn kvað:

42

"Seg þú þat it tólfta,

hví þú tíva rök

öll, Vafþrúðnir, vitir;

frá jötna rúnum

ok allra goða

segir þú it sannasta,

inn alsvinni jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

43

"Frá jötna rúnum

ok allra goða

ek kann segja satt,

þvíat hvern hefi ek

heim of komit;

níu kom ek heima

fyr Níflhel neðan;

hinig deyja ór helju halir."

Óðinn kvað:

44

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hvat lifir manna,

þá er inn mæra líðr

fimbulvetr með firum?"

Vafþrúðnir kvað:

45

"Líf ok Lifþrasir,

en þau leynask munu

í holti Hoddmímis;

morgindöggvar

þau sér at mat hafa;

en þaðan af aldir alask."

Óðinn kvað:

46

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hvaðan kemr sól

á inn slétta himin,

er þessa hefir Fenrir farit?"

Vafþrúðnir kvað:

47

"Eina dóttur

berr alfröðull,

áðr hana Fenrir fari;

sú skal ríða,

þá er regin deyja,

móður brautir, mær."

Óðinn kvað:

48

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hverjar ro þær meyjar,

er líða mar yfir,

fróðgeðjaðar fara?"

Vafþrúðnir kvað:

49

"Þríar þjóðár

falla þorp yfir

meyja Mögþrasis,

hamingjur einar

þeira í heimi eru

þó þær með jötnum alask."

Óðinn kvað:

50

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin:

Hverir ráða æsir

eignum goða,

þá er sloknar Surtalogi?"

Vafþrúðnir kvað:

51

"Víðarr ok Váli

byggja vé goða,

þá er sloknar Surtalogi,

Móði ok Magni

skulu Mjöllni hafa

Vingnis at vígþroti."

Óðinn kvað:

52

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin;

Hvat verðr Óðni

at aldrlagi,

þá er rjúfask regin?"

Vafþrúðnir kvað:

53

"Úlfr gleypa

mun Aldaföðr,

þess mun Víðarr vreka;

kalda kjafta

hann klyfja mun

vitnis vígi at."

Óðinn kvað:

54

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin;

Hvat mælti Óðinn,

áðr á bál stigi,

siálfr í eyra syni?"

Vafþrúðnir kvað:

55

"Ey manni þat veit,

hvat þú í árdaga

sagðir í eyra syni;

feigum munni

mælta ek mína forna stafi

ok of ragnarök;

Nú ek við Óðin

deildak mína orðspeki;

þú ert æ vísastr vera."

 

 

Grímnismál

Frá sonum Hrauðungs konungs

Hrauðungr konungr átti tvá sonu. Hét annarr Agnarr, en annarr Geirrøðr. Agnarr var tíu vetra, en Geirrøðr átta vetra. Þeir reru tveir á báti með dorgar sínar at smáfiski. Vindr rak þá í haf út. Í náttmyrkri brutu þeir við land ok gengu upp, fundu kotbónda einn. Þar váru þeir um veturinn. Kerling fóstraði Agnar, en karl Geirrøð.

At vári fékk karl þeim skip. En er þau kerling leiddu þá til strandar, þá mælti karl einmæli við Geirrøð.

Þeir fengu byr ok kómu til stöðva föður síns. Geirrøðr var fram í skipi. Hann hljóp upp á land, en hratt út skipinu ok mælti: "Farðu nú, þar er smyl hafi þik."

Skipit rak í haf út, en Geirrøðr gekk upp til bæjar. Honum var vel fagnat, en þá var faðir hans andaður. Var þá Geirrøðr til konungs tekinn ok varð maðr ágætr.

Óðinn ok Frigg sátu í Hliðskjálfu ok sáu um heima alla. Óðinn mælti: "Sér þú Agnar fóstra þinn, hvar hann elr börn við gýgi í hellinum, en Geirrøðr fóstri minn er konungr ok sitr nú at landi?"

Frigg segir: "Hann er matníðingr sá, at hann kvelr gesti sína, ef honum þykkja of margir koma."

Óðinn segir, at þat er in mesta lygi. Þau veðja um þetta mál.

Frigg sendi eskismey sína Fullu, til Geirrøðar. Hon bað konung varast, at eigi fyrirgerði honum fjölkunnugr maður, sá er þar var kominn í land, ok sagði þat mark á, at engi hundr var svá ólmr at á hann myndi hlaupa.

En þat var inn mesti hégómi, at Geirrøðr konungr væri eigi matgóðr, ok þó lætr hann handtaka þann mann, er eigi vildu hundar á ráða. Sá var í feldi blám ok nefndist Grímnir, og sagði ekki fleira frá sér, þótt hann væri at spurðr. Konungr lét hann pína til sagna ok setja milli elda tveggja, ok sat hann þar átta nætr.

Geirrøðr konungr átti þá son tíu vetra gamlan, ok hét Agnarr eftir bróður hans. Agnarr gekk at Grímni ok gaf honum horn fullt at drekka ok sagði, at konungr gerði illa, er hann píndi þenna mann saklausan. Grímnir drakk af. Þá var eldrinn svá kominn, at feldrinn brann af Grímni. Hann kvað:

1

Heitr ertu, hripuðr,

ok heldr til mikill;

göngumk firr, funi!

loði sviðnar,

þótt ek á loft berak,

brennumk feldr fyr.

2

Átta nætr sat ek

milli elda hér,

svá at mér manngi

mat né bauð,

nema einn Agnarr,

er einn skal ráða,

Geirrøðar sonr,

gotna landi.

3

Heill skaltu, Agnarr,

alls þik heilan biðr

Veratýr vera;

eins drykkjar

þú skalt aldrigi

betri gjöld geta.

4

Land er heilagt,

er ek liggja sé

ásum ok álfum nær

en í Þrúðheimi

skal Þór vera,

unz of rjúfask regin.

5

Ýdalir heita

þar er Ullur hefir

sér of görva sali

Álfheim Frey

gáfu í árdaga

tívar at tannféi.

6

Bær er sá inn þriði

er blíð regin

silfri þökðu sali;

Valaskjálf heitir,

er vélti sér

áss í árdaga.

7

Sökkvabekkr heitir inn fjórði,

en þar svalar knegu

unnir yfir glymja;

þar þau Óðinn ok Sága

drekka um alla daga

glöð ór gullnum kerum.

8

Glaðsheimr heitir inn fimmti,

þar er in gullbjarta

Valhöll víð of þrumir;

en þar Hroftr kýss

hverjan dag

vápndauða vera.

9

Mjök er auðkennt,

þeim er til Óðins koma

salkynni at séa:

sköftum er rann reft,

skjöldum er salr þakiðr,

brynjum um bekki strát.

10

Mjög er auðkennt,

þeir er til Óðins koma

salkynni at séa:

vargr hangir

fyr vestan dyrr

ok drúpir örn yfir.

11

Þrymheimr heitir inn sétti,

er Þjazi bjó,

sá inn ámáttki jötunn;

en nú Skaði byggvir,

skír brúðr goða,

fornar tóftir föður.

12

Breiðablik eru in sjaundu,

en þar Baldr hefir

sér um gerva sali,

á því landi,

er ek liggja veit

fæsta feiknstafi.

13

Himinbjörg eru in áttu,

en þar Heimdall

kveða valda véum;

þar vörðr goða

drekkr í væru ranni

glaðr inn góða mjöð.

14

Fólkvangr er inn níundi,

en þar Freyja ræðr

sessa kostum í sal;

hálfan val

hún kýss hverjan dag,

en hálfan Óðinn á.

15

Glitnir er inn tíundi,

hann er gulli studdr

ok silfri þakðr it sama;

en þar Forseti

byggir flestan dag

ok svæfir allar sakir.

16

Nóatún eru in elliftu,

en þar Njörðr hefir,

sér of görva sali;

manna þengill

inn meins vani

hátimbruðum hörgi ræðr.

17

Hrísi vex

ok háu grasi

Víðars land Viði;

en þar mögr of læzt

af mars baki

frækn at hefna föður.

18

Andhrímnir

lætr í Eldhrímni

Sæhrímni soðinn,

fleska bezt;

en þat fáir vitu,

við hvat einherjar alask.

19

Gera ok Freka

seðr gunntamiðr

hróðigr Herjaföður;

en við vín eitt

vopngöfugr

Óðinn æ lifir.

20

Huginn ok Muninn

fljúga hverjan dag

Jörmungrund yfir;

óumk ek of Hugin

at hann aftr né komit,

þó sjámk meir um Munin.

21

Þýtr Þund,

unir Þjóðvitnis

fiskr flóði í;

árstraumr þykkir

ofmikill

valglaumni at vaða.

22

Valgrind heitir,

er stendr velli á

heilög fyr helgum dyrum;

forn er sú grind,

en þat fáir vitu,

hve hon er í lás lokin.

23

Fimm hundruð dyra

ok umb fjórum tögum,

svá hygg ek áValhöllu vera;

átta hundruð Einherja

ganga senn ór einum durum,

þá er þeir fara við vitni at vega.

24

Fimm hundruð gólfa

ok umb fjórum tögum,

svá hygg ek Bilskirrni með bugum;

ranna þeira

er ek reft vita,

míns veit ek mest magar.

25

Heiðrún heitir geit,

er stendr höllu á

ok bítr af Læraðs limum;

skapker fylla

hon skal ins skíra mjaðar;

kná-at sú veig vanask.

26

Eikþyrnir heitir hjörtr,

er stendr höllu á

ok bítr af Læraðs limum;

en af hans hornum

drýpr í Hvergelmi,

þaðan eiga vötn öll vega:

27

Síð ok Víð,

Sækin ok Eikin,

Svöl ok Gunnþró,

Fjörm ok Fimbulþul,

Rín ok Rennandi,

Gipul ok Göpul,

Gömul ok Geirvimul,

þær hverfa um hodd goða,

Þyn ok Vín,

Þöll ok Höll,

Gráð ok Gunnþorin.

28

Vína heitir ein,

önnur Vegsvinn,

þriðja Þjóðnuma,

Nyt ok Nöt,

Nönn ok Hrönn,

Slíð ok Hríð,

Sylgr ok Ylgr,

Víð ok Ván,

Vönd ok Strönd,

Gjöll ok Leiptr,

þær falla gumnum nær,

er falla til Heljar héðan.

29

Körmt ok Örmt

ok Kerlaugar tvær,

þær skal Þórr vaða

dag hvern,

er hann dæma ferr

at aski Yggdrasils,

því at ásbrú

brenn öll loga,

heilög vötn hlóa.

30

Glaðr ok Gyllir,

Glær ok Skeiðbrimir,

Silfrintoppr ok Sinir,

Gísl ok Falhófnir,

Gulltoppr ok Léttfeti,

þeim ríða æsir jóm

dag hvern,

er þeir dæma fara

at aski Yggdrasils.

31

Þrjár rætr

standa á þría vega

undan aski Yggdrasils;

Hel býr und einni,

annarri hrímþursar,

þriðju mennskir menn.

32

Ratatoskr heitir íkorni,

er renna skal

at aski Yggdrasils;

arnar orð

hann skal ofan bera

ok segja Niðhöggvi niðr.

33

Hirtir eru ok fjórir,

þeirs af hæfingar

gaghálsir gnaga:

Dáinn ok Dvalinn,

Duneyrr ok Duraþrór.

34

Ormar fleiri liggja

und aski Yggdrasils,

en þat of hyggi hverr ósviðra apa:

Góinn ok Móinn,

þeir ro Grafvitnis synir,

Grábakr ok Grafvölluðr,

Ófnir ok Sváfnir,

hygg ek, at æ skyli

meiðs kvistu má.

35

Askr Yggdrasils

drýgir erfiði

meira en menn viti:

hjörtr bítr ofan,

en á hliðu fúnar,

skerðir Niðhöggr neðan.

36

Hrist ok Mist

vil ek at mér horn beri,

Skeggjöld ok Skögul,

Hildr ok Þrúðr,

Hlökk ok Herfjötur,

Göll ok Geirölul,

Randgríðr ok Ráðgríðr

ok Reginleif;

þær bera Einherjum öl.

37

Árvakr ok Alsviðr,

þeir skulu upp héðan

svangir sól draga;

en und þeira bógum

fálu blíð regin,

æsir, ísarnkol.

38

Svalinn heitir,

hann stendr sólu fyrir,

skjöldr, skínanda goði;

björg ok brim

ek veit at brenna skulu,

ef hann fellr í frá.

39

Sköll heitir úlfr,

er fylgir inu skírleita goði

til varna viðar,

en annarr Hati,

hann er Hróðvitnis sonr,

sá skal fyr heiða brúði himins.

40

Ór Ymis holdi

var jörð of sköpuð,

en ór sveita sær,

björg ór beinum,

baðmr ór hári,

en ór hausi himinn.

41

En ór hans brám

gerðu blíð regin

Miðgarð manna sonum;

en ór hans heila

váru þau in harðmóðgu

ský öll of sköpuð.

42

Ullar hylli

hefr ok allra goða

hverr er tekr fyrstr á funa,

því at opnir heimar

verða of ása sonum,

þá er hefja af hvera.

43

Ívalda synir

gengu í árdaga

Skíðblaðni at skapa,

skipa best,

skírum Frey,

nýtum Njarðar bur.

44

Askr Yggdrasils,

hann er æðstr viða,

en Skíðblaðnir skipa,

Óðinn ása,

en jóa Sleipnir,

Bilröst brúa,

en Bragi skálda,

Hábrók hauka,

en hunda Garmr.

45

Svipum hef ek nú yppt

fyr sigtíva sonum,

við þat skal vilbjörg vaka;

öllum ásum

þat skal inn koma

Ægis bekki á,

Ægis drekku at.

46

Hétumk Grímnir,

hétumk Gangleri,

Herjann ok Hjálmberi,

Þekkr ok Þriði,

Þuðr ok Uðr,

Herblindi ok Hár.

47

Saðr ok Svipall

ok Sanngetall,

Herteitr ok Hnikarr,

Bileygr, Báleygr,

Bölverkr, Fjölnir,

Grímr ok Grímnir,

Glapsviðr ok Fjölsviðr;

48

Síðhöttr, Síðskeggr,

Sigföðr, Hnikuðr,

Alföðr, Valföðr,

Atríðr ok Farmatýr.

Einu nafni

hétumk aldregi,

síz ek með fólkum fór.

49

Grímni mik hétu

at Geirrøðar,

en Jálk at Ásmundar,

en þá Kjalar,

er ek kjálka dró;

Þrór þingum at,

Viðurr at vígum,

Óski ok Ómi,

Jafnhár ok Biflindi,

Göndlir ok Hárbarðr með goðum.

50

Sviðurr ok Sviðrir

er ek hét at Sökkmímis,

ok dulðak ek þann inn aldna jötun,

þá er ek Miðvitnis vark

ins mæra burar

orðinn einbani.

51

Ölr ertu, Geirrøðr,

hefr þú ofdrukkit;

miklu ertu hnugginn,

er þú ert mínu gengi,

öllum Einherjum

ok Óðins hylli.

52

Fjölð ek þér sagðak,

en þú fátt of mant,

of þik véla vinir;

mæki liggja

ek sé míns vinar

allan í dreyra drifinn.

53

Eggmóðan val

nú mun Yggr hafa,

þitt veit ek líf of liðit;

úfar ro dísir,

nú knáttu Óðin sjá,

nálgastu mik ef þú megir.

54

Óðinn ek nú heiti,

Yggr ek áðan hét,

hétumk Þundr fyr þat,

Vakr ok Skilfingr,

Váfuðr ok Hroftatýr,

Gautr ok Jálkr með goðum,

Ófnir ok Sváfnir,

er ek hygg at orðnir sé

allir af einum mér.

Geirrøðr konungr sat ok hafði sverð um kné sér, ok brugðit til miðs. En er hann heyrði at Óðinn var þar kominn, stóð hann upp ok vildi taka Óðin frá eldinum. Sverðit slapp ór hendi honum ok vissu hjöltin niðr. Konungr drap fæti ok steyptist áfram, en sverðit stóð í gögnum hann, ok fékk hann bana. Óðinn hvarf þá. En Agnarr var þar konungr lengi síðan.

 

 

Skírnismál

(För Skírnis)

Freyr, sonr Njarðar, hafði einn dag setzt í Hliðskjálf, ok sá um heima alla. Hann sá í Jötunheima, ok sá þar mey fagra, þá er hon gekk frá skála föður síns til skemmu. Þar af fekk hann hugsóttir miklar.

Skírnir hét skósveinn Freys. Njörðr bað hann kveðja Frey máls. Þá mælti Skaði:

1

"Rístu nú, Skírnir,

ok gakk skjótt at beiða

okkarn mála mög

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé

ofreiði afi."

Skírnir kvað:

2

"Illra orða

er mér ón at ykkrum syni,

ef ek geng at mæla við mög

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé

ofreiði afi."

Skírnir kvað:

3

"Segðu mér þat, Freyr,

fólkvaldi goða,

ok ek vilja vita:

Hví þú einn sitr

endlanga sali,

minn dróttinn, um daga?"

Freyr kvað:

4

"Hví um segjak þér,

seggr inn ungi,

mikinn móðtrega?

Því at álfröðull

lýsir um alla daga

ok þeygi at mínum munum."

Skírnir kvað:

5

"Muni þína

hykk-a ek svá mikla vera,

at þú mér, seggr, né segir,

því at ungir saman

várum í árdaga;

vel mættim tveir trúask."

Freyr kvað:

6

"Í Gymis görðum

ek ganga sá

mér tíða mey;

armar lýstu,

en af þaðan

allt loft ok lögr."

7

"Mær er mér tíðari

en manna hveim

ungum í árdaga;

ása ok álfa

þat vill engi maðr

at vit samt séim."

Skírnir kvað:

8

"Mar gefðu mér þá

þann er mik um myrkvan beri

vísan vafrloga,

ok þat sverð,

er sjálft vegisk

við jötna ætt."

Freyr kvað:

9

"Mar ek þér þann gef,

er þik um myrkvan berr

vísan vafrloga,

ok þat sverð,

er sjálft mun vegask

ef sá er horskr, er hefr"

Skírnir mælti við hestinn:

10

"Myrkt er úti,

mál kveð ek okkr fara

úrig fjöll yfir,

þursa þjóð yfir;

báðir við komumsk,

eða okkr báða tekr

sá inn ámáttki jötunn."

Skírnir reið í Jötunheima til Gymisgarða. Þar váru hundar ólmir, ok bundnir fyrir skíðgarðs hliði, þess er um sal Gerðar var. Hann reið at þar, er féhirðir sat á haugi, og kvaddi hann:

11

"Segðu þat, hirðir,

er þú á haugi sitr

ok varðar alla vega:

Hvé ek at andspilli

komumk ins unga mans

fyr greyjum Gymis?"

Hirðir kvað:

12

"Hvárt ertu feigr,

eða ertu framgenginn?

. . .

Andspillis vanr

þú skalt æ vera

góðrar meyjar Gymis."

Skírnir kvað:

13

"Kostir ro betri

heldr en at klökkva sé,

hveim er fúss er fara;

einu dægri

mér var aldr of skapaðr

ok allt líf of lagit."

Gerðr kvað:

14

"Hvat er þat hlym hlymja,

er ek heyri nú til

ossum rönnum í?

Jörð bifask,

en allir fyrir

skjálfa garðar Gymis."

Ambátt kvað:

15

"Maðr er hér úti

stiginn af mars baki

jó lætr til jarðar taka."

Gerðr kvað:

16

"Inn bið þú hann ganga

í okkarn sal

ok drekka inn mæra mjöð;

þó ek hitt óumk,

at hér úti sé

minn bróðurbani."

17

"Hvat er þat álfa

né ása sona

né víssa vana?

Hví þú einn of komt

eikinn fúr yfir

ór salkynni at séa?"

Skírnir kvað:

18

"Emk-at ek álfa

né ása sona

né víssa vana;

þó ek einn of komk

eikinn fúr yfir

yður salkynni at séa."

19

"Epli ellifu

hér hef ek algullin,

þau mun ek þér, Gerðr, gefa,

frið at kaupa,

at þú þér Frey kveðir

óleiðastan lifa."

Gerðr kvað:

20

"Epli ellifu

ek þigg aldregi

at mannskis munum,

né vit Freyr,

meðan okkart fjör lifir,

byggjum bæði saman."

Skírnir kvað:

21

"Baug ek þér þá gef,

þann er brenndr var

með ungum Óðins syni;

átta eru jafnhöfðir,

er af drjúpa

ina níundu hverja nótt."

Gerðr kvað:

22

"Baug ek þikk-a-k,

þótt brenndr sé

með ungum Óðins syni;

er-a mér gulls vant

í görðum Gymis,

at deila fé föður."

Skírnir kvað:

23

"Sér þú þenna mæki, mær,

mjóvan, málfáan,

er ek hef í hendi hér?

Höfuð höggva

ek mun þér hálsi af,

nema þú mér sætt segir."

Gerðr kvað:

24

"Ánauð þola

ek vil aldregi

at mannskis munum;

þó ek hins get,

ef it Gymir finnizk,

vígs ótrauðir,

at ykkr vega tíði."

Skírnir kvað:

25

"Sér þú þenna mæki, mær,

mjóvan, málfáan,

er ek hef í hendi hér?

Fyr þessum eggjum

hnígr sá inn aldni jötunn,

verðr þinn feigr faðir.

26

Tamsvendi ek þik drep,

en ek þik temja mun,

mær, at mínum munum;

þar skaltu ganga,

er þik gumna synir

síðan æva séi.

27

Ara þúfu á

skaltu ár sitja,

horfa heimi ór,

snugga heljar til;

matr né þér meir leiðr

en manna hveim

innfráni ormr með firum.

28

At undrsjónum þú verðir,

er þú út kemr;

á þik Hrímnir hari,

á þik hotvetna stari;

víðkunnari þú verðir

en vörðr með goðum,

gapi þú grindum frá.

29

Tópi ok ópi,

tjösull ok óþoli,

vaxi þér tár með trega.

Sezk þú niðr,

en ek mun segja þér

sváran súsbreka

ok tvennan trega:

30

Tramar gneypa

þik skulu gerstan dag

jötna görðum í;

til hrímþursa hallar

þú skalt hverjan dag

kranga kostalaus,

kranga kostavön;

grát at gamni

skaltu í gögn hafa

ok leiða með tárum trega.

31

Með þursi þríhöfðuðum

þú skalt æ nara,

eða verlaus vera;

þitt geð grípi,

þik morn morni;

ver þú sem þistill,

sá er var þrunginn

í önn ofanverða.

32

Til holts ek gekk

ok til hrás viðar,

gambantein at geta,

gambantein ek gat.

33

Reiðr er þér Óðinn,

reiðr er þér Ásabragr,

þik skal Freyr fíask,

in firinilla mær,

en þú fengit hefr

gambanreiði goða.

34

Heyri jötnar,

heyri hrímþursar,

synir Suttungs,

sjálfir ásliðar,

hvé ek fyrbýð,

hvé ek fyrirbanna

manna glaum mani,

manna nyt mani.

35

Hrímgrímnir heitir þurs,

er þik hafa skal

fyr nágrindr neðan;

þar þér vílmegir

á viðarrótum

geitahland gefi;

æðri drykkju

fá þú aldregi,

mær, af þínum munum,

mær, at mínum munum.

36

Þurs ríst ek þér

ok þríá stafi,

ergi ok æði ok óþola;

svá ek þat af ríst,

sem ek þat á reist,

ef gerask þarfar þess."

Gerðr kvað:

37

"Heill ver þú nú heldr, sveinn,

ok tak við hrímkálki,

fullum forns mjaðar;

þó hafðak ek þat ætlat,

at myndak aldregi

unna vaningja vel."

Skírnir kvað:

38

"Örendi mín

vil ek öll vita,

áðr ek ríða heim héðan,

nær þú á þingi

munt inum þroska

nenna Njarðar syni."

Gerðr kvað:

39

"Barri heitir,

er vit bæði vitum,

lundr lognfara;

en eft nætr níu

þar mun Njarðar syni

Gerðr unna gamans."

Þá reið Skírnir heim. Freyr stóð úti ok kvaddi hann ok spurði tíðenda:

40

"Segðu mér þat, Skírnir,

áðr þú verpir söðli af mar

ok þú stígir feti framar:

Hvat þú árnaðir

í Jötunheima

þíns eða míns munar?"

Skírnir kvað:

41

"Barri heitir,

er vit báðir vitum,

lundr lognfara;

en eft nætr níu

þar mun Njarðar syni

Gerðr unna gamans."

Freyr kvað:

42

"Löng er nótt,

langar ro tvær,

hvé of þreyjak þrjár?

Oft mér mánaðr

minni þótti

en sjá hálf hýnótt."

 

 

Hárbarðsljóð

Þórr fór ór Austrvegi ok kom at sundi einu; öðrum megin sundsins var ferjukarlinn með skipit. Þórr kallaði:

1

"Hverr er sá sveinn sveina,

er stendr fyr sundit handan?"

Ferjukarlinn kvað:

2

"Hverr er sá karl karla,

er kallar of váginn?"

Þórr kvað:

3

"Fer þú mik um sundit,

fœði ek þik á morgum;

meis hef ek á baki,

verðr-a matr in betri;

át ek í hvílð,

áðr ek heiman fór,

síldr ok hafra,

saðr em ek enn þess."

Ferjukarlinn kvað:

4

"Árligum verkum

hrósar þú, verðinum;

veizt-at-tu fyrir görla;

döpr eru þín heimkynni,

dauð, hygg ek, at þín móðir sé."

Þórr kvað:

5

"Þat segir þú nú,

er hverjum þykkir

mest at vita,

at mín móðir dauð sé."

Ferjukarlinn kvað:

6

"Þeygi er sem þú

þrjú bú góð eigir;

berbeinn þú stendr

ok hefr brautinga gervi,

þatki, at þú hafir brœkr þínar."

Þórr kvað:

7

"Stýrðu hingat eikjunni,

ek mun þér stöðna kenna, -

eða hverr á skipit,

er þú heldr við landit?"

Ferjukarlinn kvað:

8

"Hildolfr sá heitir,

er mik halda bað,

rekkr inn ráðsvinni,

er býr í Ráðseyjarsundi,

bað-at hann hlennimenn flytja

eða hrossaþjófa,

góða eina

ok þá, er ek görva kunna;

segðu til nafns þíns,

ef þú vill um sundit fara."

Þórr kvað:

9

"Segja mun ek til nafns míns,

þótt ek sekr séak,

ok til alls eðlis;

ek em Óðins sonr

Meila bróðir,

en Magna faðir,

þrúðvaldr goða,

við Þór knáttu hér dœma;

hins vil ek nú spyrja,

hvat heitir þú."

Ferjukarlinn kvað:

10

"Hárbarðr ek heiti,

hylk um nafn sjaldan."

Þórr kvað:

11

"Hvat skaltu of nafn hylja,

nema þú sakar eigir?"

Hárbarðr kvað:

12

"En þótt ek sakar eiga,

þá mun ek forða fjörvi mínu

fyr slíkum sem þú ert,

nema ek feigr sé."

Þórr kvað:

13

"Harm ljótan

mér þykkir í því

at vaða um váginn til þín

ok væta ögur minn;

skylda ek launa

kögursveini þínum

kanginyrði,

ef ek kœmumk yfir sundit."

Hárbarðr kvað:

14

"Hér mun ek standa

ok þín heðan bíða,

fannt-a þú mann in harðara

at Hrungni dauðan."

Þórr kvað:

15

"Hins viltu nú geta,

er vit Hrungnir deildum,

sá inn stórúðgi jötunn,

er ór steini var höfuðit á;

þó lét ek hann falla

ok fyrir hníga.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

Hárbarðr kvað:

16

"Var ek með Fjölvari

fimm vetr alla

í ey þeiri,

er Algrœn heitir;

vega vér þar knáttum

ok val fella,

margs at freista,

mans at kosta."

Þórr kvað:

17

"Hversu snúnuðu yðr konur yðrar?"

Hárbarðr kvað:

18

"Sparkar áttu vér konur,

ef oss at spökum yrði;

horskar áttu vér konur,

ef oss hollar væri;

þær ór sandi

síma undu,

ok ór dali djúpum

grund of grófu;

varð ek þeim einn öllum

efri at ráðum;

hvílda ek hjá þeim systrum sjau,

ok hafða ek geð þeira alt ok gaman.

Hvat vanntu þá meðan Þórr?"

Þórr kvað:

19

"Ek drap Þjaza,

inn þrúðmóðga jötun;

upp ek varp augum

Alvalda sonar

á þann inn heiða himin,

þau eru merki mest

minna verka,

þau er allir menn síðan of séa.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

Hárbarðr kvað:

20

"Miklar manvélar

ek hafða við myrkriður,

þá er ek vélta þær frá verum;

harðan jötun

ek hugða Hlébarð vera;

gaf hann mér gambantein,

en ek vélta hann ór viti."

Þórr kvað:

21

"Illum huga

launaðir þú þá góðar gjafar."

Hárbarðr kvað:

22

"Þat hafr eik,

er af annarri skefr,

of sik er hverr í slíku.

Hvat vanntu þá meðan Þórr?"

Þórr kvað:

23

"Ek var austr

ok jötna barðak

brúðir bölvísar,

er til bjargs gengu;

mikil myndi ætt jötna,

ef allir lifði

vætr myndi manna

und Miðgarði.

Hvat vannty þá meðan, Hárbarðr?"

Hárbarðr kvað:

24

"Var ek á Vallandi

ok vígum fylgðak,

atta ek jöfrum,

en aldri sættak;

Óðinn á jarla,

þá er í val falla,

en Þórr á þrælakyn."

Þórr kvað:

25

"Ójafnt skipta

er þú myndir með ásum liði,

ef þú ættir vilgi mikils vald."

Hárbarðr kvað:

26

"Þórr á afl œrit,

en ekki hjarta;

af hræzlu ok hugbleyði

þér var í hanzka troðit

ok þóttisk-a þú þá Þórr vera;

hvárki þú þá þorðir

fyr hræzlu þinni

hnjósa né físa,

svá at Fjalarr heyrði."

Þórr kvað:

27

"Hárbarðr inn ragi,

ek mynda þik í hel drepa,

ef ek mætta seilask um sund."

Hárbarðr kvað:

28

"Hvat skyldir um sund seilask,

er sakir ro alls engar?

Hvat vanntu þá, Þórr?"

Þórr kvað:

29

"Ek var austr

ok ána varðak,

þá er mik sóttu

þeir Svárangs synir,

grjóti þeir mik börðu,

gagni urðu þó lítt fegnir,

þó urðu þeir mik fyrri

friðar at biðja.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

Hábarðr kvað:

30

"Ek var austr

ok við einhverja dœmðak,

lék ek við ina línhvítu

ok launþing háðak;

gladdak ina gullbjörtu,

gamni mær unði."

Þórr kvað:

31

"Góð átt þú þér mankynni þar þá."

Hárbarðr kvað:

32

"Liðs þíns

væra ek þá þurfi, Þórr,

at ek helda þeiri inni línhvítu mey."

Þórr kvað:

33

"Ek munda þér þá þat veita,

ef ek viðr of kœmumk."

Hárbarðr kvað:

34

"Ek munda þér þá trúa,

nema þú mik í tryggð véltir."

Þórr kvað:

35

"Emk-at ek sá hælbítr

sem húðskór forn á vár."

Hárbarðr kvað:

36

"Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"

Þórr kvað:

37

"Brúðir berserkja

barðak í Hléseyju,

þær höfðu verst unnit,

vélta þjóð alla."

Hárbarðr kvað:

38

"Klæki vanntu þá, Þórr,

er þú á konum barðir."

Þórr kvað:

39

"Vargynjur þat váru,

en varla konur;

skelldu skip mitt,

er ek skorðat hafðak,

œgðu mér járnlurki

en eltu Þjalfa.

Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"

Hárbarðr kvað:

40

"Ek vark í hernum,

er hingat gerðisk

. . .

gnæfa gunnfana,

geir at rjóða."

Þórr kvað:

41

"Þess viltu nú geta,

er þú fórt oss óljúfan at bjóða."

Hárbarðr kvað:

42

"Bœta skal þér þat þá

munda baugi,

. . .

sem jafnendr unnu,

þeir er okkr vilja sætta."

Þórr kvað:

43

"Hvar namtu þessi

in hnœfiligu orð,

er ek heyrða aldregi

in hnœfiligri?"

Hárbarðr kvað:

44

"Nam ek at mönnum

þeim inum aldrœnum,

er búa í heimishauga."

Þórr kvað:

45

"Þó gefr þú gott nafn dysjum,

er þú kallar þær heimishauga."

Hárbarðr kvað:

46

"Svá dœmi ek of slíkt far."

Þórr kvað:

47

"Orðkringi þín

mun þér illa koma,

ef ek ræð á vág at vaða,

ulfi hæra

hygg ek þik œpa munu,

ef þú hlýtr af hamri högg."

Hárbarðr kvað:

48

"Sif á hó heima,

hans muntu fund vilja,

þann muntu þrek drýgja,

þat er þér skyldara."

Þórr kvað:

49

"Mælir þú at munns ráði,

svá at mér skyldi verst þykkja,

halr inn hugblauði,

hygg ek, at þú ljúgir."

Hárbarðr kvað:

50

"Satt hygg ek mik segja,

seinn ertu at för þinni,

langt myndir þú nú kominn, Þórr,

ef þú litum fœrir."

Þórr kvað:

51

"Hárbarðr inn ragi,

heldr hefr þú nú mik dvalðan."

Hárbarðr kvað:

52

"Ásaþórs hugða ek

aldregi mundu

glepja féhirði farar."

Þórr kvað:

53

"Ráð mun ek þér nú ráða,

ró þú hingat bátinum,

hættum hœtingi,

hittu föður Magna."

Hárbarðr kvað:

54

"Farðu firr sundi,

þér skal fars synja."

Þórr kvað:

55

"Vísa þú mér nú leiðina,

alls þú vill mik eigi um váginn ferja."

Hárbarðr kvað:

56

Lítit er at synja,

langt er at fara,

stund er til stokksins,

önnur til steinsins,

haltu svá til vinstra vegsins,

unz þú hittir Verland;

þar mun Fjörgyn

hitta Þór son sinn,

ok mun hon kenna hánum áttunga brautir

til Óðins landa."

Þórr kvað:

57

"Mun ek taka þangat í dag?"

Hárbarðr kvað:

58

"Taka við víl ok erfiði,

at upprennandi sólu,

er ek get þána."

Þórr kvað:

59

"Skammt mun nú mál okkat,

alls þú mér skœtingu einni svarar;

launa mun ek þér farsynjun,

ef vit funnumk í sinn annat."

Hárbarðr kvað:

60

"Far þú nú,

þars þik hafi allan gramir."

 

 

Hymiskviða

1

Ár valtívar

veiðar námu,

ok sumblsamir

áðr saðir yrði,

hristu teina

ok á hlaut sáu,

fundu þeir at Ægis

örkost hvera.

2

Sat bergbúi

barnteitr fyr

mjök glíkr megi

miskorblinda;

leit í augu

Yggs barn í þrá,

"Þú skalt ásum

oft sumbl gera."

3

Önn fekk jötni

orðbæginn halr,

hugði at hefnðum

hann næst við goð;

bað hann Sifjar ver

sér fœra hver, -

"þanns ek öllum öl

yðr of heita."

4

Né þat máttu

mærir tívar

ok ginnregin

of geta hvergi,

unz af tryggðum

Týr Hlórriða

ástráð mikit

einum sagði:

5

"Býr fyr austan

Élivága

hundvíss Hymir

at himins enda;

á minn faðir

móðugr ketil,

rúmbrugðinn hver,

rastar djúpan."

Þórr kvað:

6

"Veiztu ef þiggjum

þann lögvelli?"

Týr kvað:

"Ef, vinr, vélar

vit gervum til."

7

Fóru drjúgum

dag þann fram

Ásgarði frá,

unz til Egils kvámu;

hirði hann hafra

horngöfgasta;

hurfu at höllu,

er Hymir átti.

8

Mögr fann ömmu

mjök leiða sér,

hafði höfða

hundruð níu,

en önnur gekk

algullin fram

brúnhvít bera

bjórveig syni:

9

"Áttniðr jötna,

ek viljak ykkr

hugfulla tvá

und hvera setja;

er minn fríi

mörgu sinni

glöggr við gesti,

görr ills hugar."

10

En váskapaðr

varð síðbúinn

harðráðr Hymir

heim af veiðum,

gekk inn í sal,

glumðu jöklar,

var karls, en kom,

kinnskógr frörinn.

Frilla kvað:

11

"Ver þú heill, Hymir,

í hugum góðum,

nú er sonr kominn

til sala þinna,

sá er vit vættum

af vegi löngum;

fylgir hánum

hróðrs andskoti,

vinr verliða;

Véurr heitir sá.

12

Sé þú, hvar sitja

und salar gafli,

svá forða sér,

stendr súl fyrir."

Sundr stökk súla

fyr sjón jötuns,

en aðr í tvau

áss brotnaði.

13

Stukku átta,

en einn af þeim

hverr harðsleginn

heill af þolli;

fram gengu þeir,

en forn jötunn

sjónum leiddi

sinn andskota.

14

Sagði-t hánum

hugr vel þá,

er hann sá gýgjar grœti

á golf kominn,

þar váru þjórar

þrír of teknir,

bað senn jötunn

sjóða ganga.

15

Hvern létu þeir

höfði skemmra

ok á seyði

síðan báru,

át Sifjar verr

áðr sofa gengi,

einn með öllu

öxn tvá Hymis.

16

Þótti hárum

Hrungnis spjalla

verðr Hlórriða

vel fullmikill:

"Munum at aftni

öðrum verða

við veiðimat

vér þrír lifa."

17

Véurr kvaðzk vilja

á vág róa,

ef ballr jötunn

beitr gæfi.

Hymir kvað:

"Hverf þú til hjarðar,

ef þú hug trúir,

brjótr berg - Dana,

beitur sœkja.

18

Þess vænti ek,

at þér myni-t

ögn af uxa

auðfeng vera."

Sveinn sýsliga

sveif til skógar,

þar er uxi stóð

alsvartr fyrir.

19

Braut af þjóri

þurs ráðbani

hótún ofan

horna tveggja.

Hymir kvað:

"Verk þykkja þín

verri miklu

kjóla valdi

en þú kyrr sitir."

20

Bað hlunngota

hafra dróttinn

áttrunn apa

útar fœra,

en sá jötunn

sína talði

lítla fýsi

at róa lengra.

21

Dró meir Hymir

móðugr hvali

einn á öngli

upp senn tváa,

en aftr í skut

Óðni sifjaðr

Véurr við vélar

vað gerði sér.

22

Egnði á öngul,

sá er öldum bergr,

orms einbani

uxa höfði;

gein við agni,

sú er goð fía,

umgjörð neðan

allra landa.

23

Dró djarfliga

dáðrakkr Þórr

orm eitrfáan

upp at borði;

hamri kníði

háfjall skarar

ofljótt ofan

ulfs hnitbróður.

24

Hraungalkn hlumðu,

en hölkn þutu,

fór in forna

fold öll saman;

sökkðisk síðan

sá fiskr í mar.

25

Óteitr jötunn,

er aftr reru,

svá at ár Hymir

ekki mælti,

veifði hann rœði

veðrs annars til.

Hymir kvað:

26

"Mundu of vinna

verk halft við mik,

at þú heim hvali

haf til bœjar

eða flotbrúsa

festir okkarn."

27

Gekk Hlórriði,

greip á stafni

vatt með austri

upp lögfáki,

einn með árum

ok með austskotu

bar hann til bœjar

brimsvín jötuns,

ok holtriða

hver í gegnum.

28

Ok enn jötunn

um afrendi,

þrágirni vanr,

við Þór sennti,

kvað-at mann ramman,

þótt róa kynni,

kröfturligan,

nema kálk bryti.

29

En Hlórriði,

er at höndum kom,

brátt lét bresta

brattstein gleri,

sló hann sitjandi

súlur í gögnum;

báru þó heilan

fyr Hymi síðan.

30

Unz þat in fríða

friðla kenndi

ástráð mikit,

eitt er vissi,

"drep við haus Hymis,

hann er harðari,

kostmóðs jötuns,

kálki hverjum."

31

Harðr reis á kné

hafra dróttinn,

fœrðisk allra

í ásmegin;

heill var karli

hjalmstofn ofan,

en vínferill

valr rifnaði.

32

"Mörg veit ek mæti

mér gengin frá,

er ek kálki sé

ór knéum hrundit;"

- karl orð of kvað:

"knákat ek segja

aftr ævagi:

þú ert, ölðr, of heitt.

 

33

Þat er til kostar,

ef koma mættið

út ýr óru

ölkjól hofi."

Týr leitaði

tysvar hrœra;

stóð at hváru

hverr kyrr fyrir.

34

Faðir Móða

fekk á þremi

ok í gegnum sté

golf niðr í sal;

hóf sér á höfuð upp

hver Sifjar verr,

en á hælum

hringar skullu.

35

Fóru-t lengi,

áðr líta nam

aftr Óðins sonr

einu sinni;

sá hann ór hreysum

með Hymi austan

folkdrótt fara

fjölhöfðaða.

36

Hóf hann sér af herðum

hver standanda,

veifði hann Mjöllni

morðgjörnum fram,

ok hraunhvala

hann alla drap.

37

Fóru-t lengi,

áðr liggja nam

hafr Hlórriða

halfdauðr fyrir;

var skær skökuls

skakkr á beini,

en því inn lævísi

Loki of olli.

38

En ér heyrt hafið,

hverr kann of þat

goðmálugra

görr at skilja? -

hver af hraunbúa

hann laun of fekk,

er hann bæði galt

börn sín fyrir.

39

Þróttöflugr kom

á þing goða

ok hafði hver,

þanns Hymir átti;

en véar hverjan

vel skulu drekka

ölðr at Ægis

eitt hörmeitið.

 

 

Lokasenna

Frá Ægi ok goðum

Ægir, er öðru nafni hét Gymir, hann hafði búit ásum öl, þá er hann hafði fengit ketil in mikla, sem nú er sagt. Til þeirar veizlu kom Óðinn ok Frigg kona hans. Þórr kom eigi, því at hann var í austrvegi. Sif var þar, kona Þórs, Bragi ok Iðunn kona hans. Týr var þar, hann var einhendr, - Fenrisúlfr sleit hönd af hánum þá er hann var bundinn. Þar var Njörðr ok kona hans Skaði, Freyr ok Freyja, Víðarr son Óðins; Loki var þar ok þjónustumenn Freys, Byggvir ok Beyla. Margt var þar ása ok álfa. Ægir átti tvá þjónustumenn, Fimafengr ok Eldir. Þar var lýsigull haft fyrir elts ljós. Sjálft barsk þar öl; þar var griðastaðr mikill. Menn lofuðu mjök hversu góðir þjónustumenn Ægis váru. Loki mátti eigi heyra þat, ok drap hann Fimafeng. Þá skóku æsir skjöldu sína ok æpðu at Loka, ok eltu hann braut til skógar, en þeir fóru at drekka.

Loki hvarf aftr ok hitti úti Eldi; Loki kvaddi hann:

1

Segðu þat, Eldir,

svá at þú einugi

feti gangir framarr,

hvat hér inni

hafa at ölmálum

sigtíva synir.

Eldir kvað:

2

Of vápn sín dæma

ok um vígrisni sína

sigtíva synir;

ása ok álfa

er hér inni eru,

manngi er þér í orði vinr.

Loki kvað:

3

Inn skal ganga

Ægis hallir í,

á þat sumbl at sjá;

jöll ok áfu

færi ek ása sonum,

ok blend ek þeim svá meini mjöð.

Eldir kvað:

4

Veiztu, ef þú inn gengr

Ægis hallir í,

á þat sumbl at sjá,

hrópi ok rógi

ef þú eyss á holl regin:

á þér munu þau þerra þat.

Loki kvað:

5

Veiztu þat, Eldir,

ef vit einir skulum

sáryrðum sakask,

auðigr verða

mun ek í andsvörum,

ef þú mælir til mart.

Síðan gekk Loki inn í höllina. En er þeir sá, er fyrir váru, hverr inn var kominn, þögnuðu þeir allir.

6

Þyrstr ek kom

þessar hallar til,

Loptr, um langan veg,

ásu at biðja

at mér einn gefi

mæran drykk mjaðar.

7

Hví þegið ér svá,

þrungin goð,

at þér mæla né meguð?

Sessa ok staði

velið mér sumbli at,

eða heitið mik héðan.

Bragi kvað:

8

Sessa ok staði

velja þér sumbli at

æsir aldregi,

þvíat æsir vitu

hveim þeir alda skulu

gambansumbl of geta.

Loki kvað:

9

Mantu þat, Óðinn,

er vit í árdaga

blendum blóði saman?

Ölvi bergja

lézktu eigi mundu,

nema okkr væri báðum borit.

Óðinn kvað:

10

Rístu þá, Viðarr,

ok lát úlfs föður

sitja sumbli at,

síðr oss Loki

kveði lastastöfum

Ægis höllu í.

Þá stóð Viðarr upp ok skenkti Loka, en áðr hann drykki, kvaddi hann ásuna:

11

Heilir æsir,

heilar ásynjur

ok öll ginnheilög goð -

nema sá einn áss

er innar sitr,

Bragi, bekkjum á.

Bragi kvað:

12

Mar ok mæki

gef ek þér míns féar,

ok bætir þér svá baugi Bragi,

síðr þú ásum

öfund of gjaldir;

grem þú eigi goð at þér!

Loki kvað:

13

Jós ok armbauga

mundu æ vera

beggja vanr, Bragi;

ása ok álfa,

er hér inni eru,

þú ert við víg varastr

ok skjarrastr við skot.

Bragi kvað:

14

Veit ek, ef fyr útan værak,

svá sem fyr innan emk

Ægis höll of kominn,

höfuð þitt

bæra ek í hendi mér;

lykak þér þat fyr lygi.

Loki kvað:

15

Snjallr ertu í sessi,

skal-at-tu svá gera,

Bragi bekkskrautuðr!

vega þú gakk,

ef þú vreiðr séir,

hyggsk vætr hvatr fyrir.

Iðunn kvað:

16

Bið ek, Bragi,

barna sifjar duga

ok allra óskmaga,

at þú Loka

kveðir-a lastastöfum

Ægis höllu í.

Loki kvað:

17

Þegi þú, Iðunn,

þik kveð ek allra kvenna

vergjarnasta vera,

síztu arma þína

lagðir ítrþvegna

um þinn bróðurbana.

Iðunn kvað:

18

Loka ek kveðk-a

lastastöfum

Ægis höllu í;

Braga ek kyrri

bjórreifan,

vilk-at ek at it vreiðir vegizk.

Gefjun kvað:

19

Hví it æsir tveir

skuluð inni hér

sáryrðum sakask?

Loftki þat veit,

at hann leikinn er

ok hann fjörg öll fíá.

Loki kvað:

20

Þegi þú, Gefjun,

þess mun ek nú geta,

er þik glapði at geði:

sveinn inn hvíti,

er þér sigli gaf

ok þú lagðir lær yfir.

Óðinn kvað:

21

Ærr ertu, Loki,

ok örviti,

er þú fær þér Gefjun at gremi,

því at aldar örlög

hygg ek, at hon öll of viti

jafngörla sem ek.

Loki kvað:

22

Þegi þú, Óðinn,

þú kunnir aldregi

deila víg með verum;

oft þú gaft

þeim er þú gefa skyldir-a,

inum slævurum, sigr.

Óðinn kvað:

23

Veiztu, ef ek gaf

þeim er ek gefa né skylda,

inum slævurom, sigr,

átta vetr

vartu fyr jörð neðan

kýr mólkandi ok kona,

ok hefr þú þar börn borit,

ok hugða ek þat args aðal.

Loki kvað:

24

En þik síða kóðu

Sámseyu í,

ok draptu á vétt sem völur,

vitka líki

fórtu verþjóð yfir,

ok hugða ek þat args aðal.

Frigg kvað:

25

Örlögum ykkrum

skylið aldregi

segja seggjum frá,

hvat it æsir tveir

drýgðuð í árdaga;

firrisk æ forn rök firar.

Loki kvað:

26

Þegi þú, Frigg,

þú ert fjörgyns mær

ok hefr æ vergjörn verit,

er þá Véa ok Vilja

léztu þér, Viðris kvæn,

báða i baðm of tekit.

Frigg kvað:

27

Veiztu, ef ek inni ættak

Ægis höllum i

Baldri líkan bur,

út þú né kvæmir

frá ása sonum,

ok væri þá at þér vreiðum vegit.

Loki kvað:

28

Enn vill þú, Frigg,

at ek fleiri telja

mína meinstafi;

ek því réð,

er þú ríða sér-at

síðan Baldr at sölum.

Freyja kvað:

29

Ærr ertu, Loki,

er þú yðra telr

ljóta leiðstafi;

örlög Frigg

hygg ek at öll viti,

þótt hon sjálfgi segi.

Loki kvað:

30

Þegi þú, Freyja,

þik kann ek fullgörva;

er-a þér vamma vant;

ása ok álfa,

er hér inni eru,

hverr hefir þinn hór verit.

Freyja kvað:

31

Flá er þér tunga,

hygg ek at þér fremr myni

ógott of gala;

reiðir ro þér æsir

ok ásynjur,

hryggr muntu heim fara.

Loki kvað:

32

Þegi þú, Freyja,

þú ert fordæða

ok meini blandin mjök,

síz þik at brœðr þínum

stóðu blíð regin,

ok myndir þú þá, Freyja, frata.

Njörðr kvað:

33

Þat er válítit,

þótt sér varðir

vers fái, hós eða hvárs;

hitt er undr, er áss ragr

er hér inn of kominn,

ok hefir sá börn of borit.

Loki kvað:

34

Þegi þú, Njörðr,

þú vart austr heðan

gíls of sendr at goðum;

Hymis meyjar

höfðu þik at hlandtrogi

ok þér i munn migu.

Njörðr kvað:

35

Sú erumk líkn,

er ek vark langt heðan

gísl of sendr at goðum,

þá ek mög gat,

þann er mangi fiár,

ok þikkir sá ása jaðarr.

Loki kvað:

36

Hættu nú, Njörðr,

haf þú á hófi þik!

munk-a ek því leyna lengr:

við systur þinni

gaztu slíkan mög,

ok er-a þó vánu verr.

Týr kvað:

37

Freyr er beztr

allra ballriða

ása görðum í;

mey hann né grætir

né manns konu,

ok leysir ór höptum hvern.

Loki kvað:

38

Þegi þú, Týr,

þú kunnir aldregi

bera tilt með tveim;

handar innar hægri

mun ek hinnar geta,

er þér sleit Fenrir frá.

Týr kvað:

39

Handar em ek vanr,

en þú hróðrsvitnis;

böl er beggja þrá;

úlfgi hefir ok vel,

er í böndum skal

bíða ragnarökrs.

Loki kvað:

40

Þegi þú, Týr,

þat varð þinni konu,

at hon átti mög við mér;

öln né penning

hafðir þú þess aldregi

vanréttis, vesall.

Freyr kvað:

41

Úlfr sé ek liggja

árósi fyrir,

unz rjúfask regin;

því mundu næst,

nema þú nú þegir,

bundinn, bölvasmiðr!

Loki kvað:

42

Gulli keypta

léztu Gymis dóttur

ok seldir þitt svá sverð;

en er Muspells synir

ríða Myrkvið yfir,

veizt-a þú þá, vesall, hvé þú vegr.

Byggvir kvað:

43

Veiztu, ef ek eðli ættak

sem Ingunar-Freyr,

ok svá sælligt setr,

mergi smæra

mölða ek þá meinkráku

ok lemða alla í liðu.

Loki kvað:

44

Hvat er þat it litla

er ek þat löggra sék,

ok snapvíst snapir?

at eyrum Freys

mundu æ vera

ok und kvernum klaka.

Byggvir kvað:

45

Byggvir ek heiti,

en mik bráðan kveða

goð öll ok gumar;

því em ek hér hróðugr,

at drekka Hrofts megir

allir öl saman.

Loki kvað:

46

Þegi þú, Byggvir,

þú kunnir aldregi

deila með mönnum mat;

ok þik í flets strái

finna né máttu,

þá er vágu verar.

Heimdallr kvað:

47

Ölr ertu, Loki,

svá at þú ert örviti,

- hví né lezk-a-ðu, Loki? -

því at ofdrykkja

veldr alda hveim,

er sína mælgi né man-at.

Loki kvað:

48

Þegi þú, Heimdallr,

þér var í árdaga

it ljóta líf of lagit:

örgu baki

þú munt æ vera

ok vaka vörðr goða.

Skaði kvað:

49

Létt er þér, Loki;

mun-at-tu lengi svá

leika lausum hala,

því at þik á hjörvi

skulu ins hrímkalda magar

görnum binda goð.

Loki kvað:

50

Veiztu, ef mik á hjörvi

skulu ens hrímkalda magar

görnum binda goð,

fyrstr ok efstr

var ek at fjörlagi,

þars vér á Þjaza þrifum.

Skaði kvað:

51

Veiztu, ef fyrstr ok efstr

vartu at fjörlagi,

þá er ér á Þjaza þrifuð

frá mínum véum

ok vöngum skulu

þér æ köld ráð koma.

Loki kvað:

52

Léttari í málum

vartu við Laufeyjar son,

þá er þú létz mér á beð þinn boðit;

getit verðr oss slíks,

ef vér görva skulum

telja vömmin vár.

þá gekk Sif fram ok byrlaði Loka í hrímkálki mjöð ok mælti:

53

Heill ver þú nú, Loki,

ok tak við hrímkálki

fullum forns mjaðar,

heldr þú hana eina

látir með ása sonum

vammalausa vera.

Hann tók við horni ok drakk af:

54

Ein þú værir,

ef þú svá værir,

vör ok gröm at veri;

einn ek veit,

svá at ek vita þikkjumk,

hór ok af Hlórriða,

ok var þat sá inn lævísi Loki.

Beyla kvað:

55

Fjöll öll skjálfa;

hygg ek á för vera

heiman Hlórriða;

han ræðr ró

þeim er rægir hér

goð öll ok guma.

Loki kvað:

56

Þegi þú, Beyla,

þú ert Byggvis kvæn

ok meini blandinn mjök;

ókynjan meira

kom-a med ása sonum;

öll ertu, deigja, dritin.

Þá kom Þórr at ok kvað:

57

Þegi þú, rög vættr,

þér skal minn þrúðhamarr,

Mjöllnir, mál fyrnema:

herða klett

drep ek þér hálsi af,

ok verðr þá þínu fjörvi of farit.

Loki kvað:

58

Jarðar burr

er hér nú inn kominn;

hví þrasir þú svá, Þórr?

en þá þorir þú ekki

er þú skalt við úlfinn vega,

ok svelgr hann allan Sigföður.

Þórr kvað:

59

Þegi þú, rög vættr,

þér skal minn þrúðhamarr,

Mjöllnir, mál fyrnema:

upp ek þér verp

ok á austrvega,

síðan þík mangi sér.

Loki kvað:

60

Austrförum þínum

skaltu aldregi

segja seggjum frá,

síz í hanska þumlungi

hnúkðir þú, einheri,

ok þóttisk-a þú þá Þórr vera.

Þórr kvað:

61

Þegi þú, rög vættr,

þér skal minn þrúðhamarr,

Mjöllnir, mál fyrnema:

hendi inni hægri

drep ek þik Hrungnis bana,

svá at þér brotnar beina hvat.

Loki kvað:

62

Lifa ætla ek mér

langan aldr,

þóttú hætir hamri mér;

skarpar álar

þóttu þér Skrýmis vera,

ok máttir-a þú þá nesti ná,

ok svaltz þú þá hungri heill.

Þórr kvað:

63

Þegi þú, rög vættr,

þér skal minn þrúðhamarr,

Mjöllnir, mál fyrnema:

Hrungnis bani

mun þér í hel koma

fyr nágrindr neðan.

Loki kvað:

64

Kvað ek fyr ásum,

kvað ek fyr ása sonum,

þaz mik hvatti hugr,

en fyr þér einum

mun ek út ganga,

þvi at ek veit at þú vegr.

65

Öl görðir þú, Ægir,

en þú aldri munt

síðan sumbl of gera;

eiga þín öll,

er hér inni er,

leiki yfir logi,

ok brenni þér á baki.

Frá Loka

En eftir þetta falst Loki í Fránangrsforsi í lax líki. Þar tóku æsir hann. Hann var bundinn með þörmum sonar síns Vála, en Narfi sonr hans varð at vargi. Skaði tók eitrorm ok festi upp yfir annlit Loka; draup þar ór eitr. Sigyn kona Loka sat þar ok helt munnlaug undir eitrit. En er munnlaugin var full, bar hón út eitrit; en meðan draup eitrit á Loka. Þá kippðist hann svá hart við, at þaðan af skalf jörð öll; þat eru nú kallaðir landsskjálftar.

 

 

Þrymskviða

1

Reiðr var þá Vingþórr

er hann vaknaði

ok síns hamars

of saknati,

skegg nam at hrista,

skör nam at dýja,

réð Jarðar burr

um at þreifask.

2

Ok hann þat orða

alls fyrst of kvað:

"Heyrðu nú, Loki,

hvat ek nú mæli

er eigi veit

Jarðar hvergi

né upphimins:

áss er stolinn hamri".

3

Gengu þeir fagra

Freyju túna

ok hann þat orða

alls fyrst of kvað:

"Muntu mér, Freyja,

fjaðrhams léa,

ef ek minn hamar

mættak hitta?".

Freyja kvað:

4

"Þó munda ek gefa þér

þótt ór gulli væri

ok þó selja,

at væri ór silfri."

5

Fló þá Loki,

- fjatrhamr dunði, -

unz fyr útan kom

ása garða

ok fyr innan kom

jötna heima.

6

Þrymr sat á haugi,

þursa dróttinn,

greyjum sínum

gullbönd sneri

ok mörum sínum

mön jafnaði.

Þrymr kvað:

7

"Hvat er með ásum?

Hvat er með álfum?

Hví ertu einn kominn

í Jötunheima?"

Loki kvað:

"Illt er með ásum,

illt er með álfum;

hefr þú Hlórriða

hamar of folginn?"

Þrymr kvað:

8

"Ek hef Hlórriða.

hamar of fólginn

átta röstum

fyr jörð neðan,

hann engi maðr

aftr of heimtir

nema færi mér

Freyju at kvæn."

9

Fló þá Loki,

- fjatrhamr dundi, -

unz fyr útan kom

jötna heima

ok fyr innan kom

ása garða.

Mætti hann Þór

miðra garða

ok þat hann orða

alls fyrst of kvað:

10

"Hefir þú erindi

sem erfiði?

Segðu á lofti

löng tíðendi,

oft sitjanda

sögur of fallask

ok liggjandi

lygi of bellir."

Loki kvað:

11

"Hef ek erfiði

ok erendi.

Þrymr hefir þinn hamar,

þursa dróttinn,

hann engi maðr

aftr of heimtir

nema hánum færi

Freyju at kván.

12

Ganga þeir fagra

Freyju at hitta

ok hann þat orða

alls fyrst of kvað:

"Bittu þik, Freyja,

brúðar líni;

vit skulum aka tvau

í Jötunheima."

13

Reið varð þá Freyja

ok fnasaði,

allr ása salr

undir bifðisk,

stökk þat it mikla

men Brísinga:

"Mik veiztu verða

vergjarnasta

ef ek ek með þér

í Jötunheima."

14

Senn váru æsir

allir á þingi

ok ásynjur

allar á máli

ok um þat réðu

ríkir tívar

hvé þeir Hlórriða

hamar of sætti.

15

Þá kvað þat Heimdallr,

hvítastr ása,

vissi hann vel fram

sem vanir aðrir:

"Bindum vér Þór þá

brúðar líni,

hafi hann it mikla

men Brísinga.

16

Látum und honum

hrynja lukla

ok kvenváðir

um kné falla

en á brjósti

breiða steina

ok hagliga

um höfuð typpum."

17

Þá kvað þat Þór,

þrúðugr áss:

"Mik munu æsir

argan kalla

ef ek bindask læt

brúðar líni."

18

Þá kvað þat Loki

Laufeyjar sonr:

"Þegi þú, Þórr,

þeirra orða.

Þegar munu jötnar

Ásgarð búa

nema þú þinn hamar

þér of heimtir."

19

Bundu þeir Þór þá

brúðar líni

ok inu mikla

meni Brísinga,

létu und hánum

hrynja lukla

ok kvenváðir

um kné falla

en á brjósti

breiða steina

ok hagliga

um höfuð typpðu.

20

Þá kvað Loki

Laufeyjar sonr:

"Mun ek ok með þér

ambótt vera,

vit skulum aka tvær

í Jötunheima."

21

Senn váru hafrar

heim of reknir,

skyndir at sköklum,

skyldu vel renna.

Björg brotnuðu,

brann jörð loga,

ók Óðins sonr

í Jötunheima.

22

Þá kvað þat Þrymr,

þursa dróttinn:

"Standið upp, jötnar,

ok stráið bekki,

nú færa mér

Freyju at kván

Njarðar dóttur

ór Nóatúnum.

23

Ganga hér at garði

gullhyrnðar kýr,

öxn alsvartir

jötni at gamni;

fjöld á ek meiðma,

fjölð á ek menja,

einnar mér Freyju

ávant þykir."

24

Var þar at kveldi

um komit snemma

ok fyr jötna

öl fram borit;

einn át oxa,

átta laxa,

krásir allar

þær er konur skyldu,

drakk Sifjar verr

sáld þrjú mjaðar.

25

Þá kvat þat Þrymr,

þursa dróttinn:

"Hvar sáttu brúðir

bíta hvassara?

Sák-a ek brúðir

bíta breiðara

né inn meira mjöð

mey of drekka."

26

Sat in alsnotra

ambótt fyrir

er orð of fann

við jötuns máli:

"Át vætr Freyja

átta nóttum,

svá var hon óðfús

í Jötunheima."

27

Laut und línu,

lysti at kyssa,

en hann útan stökk

endlangan sal:

"Hví eru öndótt

augu Freyju?

Þykki mér ór augum

eldr um brenna."

28

Sat in alsnotra

ambótt fyrir

er orð of fann

við jötuns máli:

"Svaf vætr Freyja

átta nóttum,

svá var hon óðfús

í Jötunheima."

29

Inn kom in arma

jötna systir,

hin er brúðféar

biðja þorði:

"Láttu þér af höndum

hringa rauða,

ef þú öðlask vill

ástir mínar,

ástir mínar,

alla hylli.

30

Þá kvað þat Þrymr,

þursa dróttinn:

"Berið inn hamar

brúði at vígja,

lekkið Mjöllni

í meyjar kné,

vígið okkr saman.

Várar hendi."

31

Hló Hlórriða

hugr í brjósti

er harðhugaðr

hamar of þekkði;

Þrym drap hann fyrstan,

þursa dróttin,

ok ætt jötuns

alla lamði.

32

Drap hann ina öldnu

jötna systr,

hin er brúðféar

of beðið hafði,

hon skell of hlaut

fyr skillinga,

en högg hamars

fyr hringa fjölð.

Svá kom Óðins sonr

endr at hamri.

 

 

Alvíssmál

Alvíss kvað:

1

"Bekki breiða,

nú skal brúðr með mér

heim í sinni snúask,

hratat of mægi

mun hverjum þykkja,

heima skal-at hvílð nema."

Þórr kvað:

2

"Hvat er þat fira?

Hví ertu svá fölr um nasar?

Þursa líki

þykki mér á þér vera,

ert-at-tu til brúðar borinn."

Alvíss kvað:

3

"Alvíss ek heiti,

bý ek fyr jörð neðan,

á ek und steini stað,

vagna vers

ek em á vit kominn,

bregði engi föstu heiti fira."

Þórr kvað:

4

"Ek mun bregða,

þvíat ek brúðar á

flest of ráð sem faðir,

vark-a ek heima,

þá er þér heitit var,

at sá einn, er gjöf er, með goðum. "

Alvíss kvað:

5

"Hvat er þat rekka,

er í ráðum telsk

fljóðs ins fagrglóa,

fjarrafleina,

- þik munu fáir kunna, -

hverr hefr þik baugum borit?"

Þórr kvað:

6

"Vingþórr ek heiti,

hef ek víða ratat,

sonr em ek Síðgrana;

at ósátt minni skal-at-tu

þat it unga man hafa

ok þat gjaforð geta."

Alvíss kvað:

7

"Sáttir þínar

er ek vil snemma hafa

ok þat gjaforð geta,

eiga vilja ek,

heldr en án vera,

þat it mjallhvíta man."

Þórr kvað:

8

"Meyjar ástum

mun-a þér verða

vísi gestr of varit,

ef þú ór heimi kannt

hverjum at segja

allt þat er vilja ek vita."

9

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sú jörð heitir,

er liggr fyr alda sonum

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

10

"Jörð heitir með mönnum,

en með ásum fold,

kalla vega vanir,

ígrœn jötnar,

alfar gróandi,

kalla aur uppregin."

Þórr kvað:

11

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sá himinn heitir

erakendi,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

12

"Himinn heitir með mönnum,

en hlýrnir með goðum,

kalla vindófni vanir,

uppheim jötnar,

alfar fagraræfr,

dvergar drjúpansal."

Þórr kvað:

13

"Segðu mér þat Avlíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hversu máni heitir,

sá er menn séa,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

14

"Máni heitir með mönnum,

en mylinn með goðum,

kalla hverfanda hvél helju í,

skyndi jötnar,

en skin dvergar,

kalla alfar ártala."

Þórr kvað:

15

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sú sól heitir,

er séa alda synir,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

16

"Sól heitir með mönnum,

en sunna með goðum,

kalla dvergar Dvalins leika,

eygló jötnar,

alfar fagrahvél,

alskír ása synir."

Þórr kvað:

17

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé þau ský heita,

er skúrum blandask,

heimi hverjum í?

Alvíss kvað:

18

"Ský heita með mönnum,

en skúrván með goðum,

kalla vindflot vanir,

úrván jötnar,

alfar veðrmegin,

kalla í helju hjalm huliðs."

Þórr kvað:

19

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sá vindr heitir,

er víðast ferr,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

20

"Vindr heitir með mönnum,

en váfuðr með goðum,

kalla gneggjuð ginnregin,

œpi jötnar,

alfar dynfara,

kalla í helju hviðuð."

Þórr kvað:

21

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé þat logn heitir,

er liggja skal,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

22

"Logn heitir með mönnum,

en lœgi með goðum,

kalla vindlot vanir,

ofhlý jötnar,

alfar dagsefa,

kalla dvergar dagsveru."

Þórr kvað:

23

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sá marr heitir,

er menn róa,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

24

"Sær heitir með mönnum,

en sílœgja með goðum,

kalla vág vanir,

álheim jötnar,

alfar lagastaf,

kalla dvergar djúpan mar."

Þórr kvað:

25

"Segðu mér þat, Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé sá eldr heitir,

er brennr fyr alda sonum,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

26

"Eldr heitir með mönnum,

en með ásum funi,

kalla vág vanir,

frekan jötnar,

en forbrenni dvergar,

kalla í helju hröðuð."

Þórr kvað:

27

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé viðr heitir,

er vex fyr alda sonum,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

28

"Viðr heitir með mönnum,

en vallarfax með goðum,

kalla hlíðþang halir,

eldi jötnar

alfar fagrlima,

kalla vönd vanir."

Þórr kvað:

29

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr,at vitir,

hvé sú nótt heitir,

in Nörvi kennda,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

30

"Nótt heitir með mönnum,

en njól með goðum,

kalla grímu ginnregin,

óljós jötnar,

alfar svefngaman,

kalla dvergar draumnjörun."

Þórr kvað:

31

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé þat sáð heitir,

er sáa alda synir,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

32

"Bygg heitir með mönnum,

en barr með goðum,

kalla vöxt vanir,

æti jötnar,

alfar lagastaf,

kalla í helju hnipin."

Þórr kvað:

33

"Segðu mér þat Alvíss,

- öll of rök fira

vörumk, dvergr, at vitir,

hvé þat öl heitir,

er drekka alda synir,

heimi hverjum í?"

Alvíss kvað:

34

"Öl heitir með mönnum,

en með ásum bjórr,

kalla veig vanir,

hreinalög jötnar,

en í helju mjöð,

kalla sumbl Suttungs synir."

Þórr kvað:

35

"Í einu brjósti

sá ek aldrigi

fleiri forna stafi;

miklum tálum

kveð ek tælðan þik,

uppi ertu, dvergr, of dagaðr,

nú skínn sól í sali."

 

 

OF HEROES

 

Völundarkviða

Frá Völundi

Níðuðr hét konungr í Svíþjóð. Hann átti tvá sonu ok eina dóttur. Hon hét Böðvildr.

Brœðr váru þrír, synir Finnakonungs. Hét einn Slagfiðr, annarr Egill, þriði Völundr. Þeir skriðu ok veiddu dýr. Þeir kómu í Úlfdali ok gerðu sér þar hús. Þar er vatn er heitir Úlfsjár. Snemma um morgin fundu þeir á vatnsströndu konur þrjár, ok spunnu lín. Þar váru hjá þeim álftarhamir þeira. Þat váru valkyrjur. Þar váru tvær dætr Hlöðvés konungs, Hlaðguðr svanhvít ok Hervör alvitr, in þriðja var Ölrún Kjársdóttir af Vallandi. Þeir höfðu þær heim til skála með sér. Fekk Egill Ölrúnar en Slagfiðr Svanhvítrar, en Völundr Alvitrar. Þau bjuggu sjau vetr. Þá flugu þær at vitja víga ok kómu eigi aftr. Þá skreið Egill at leita Ölrúnar en Slagfiðr leitaði Svanhvítrar, en Völundr sat í Úlfdölum. Hann var hagastr maðr, svá at menn viti, í fornum sögum. Níðuðr konungr lét hann höndum taka, svá sem hér er um kveðit:

Frá Völundi ok Níðaði

1

Meyjar flugu sunnan,

myrkvið í gögnum,

Alvitr unga,

örlög drýgja;

þær á sævarströnd

settusk at hvílask,

drósir suðrænar,

dýrt lín spunnu.

2

Ein nam þeira

Egil at verja,

fögr mær fira,

faðmi ljósum;

önnur var Svanhvít,

svanfjaðrar dró,

en in þriðja

þeira systir

varði hvítan

háls Völundar.

3

Sátu síðan

sjö vetr at þat

en inn átta

allan þráðu

en inn níunda

nauðr um skilði;

meyjar fýstusk

á myrkvan við,

Alvitr unga,

örlög drýgja.

4

Kom þar af veiði

veðreygr skyti,

[Völundr, líðandi

um langan veg],

Slagfiðr ok Egill,

sali fundu auða,

gengu út ok inn

ok um sáusk;

austur skreið Egill

at Ölrúnu

en suðr Slagfiðr

at Svanhvítu,

5

En einn Völundr

sat í Úlfdölum,

hann sló gull rautt

við gim fastan,

lukði hann alla

lind baugum vel;

svá beið hann

sinnar ljóssar

kvánar ef honum

koma gerði.

6

Þat spyrr Níðuðr,

Níára dróttinn,

at einn Völundr

sat í Ulfdölum;

nóttum fóru seggir,

neklðar váru brynjur,

skildir bliku þeira

við inn skarða mána.

7

Stigu ór sölum

at salar gafli,

gengu inn þaðan

endlangan sal;

sáu þeir á bast

bauga dregna,

sjau hundruð allra,

er sá seggur átti.

8

Og þeir af tóku

ok þeir á létu,

fyr einn útan,

er þeir af létu.

Kom þar af veiði

veðreygr skyti,

Völundr, líðandi

um langan veg.

9

Gekk hann brúnni

beru hold steikja,

ár brann hrísi

allþurr fura,

viðr inn vindþurri,

fyrir Völundi.

10

Sat á berfjalli,

bauga talði,

alfa ljóði,

eins saknaði;

hugði hann, at hefði

Hlöðvés dóttir,

Alvitr unga,

væri Hon aftr komin.

11

Sat hann svá lengi

at hann sofnaði;

ok hann vaknaði

viljalauss;

vissi sér á höndum

höfgar nauðir,

en á fótum

fjötur of spenntan.

Völundr kvað:

12

"Hverir ro jöfrar

þeir er á lögðu

besti bör síma

ok mik bundu?"

13

Kallaði nú Níðuðr

Níára dróttinn:

"Hvar gaztu, Völundr,

vísi alfa,

vára aura

í Ulfdölum?"

Völundr Kvað:

14

"Gull var þar eigi

á Grana leiðu,

fjarri hugða ek várt land

fjöllum Rínar;

man ek, at vér meiri

mæti áttum

er vér heil hjú

heima várum.

15

Hlatguðr ok Hervör

borin var Hlöðvé

kunn var Ölrún

Kjárs dóttir."

16

[Úti stóð kunnig

kván Níðaðar],

hon inn of gekk

endlangan sal,

stóð á golfi,

stillti röddu:

"Er-a sá nú hýrr,

er ór holti ferr."

Níðuðr konungr gaf dóttur sinni, Böðvildi gullhring þann, er hann tók af bastinu at Völundar, en hann sjálfr bar sverðit, er Völundr átti. En dróttning kvað:

17

"Ámun eru augu

ormi þeim inum frána,

tenn hánum teygjask

er hánum er tét sverð

ok hann Böðvildar

baug of þekkir;

sníðið ér hann

sina magni

ok setjið hann síðan

í Sævarstöð."

Svá var gert, at skornar váru sinar í knésbótum, ok settr í hólm einn, er þar var fyrir landi, er hét Sævarstaðr. Þar smíðaði hann konungi alls kyns görsimar. Engi maðr þorði at fara til hans nema konungr einn.

Völundr kvað:

18

"Skínn Níðaði

sverð á linda,

þat er ek hvessta,

sem ek hagast kunna

ok ek herðak,

sem mér hægst þótti;

sá er mér fránn mækir

æ fjarri borinn,

Sékk-a ek þann Völundi

til smiðju borinn

19

Nú berr Böðvildr

brúðar minnar

- bíðk-a ek þess bót, -

bauga rauða."

20

Sat hann, né hann svaf, ávallt

ok hann sló hamri;

vél gerði hann heldr

hvatt Níðaði.

Drifu ungir tveir

á dýr séa

synir Níðaðar,

í Sævarstöð.

21

Kómu þeir til kistu,

kröfðu lukla,

opin var illúð

er þeir í sáu;

fjölð var þar menja

er þeim mögum sýndisk

at væri gull rautt

ok görsimar.

Völundr kvað:

22

"Komið einir tveir,

komið annars dags;

ykkr læt ek þat gull

of gefit verða;

sekið-a meyjum

né salþjóðum,

manni öngum,

at it mik fyndið."

23

Snemma kallaði

seggur annan,

bróðir á bróður:

"Göngum baug séa!"

Kómu til kistu,

kröfðu lukla,

opin var illúð

er þeir í litu.

24

Sneið af höfuð

Húna þeira

ok und fen fjöturs

fætr of lagði

en þær skálar,

er und skörum váru,

sveip hann útan silfri,

seldi Níðaði.

25

En ór augum

jarknasteina

sendi hann kunnigri

kván Níðaðar,

en ór tönnum

tveggja þeira

sló hann brjóstkringlur

sendi Böðvildi.

26

Þá nam Böðvildr

baugi at hrósa

. . .

[bar hann Völundi],

er brotit hafði:

"Þorig-a ek at segja

nema þér einum."

Völundr kvað:

27

"Ek bæti svá

brest á gulli

at feðr þínum

fegri þykir

ok mæðr þinni

miklu betri

ok sjalfri þér

at sama hófi."

28

Bar hann hana bjóri

því at hann betr kunni

svá at hon í sessi

um sofnaði.

"Nú hef ek hefnt

harma minna

allra nema einna

íviðgjarna."

29

"Vel ek," kvað Völundr,

"verða ek á fitjum

þeim er mik Níðaðar

námu rekkar."

Hlæjandi Völundr

hófsk at lofti,

grátandi Böðvildr

gekk ór eyju,

tregði för friðils

ok föður reiði.

30

Úti stendr kunnig

kván Níðaðar

ok hon inn of gekk

endlangan sal,

- en hann á salgarð

settisk at hvílask -:

"Vakir þú, Níðuðr

Níára dróttinn?"

Níðuðr kvað:

31

"Vaki ek ávallt

viljalauss,

sofna ek minnst

síz mína sonu dauða;

kell mik í höfuð,

köld eru mér ráð þín,

vilnumk ek þess nú

at ek við Völund dæma.

32

Seg þú mér þat, Völundr,

vísi alfa,

af heilum hvat varð

húnum mínum."

Völundr kvað:

33

"Eiða skaltu mér áðr

alla vinna,

at skips borði

ok at skjaldar rönd,

at mars bægi

ok at mækis egg

at þú kvelj-at

kván Völundar

né brúði minni

at bana verðir,

þótt vér kván eigim,

þá er ér kunnið,

eða jóð eigim

innan hallar.

34

Gakk þú til smiðju

þeirar er þú gerðir,

þar fiðr þú belgi

blóði stokkna;

sneið ek af höfuð

húna þinna,

ok und fen fjöturs

fætr um lagðak.

35

En þær skálar,

er und skörum váru,

sveip ek útan silfri,

selda ek Níðaði;

en ór augum

jarknasteina

senda ek kunnigri

kván Níðaðar,

36

En úr tönnum

tveggja þeira

sló ek brjóstkringlur,

senda ek Böðvildi;

nú gengr Böðvildr

barni aukin,

eingadóttir

ykkur beggja."

Níðuðr kvað:

37

"Mæltir-a þú þat mál

er mik meir tregi

né ek þik vilja, Völundr,

verr of níta;

er-at svá maðr hár

at þik af hesti taki,

né svá öflugr

at þik neðan skjóti,

þar er þú skollir

við ský uppi."

38

Hlæjandi Völundr

hófsk at lofti,

en ókátr Níðuðr

sat þá eftir.

Níðuðr kvað:

39

"Upp rístu, Þakkráðr,

þræll minn inn bezti

bið þú Böðvildi,

meyna bráhvítu,

ganga fagrvarið

við föður ræða.

40

Er þat satt, Böðvildr,

er sögðu mér;

sátuð it Völundr

saman í holmi?"

Böðvildr kvað:

41

"Satt er þat, Níðuðr,

er sagði þér:

Sátum vit Völundr

saman í holmi

eina ögurstund,

æva skyldi;

ek vætr hánum

vinna kunnak,

ek vætr hánum

vinna máttak."

 

 

Helgakviða Hjörvarðssonar með Hrímgerðarmálum

Frá Hjörvarði ok Sigrlinn

Hjörvarðr hét konungr. Hann átti fjórar konur. Ein hét Álfhildr; son þeira hét Heðinn. Önnur hét Særeiðr; þeira son hét Humlungr. In þriðja hét Sinrjóð; þeira son hét Hymlingr.

Hjörvarðr konungr hafði þess heit strengt, at eiga þá konu, er hann vissi vænsta. Hann spurði, at Sváfnir konungr átti dóttur allra fegrsta; sú hét Sigrlinn.

Iðmundr hét jarl hans; Atli var hans son, er fór at biðja Sigrlinnar til handa konungi. Hann dvalðist vetrlangt með Sváfni konungi. Fránmarr hét þar jarl, fóstri Sigrlinnar; dóttir hans hét Álof. Jarlinn réð, at meyjar var synjat, ok fór Atli heim.

Atli jarls son stóð einn dag við lund nökkurn, en fugl sat í limunum uppi yfir hánum ok hafði heyrt til, at hans menn kölluðu vænstar konur þær, er Hjörvarðr konungr átti. Fuglinn kvakaði, en Atli hlýddi, hvat hann sagði. Hann kvað:

1

"Sáttu Sigrlinn

Sváfnis dóttur,

mey ina fegrstu

í munarheimi?

Þó hagligar

Hjörvarðs konur

gumnum þykkja

at Glasislundi."

Atli kvað:

2

"Mundu við Atla

Iðmundar son

fugl fróðhugaðr,

fleira mæla?"

Fuglinn kvað:

"Mun ek, ef mik buðlungr

blóta vildi

ok kýs ek þats vilk

ór konungs garði."

Atli kvað:

3

"Kjós-at-tu Hjörvarð

né hans sonu,

né inar fögru

fylkis brúðir,

eigi brúðir þær,

er buðlungr á;

kaupum vel samam,

þat er vina kynni."

Fuglinn kvað:

4

"Hof mun ek kjósa,

hörga marga,

gullhyrnðar kýr

frá grams búi,

ef hánum Sigrlinn

sefr á armi

ok ónauðig

jöfri fylgir."

Þetta var, áðr Atli fœri, en er hann kom heim ok konungr spurði hann tíðenda, hann kvað:

5

"Höfum erfiði

ok ekki örindi,

mara þraut óra

á meginfjalli,

urðum síðan

Sæmorn vaða,

þá var oss synjat

Sváfnis dóttur,

hringum gœddrar,

er hafa vildum."

Konungr bað, at þeir skyldu fara annat sinn; fór hann sjálfr. En er þeir kómu upp á fjall, ok sá á Sváfaland lanzbruna ok jóreyki stóra. Reið konungr af fjallinu fram í landit ok tók náttból við á eina. Atli helt vörð ok fór yfir ána. Hann fann eitt hús. Fugl mikill sat á húsinu ok gætti, ok var sofnaðr. Atli skaut spjóti fuglinn bana, en í húsinu fann hann Sigrlinn konungs dóttur ok Álofu jarls dóttur ok hafði þær báðar braut með sér. Fránmarr jarl hafði hamazt í arnar líki ok varit þær fyrir hernum með fjölkyngi.

Hróðmarr hét konungr, biðill Sigrlinnar. Hann drap Sváfakonung ok hafði rænt ok brent landit.

Hjörvarðr konungr fekk Sigrlinnar, en Atli Álofar.

Hjörvarðr ok Sigrlinn áttu son mikinn ok vænan. Hann var þögull; ekki nafn festist við hann. Hann sat á haugi; hann sá ríða valkyrjur níu ok var ein göfugligust. Hon kvað:

6

"Síð muntu Helgi

hringum ráða,

ríkr rógapaldr,

né Röðulsvöllum,

- örn gól árla, -

ef þú æ þegir,

þótt þú harðan hug

hilmir, gjaldir."

Hjörvarðr kvað:

7

"Hvat lætr þú fylgja

Helga nafni,

brúðr bjartlituð,

alls þú bjóða ræðr?

Hygg þú fyr öllum

atkvæðum vel,

þigg ek eigi þat,

nema ek þik hafa."

Valkyrja kvað:

8

"Sverð veit ek liggja

í Sigarsholmi

fjórum færi

en fimm tögu,

eitt er þeira

öllum betra

vígnesta böl

ok varit gulli.

9

Hringr er í hjalti,

hugr er í miðju,

ógn er í oddi

þeim er eiga getr,

liggr með eggju

ormr dreyrfáaðr,

en á valböstu

verpr naðr hala."

Eylimi hét konungr. Dóttir hans var Sváfa. Hon var valkyrja ok reið loft ok lög. Hon gaf Helga nafn þetta ok hlífði hánum oft síðan í orrostum. Helgi kvað:

10

"Ert-at-tu, Hjörvarðr

heilráðr konungr,

folks oddviti,

þótt þú frægr séir;

léztu eld eta

jöfra byggðir,

en þeir angr við þik

ekki gerðu.

11

En Hróðmarr skal

hringum ráða,

þeim er áttu

órir niðjar,

sá sésk fylkir

fæst at lífi,

hyggsk aldauða

arfi at ráða."

Hjörvarðr svarar, at hann mundi fá lið Helga, ef hann vill hefna móðurföður síns. Þá sótti Helgi sverðit, er Sváfa vísaði hánum til. Þá fór hann ok Atli ok feldu Hróðmar ok unnu mörg þrekvirki. Hann drap Hata jötun, er hann sat á bargi nökkuru. Helgi ok Atli lágu skipum í Hatafirði. Atli helt vörð inn fyrra hluta nætrinnar. Hrímgerðr Hatadóttir kvað:

Hrímgerðarmál

12

"Hverir ro hölðar

í Hatafirði?

Skjöldum er tjaldat á skipum;

frœknliga látið,

fátt hygg ek yðr séask,

kennið mér nafn konungs."

Atli kvað:

13

"Helgi hann heitir,

en þú hvergi mátt

vinna grand grami;

járnborgir ro

of öðlings flota;

knegu-t oss fálur fara."

Hrímgerðr kvað:

14

"Hvé þik heitir,

halr inn ámáttki,

hvé þik kalla konir?

Fylkir þér trúir,

er þik í fögrum lætr

beits stafni búa."

Atli kvað:

15

"Atli heiti ek,

atall skal ek þér vera,

mjök em ek gífrum gramastr;

úrgan stafn

hefi ek oft búit

ok kvalðar kveldriður.

16

Hvé þú heitir,

hála nágráðug?

Nefndu þinn, fála, föður;

níu röstum

er þú skyldi neðar vera

ok œxi þér á baðmi barr."

Hrímgerðr kvað:

17

"Hrímgerðr heiti ek,

Hati hét minn faðir,

þann vissa ek ámáttkastan jötun;

margar brúðir

hann lét frá búi teknar,

unz hann Helgi hjó."

Atli kvað:

18

"Þú vart, hála,

fyr hildings skipum

ok látt í fjarðar mynni fyrir;

ræsis rekka

er þú vildir Rán gefa,

ef þér kœmi-t í þverst þvari."

Hrímgerðr kvað:

19

"Duliðr ertu nú, Atli,

draums kveð ek þér vera,

síga lætr þú brýnn fyr bráar;

móðir mín

lá fyrir mildings skipum;

ek drekkða Hlövarðs sonum í hafi.

20

Gneggja myndir þú, Atli,

ef þú geldr né værir,

brettir sinn Hrímgerðr hala;

aftarla hjarta,

hygg ek, at þitt, Atli sé,

þótt hafir reina rödd."

Atli kvað:

21

"Reini mun ek þér þykkja

ef þú reyna knátt,

ok stíga ek á land af legi,

öll muntu lemjask,

ef mér er alhugat,

ok sveigja þinn, Hrímgerðr, hala."

Hrímgerðr kvað:

22

"Atli, gakk þú á land,

ef afli treystisk,

ok hittumk í vík Varins,

rifja rétti

er þú munt, rekkr, fáa,

ef þú mér í krummur kemr."

Atli kvað:

23

"Munk-a ek ganga,

áðr gumnar vakna,

ok halda of vísa vörð;

er-a mér örvænt,

nær óru kemr

skass upp und skipi."

Hrímgerðr kvað:

24

"Vaki þú, Helgi,

ok bœt við Hrímgerði,

er þú lézt höggvinn Hata;

eina nótt

kná hon hjá jöfri sofa,

þá hefr hon bölva bœtr."

Helgi kvað:

25

"Loðinn heitir, er þik skal eiga,

leið ertu mannkyni,

sá býr í Þolleyju þurs,

hundvíss jötunn,

hraunbúa verstr,

sá er þér makligr maðr."

Hrímgerðr kvað:

26

"Hina vildu heldr, Helgi,

er réð hafnir skoða

fyrri nótt með firum;

. . .

27

Marggullin mær

mér þótti afli bera;

hér sté hon land af legi

ok festi svá yðvarn flota,

hon ein því veldr,

er ek eigi mák

buðlungs mönnum bana."

Helgi kvað:

28

"Heyr nú, Hrímgerðr,

ef bœti ek harma þér,

segðu gerr grami,

var sú ein véttr,

er barg öðlings skipum,

eða fóru þær fleiri saman?"

Hrímgerðr kvað:

29

"Þrennar níundir meyja,

þó reið ein fyrir

hvít und hjalmi mær,

marir hristusk,

stóð af mönum þeira

dögg í djúpa dala,

hagl í hóva viðu,

þaðan kemr með öldum ár,

alt var mér þat leitt er ek leit."

Helgi kvað:

30

"Austr líttu nú, Hrímgerðr,

ef þik lostna hefr

Helgi helstöfum,

á landi ok á vatni

borgit er lofðungs flota

ok siklings mönnum it sama."

Atli kvað:

31

"Dagr er nú, Hrímgerðr,

en þik dvalða hefr

Atli til aldrlaga,

hafnarmark

þykkir hlœgligt vera,

þars þú í steins líki stendr."

Helgi konungr var allmikill hermaðr. Hann kom til Eylima konungs ok bað Sváfu dóttur hans. Þau Helgi ok Sváfa veittust várar ok unnust furðu mikit. Sváfa var heima með feðr sínum, en Helgi í hernaði. Var Sváfa valkyrja enn sem fyrr.

Heðinn var heima með föður sínum, Hjörvarði konungi, í Nóregi.

Heðinn fór einn saman heim ór skógi jólaaptan ok fann trollkonu. Sú reið vargi ok hafði orma at taumum ok bauð fylgð sína Heðni. "Nei," sagði hann. Hon sagði: "Þess skaltu gjalda at bragarfulli." Um kveldit óru heitstrengingar. Var fram leiddr sonargöltr. Lögðu menn þar á hendr sínar ok strengðu menn þá heit at bragarfulli. Heðinn strengði heit til Sváfu Eylima dóttur, unnustu Helga bróður síns, ok iðraðisk svá mjök, at hann gekk á braut villistígu suðr á lönd ok fann Helga bróður sinn. Helgi kvað:

32

"Kom þú heill, Heðinn,

hvat kanntu segja

nýra spjalla

ór Nóregi,

hví er þér, stillir,

stökkt ór landi

ok ert einn kominn

oss at finna?"

Heðinn kvað:

33

"[Erumk-a, stillir,

stökkt ór landi],

mik hefr miklu glœpr

meiri sóttan,

ek hef körna

ina konungbornu

brúði þína

at bagarfulli."

Helgi kvað:

34

"Sakask eigi þú,

sönn munu verða

ölmál Heðinn

okkur beggja.

. . .

35

Mér hefr stillir

stefnt til eyrar,

þriggja nátta

skylak þar koma;

if er mér á því,

at ek aftr komak;

þá má at góðu

gerask slíkt, ef skal."

Heðinn kvað:

36

"Sagðir þú, Helgi,

at Heðinn væri

góðs verðr frá þér

ok gjafa stórra;

þér er sœmra

sverð at rjóða,

en frið gefa

fjándum þínum."

Þat kvað Helgi, þvíat hann grunaði um feigð sína ok þat at fylgjur hans höfðu vitjat Heðins þá er hann sá konuna ríða varginum.

Álfr hét konungr, son Hróðmars, er Helga hafði öll haslaðan á Sigarsvelli á þriggja nátta fresti. Þá kvað Helgi:

37

"Reið á vargi,

er rökvit var,

fljóð eitt er hann

fylgju beiddi;

hón vissi þat,

at veginn myndi

Sigrlinnar sonr

á Sigarsvöllum."

Þar var orrosta mikil, ok fekk þar Helgi banasár.

38

Sendi Helgi

Sigar at ríða

eftir Eylima

eingadóttur;

"Bið bráðliga

búna verða,

ef hon finna vill

fylki kvikvan."

Sigarr kvað:

39

"Mik hefr Helgi

hingat sendan

við þik, Sváfa

sjalfa at mæla;

þik kvazk hilmir

hitta vilja,

áðr ítrborinn

öndu týndi."

Sváfa kvað:

40

"Hvat varð Helga

Hjörvarðs syni?

Mér er harðliga

harma leitat,

ef hann sær of lék

eða sverð of beit,

þeim skal ek gumna

grand of vinna."

Sigarr kvað:

41

"Fell hér í morgin

at Frekasteini,

buðlungr sá er var

baztr und sólu;

Alfr mun sigri

öllum ráða,

þótt þetta sinn

þörfgi væri."

Helgi kvað:

42

"Heil vertu Sváfa,

hug skaltu deila,

sjá mun í heimi

hinztr fundr vera;

téa buðlungi

blœ?a undir,

mér hefr hjörr komit

hjarta it næsta.

43

Bið ek þik, Sváfa,

- brúðr grát-at-tu -,

ef þú vill mínu

máli hlýða,

at þú Heðni

hvílu gervir

ok jöfur ungan

ástum leiðir."

Sváfa kvað:

44

"Mælt hafða ek þat

í munarheimi,

þá er mér Helgi

hringa valði,

myndig-a ek lostig

at liðinn fylki

jöfur ókunnan

armi verja."

Heðinn kvað:

45

"Kyss mik, Sváfa,

kem ek eigi áðr

Rogheims á vit

né Röðulsfjalla,

áðr ek hefnt of hefik

Hjörvarðs sonar

þess er buðlungr var

baztr und sólu."

Helgi ok Sváfa, er sagt, at væri endrborin.

 

 

Helgakviða Hundingsbana in fyrri

Hér hefr upp kvæði frá Helga Hundingsbana ok þeira Höðbrodds

Völsungakviða

1

Ár var alda,

þat er arar gullu,

hnigu heilög vötn

af Himinfjöllum;

þá hafði Helga

inn hugumstóra

Borghildr borit

í Brálundi.

2

Nótt varð í bœ,

nornir kvámu,

þær er öðlingi

aldr of skópu;

þann báðu fylki

frægstan verða

ok buðlunga

beztan þykkja.

3

Sneru þær af afli

örlögþáttu,

þá er borgir braut

í Bráluni;

þær of greiddu

gullin símu

ok und mánsal

miðjan festu.

4

Þær austr ok vestr,

enda fálu,

þar átti lofðungr

land á milli;

brá nipt Nera

á norðrvega

einni festi,

ey bað hón halda.

5

Eitt var at angri

Ylfinga nið

ok þeiri meyju,

er munúgð fœddi;

hrafn kvað at hrafni

-sat á hám meiði

andvanr átu -;

"ek veit nökkvut.

6

Stendr í brynju

burr Sigmundar

dœgrs eins gamall,

nú er dagr kominn;

hvessir augu

sem hildingar,

sá er varga vinr,

vit skulum teitir."

7

Drótt þótti sá

döglingr vera,

kváðu með gumnum

góð ár komin;

sjálfr gekk vísi

ór vígþrimu

ungum fœra

ítrlauk grami.

8

Gaf hann Helga nafn

ok Hringstaði,

Sólfjöll, Snæfjöll

ok Sigarsvöllu,

Hringstöð, Hátún

ok Himinvanga,

blóðorm búinn

brœðr Sinfjötla.

9

Þá nam at vaxa

fyr vina brjósti

álmr ítrborinn

ynðis ljóma;

hann galt ok gaf gull verðungu,

sparði eigi hilmir

hodd blóðrœkinn.

10

Skamt lét vísi

vígs at bíða;

þá er fylkir var

fimtán vetra,

ok hann harðan lét

Hunding veginn

þann er lengi réð

löndum ok þegnum.

11

Kvöddu síðan

Sigmundar bur

auðs ok hringa

Hundings synir;

því at þeir áttu

jöfri at gjalda

fjárnám mikit

ok föður dauða.

12

Lét-at buðlungr

bótir uppi

né niðja in heldr

nefgjöld fá;

ván kvað hann mundu

veðrs ins mikla

grára geira

ok gremi Óðins.

13

Fara hildingar

hjörstefnu til,

þeirar er lögðu

at Logafjöllum;

sleit Fróða frið

fjanda á milli,

fara Viðris grey

valgjörn of ey.

14

Settisk vísi,

þá er vegit hafði

Álf ok Eyjólf,

und arasteini,

Hjörvarð ok Hávarð,

Hundings sonu;

farit hafði hann allri

ætt geirmímis.

15

Þá brá ljóma af Logafjöllum,

en af þeim ljómum

leiptrir kvámu,

. . .

16

[Sá þar mildingr

meyjar ríða]

hávar und hjálmum

á Himinvanga;

brynjur váru þeira

blóði stoknar,

en af geirum

geislar stóðu.

17

Frá árliga

ór úlfíði

döglingr at því

dísir suðrœnar,

ef þær vildi heim

með hildingum

þá nótt fara;

þrymr vas álma.

18

En af hesti

Högna dóttir

- líddi randa rym

ræsi sagði:

"Hygg ek, at vér eigim

aðrar sýslur

en með baugbrota

bjór at drekka.

19

Hefir minn faðir

meyju sinni

grimmum heitit

Granmars syni;

en ek hefi, Helgi,

Höðbrodd kveðinn

konung óneisan

sem kattar son.

20

Þó kemr fylkir

fára nátta

[ok hefir heim með sér

Högna dóttur],

nema þú hánum vísir

valstefnu til,

eða mey nemir

frá mildingi."

Helgi kvað:

21

"Uggi eigi þú

Ísungs bana;

Fyrr mun dólga dynr,

nema ek dauðr séak."

22

Sendi áru

allvaldr þaðan

of land ok um lög

leiðar at biðja,

iðgnógan

ógnar ljóma

brögnum bjóða

ok burum þeira.

23

"Biðið skjótliga

til skipa ganga

ok at Brandeyju

búna verða."

Þaðan beið þengill,

unz þingat kvámu

halir hundmargir

ór Heðinseyju.

24

Ok þar of ströndum

ór Stafnsnesi

beit her út skriðu

ok búin gulli;

spurði Helgi

Hjörleif at því:

"hefir þú kannaða

koni óneisa?"

25

En ungr konungr

öðrum sagði,

seint kvað at telja

af Trönueyri

langhöfðuð skip

und líðöndum,

þau er í Örvasund

útan fóru.

26

"Tólf hundruð

tryggra manna;

þó er í Hátúnum

hálfu fleira

víglið konungs,

ván erum rómu."

27

Svá brá stýrir

stafntjöldum af,

at mildinga

mengi vakði,

ok döglingar

dagsbrún séa,

ok siklingar

sneru upp við tré

vefnistingum

á Varinsfirði.

28

Varð ára

ymr ok járna glymr,

brast rönd við rönd,

reru víkingar;

eisandi gekk

und öðlingum

lofðungs floti

löndum fjarri.

29

Svá var at heyra,

er saman kvámu

kolgu systir

ok kilir langir,

sem björg eða brim

brotna myndi.

30

Draga bað Helgi

há segl ofar,

varð-at hrönnum

höfn þingloga,

þá er ógurlig

Ægis dóttir

stagstjórnmörum

steypa vildi.

31

En þeim sjálfum

Sigrún ofan

fólkdjörf of barg

ok fari þeira,

snerisk ramliga

Rán ór hendi

gjálfrdýr konungs

at Gnípalundi.

32

Samt þar of aptan

í Unavágum

flaust fagrbúin

fljóta knáttu;

en þeir sjálfir

frá Svarinshaugi

með hermðar hug

her könnuðu.

33

Frá góðborinn

Guðmundr at því:

"hverr er landreki,

sá er liði stýrir,

ok hann feiknalið

fœrir at landi?"

34

Sinfjötli kvað

- slöng upp við rá

rauðum skildi,

rönd var ór gulli;

þar var sundvörðr,

sá er svara kunni

ok við öðlinga

orðum skipta -:

35

"Segðu þat í aptan,

er svínum gefr

ok tíkr yðrar

teygir at solli,

at sé Ylfingar

austan komnir

gunnargjarnir

fyr Gnípalundi.

36

Þar mun Höðbroddr

Helga finna,

flugtrauðan gram,

í flota miðjum,

sá er opt hefir

örnu sadda,

meðan þú á kvernum

kystir þýjar."

Guðmundr kvað:

37

"Fátt mantu, fylkir,

Fornra spjalla,

er þú öðlingum

ósönnu bregðr.

38

Þú hefir etnar

úlfa krásir

ok brœðr þínum

at bana orðit,

opt sár sogin

með svölum munni,

hefr í hreysi

hvarleiðr skriðit."

Sinfjötli kvað:

39

"Þú vart völva

í Varineyju,

skollvís kona

bartu skrök saman;

kvaztu engi mann

eiga vilja,

segg brynjaðan,

nema Sinfjötla.

40

Þú vart, in skœ?a

skass, valkyrja,

ötul, ámátlig

at Alföður;

mundu einherjar

allir berjask,

svevís kona,

of sakar þínar.

41

Níu áttu vit

á nesi Ságu

úlfa alna,

ek var einn faðir þeira."

Guðmundr kvað:

42

"Faðir var-at-tu

fenrisúlfa

öllum ellri,

svá at ek muna,

síz þik geldu

fyr Gnípalundi

þursa meyjar

á Þórsnesi.

43

Stjúpr vartu Siggeirs,

Látt und stöðum hreina

vargljóðum vanr

á viðum úti;

kvámu þér ógögn

öll at hendi,

þá er brœðr þínum

brjóst raufaðir;

gerðir þik frægjan

af firinverkum."

Sinfjötli kvað:

44

"Þú vart brúðr Grana

á Brávelli,

gullbitluð vart,

gör til rásar;

hafðak þér móðri

mart skeið riðit

svangri und söðli,

simul, forbergis."

Guðmundr kvað:

45

"Sveinn þóttir þú

siðlauss vera,

þá er þú Gullnis

geitr mólkaðir,

en í annat sinn

Imðar dóttir

tötrughypja;

vill þú tölu lengri?"

Sinfjötli kvað:

46

"Fyrr vilda ek

at Frekasteini

hrafna seðja

á hræum þínum,

en tíkr yðrar

teygja at solli

eða gefa göltum;

deili gröm við þik."

Helgi kvað:

47

"Væri ykkr, Sinfjötli,

Sœmra miklu

gunni at heyja

ok glaða örnu,

en sé ónýtum

orðum at bregðask,

þótt hringbrotar

heiptir deili.

48

Þykkja-t mér góðir

Granmars synir,

þó dygir siklingum

satt at mæla;

þeir hafa markat

á Móinsheimum,

at hug hafa

hjörum at bregða."

49

Þeir af ríki

renna létu

Svipuð ok Sveggjuð

Sólheima til

dala döggótta,

dökkvar hlíðir;

skalf Mistar marr,

hvar er megir fóru.

50

Mœttu þeir tiggja

í túnhliði,

sögðu stríðliga

stilli kvámu;

úti stóð Höðbroddr

hjálmi faldinn,

hugði hann jóreið

ættar sinnar:

"hví er hermðar litr

á Hniflungum?"

Guðmundr kvað:

51

"Snúask hér at sandi

snæfgir kjólar,

rakka-hirtir

ok ráar langar,

skildir margir,

skafnar árar,

göfugt lið gylfa,

glaðir Ylfingar.

52

Ganga fimtán

fólk upp á land,

þá er í sogn út

sjau þúsundir,

liggja hér í grindum

fyr Gnípalundi

brimdýr blásvört

ok búin gulli;

þar er miklu mest

mengi þeira,

mun-a nú Helgi

hjörþing dvala."

Höðbroddr kvað:

53

"Renni raukn bitluð

til Reginþinga,

en Sporvitnir

at Sparinsheiði,

Mélnir ok Mýlnir

til Myrkviðar;

Látið engi mann

eptir sitja,

þeira er benlogum

bregða kunni.

54

Bjóðið ér Högna

ok Hrings sonum,

Atla ok Yngva,

Álf inum gamla,

Þeir ró gjarnir

gunni at heyja;

látum Völsunga

viðrnám fáa."

55

Svipr einn var þat,

er saman kvámu

fölvir oddar

at Frekasteini.

Ey var Helgi

Hundings bani

fyrstr í fólki,

þar er firar börðusk,

œstr á ímu,

alltrauðr flugar;

sá hafði hilmir

hart móðakarn.

56

Kvámu þar ór himni

hjálmvítr ofan

- óx geira gnýr –

þær er grami hlífðu;

þá kvað þat Sigrún,

sárvítr fluga

- át hálu skær

af hugins barri -:

57

"Heill skaltu, vísi,

Virða njóta,

áttstafr Yngva,

ok una lífi,

er þú fellt hefir,

inn flugartrauða

jöfur, þann er olli

œgis dauða.

58

Ok þér, buðlungr,

samir bæði vel

rauðir baugar

ok in ríkja mær;

Heill skaltu, buðlungr,

bæði njóta

Högna dóttur

ok Hringstaða,

sigrs ok landa.

Þá er sókn lokit.

 

 

Helgakviða Hundingsbana önnur (Völsungakviða in forna)

Frá völsungum

Sigmundr konungr Völsungsson átti Borghildi af Brálundi. Þau hétu son sinn Helga ok eftir Helga Hjörvarðssyni. Helga fóstraði Hagall.

Hundingr hét ríkr konungr. Við hann er Hundland kennt. Hann var hermaðr mikill ok átti marga sonu þá er í hernaði váru. Ófriðr ok dylgjur váru á milli þeira Hundings konungs ok Sigmundar konungs. Drápu hvárir annarra frændr. Sigmundr konungr ok hans ættmenn hétu Völsungar ok Ylfingar.

Helgi fór ok njósnaði til hirðar Hundings konungs á laun. Hemingr, son Hundings konungs, var heima. En er Helgi fór í brott, þá hitti hann hjarðarsvein ok kvað:

1

"Segðu Hemingi

at Helgi man

hvern i brynju

bragnar felldu,

ér ulf gráan

inni höfðuð,

þar er Hamal hugði

Hundingr konungr."

Hamall hét son Hagals. Hundingr konungr sendi menn til Hagals at leita Helga, en Helgi mátti eigi forðast annan veg en tók klæði ambáttar ok gekk at mala. Þeir leituðu ok fundu eigi Helga. Þá kvað Blindr inn bölvísi:

2

"Hvöss eru augu

í Hagals þýju;

er-a þat karls ætt,

er á kvernum stendr;

steinar rifna

stökk lúðr fyrir.

3

Nú hefir hörð dæmi

hildingr þekit,

er vísi skal

valbygg mala;

heldr er sæmri

hendi þeiri

meðalkafli

en möndultré."

Hagall svaraði ok kvað:

4

"Þat er lítil vá

þótt lúðr þrumi

er mær konungs

möndul hrærir;

hon skævaði

skýjum efri

ok vega þorði

sem víkingar,

áðr hana Helgi

höftu gerði;

systir er hon þeira

Sigars ok Högna;

því hefir ötul augu

Ylfinga man."

Undan komst Helgi ok fór á herskip. Hann felldi Hunding konung ok var síðan kallatur Helgi Hundingsbani. Hann lá með her sinn í Brunavágum ok hafði þar strandhögg ok átu þar hrátt. Högni hét konungr. Hans dóttir var Sigrún. Hon var valkyrja ok reið loft ok lög. Hon var Sváfa endurborin. Sigrún reið at skipum Helga ok kvað:

5

"Hverir láta fljóta

fley við bakka?

Hvar, hermegir,

heima eiguð?

Hvers bíðið ér

í Brunavágum?

Hvert lystir yðr

leið at kanna?"

Helgi kvað:

6

"Hamall lætr fljóta

fley við bakka,

eigum heima

í Hléseyju,

bíðum byrjar

í Brunavágum,

austr lystir oss

leið at kanna."

Sigrún kvað:

7

"Hvar hefir þú, hilmir,

hildi vakða

eða gögl alin

Gunnar systra?

Hví er brynja þín

blóði stokkin?

Hví skal und hjálmum

hrátt kjöt eta?"

Helgi kvað:

8

"Þat vann næst nýs

niðr Ylfinga

fyr vestan ver,

ef þik vita lystir,

er ek björnu tók

í Bragalundi

ok ætt ara

oddum saddak.

9

Nú er sagt, mær,

hvaðan sakar gerðusk,

því var á legi mér

lítt steikt etit."

Sigrún kvað:

10

"Víg lýsir þú,

varð fyr Helga

Hundingr konungr

hníga at velli.

Bar sókn saman

er sefa hefnduð

ok busti blóð

á brimis eggjar."

Helgi kvað:

11

"Hvat vissir þú,

at þeir séim,

snót svinnhuguð,

er sefa hefndum?

Margir ro hvassir

hildings synir

ok ámunir

ossum niðjum."

Sigrún kvað:

12

"Vark-a ek fjarri,

folks oddviti,

gær á morgun

grams aldrlokum.

Þó tel ek slægjan

Sigmundar bur,

er í valrúnum

vígspjöll segir.

13

Leit ek þik um sinn

fyrr á langskipum,

þá er þú byggðir

blóðga stafna

ok úrsvalar

unnir léku,

nú vill dyljask

döglingr fyr mér,

en Högna mær

Helga kennir."

Granmarr hét ríkr konungr, er bjó at Svarinshaugi. Hann átti marga sonu: Höðbroddr, annarr Guðmundr, þriði Starkaðr. Höðbroddr var í konungastefnu. Hann fastnaði sér Sigrúnu Högnadóttur. En er hon spyrr þat þá reið hon með valkyrjur um loft ok um lög at leita Helga.

Helgi var þá at Logafjöllum ok hafði barizt við Hundings sonu. Þar felldi hann þá Álf ok Eyjólf, Hjörvarð ok Hervarð, ok var hann allvígmóðr ok sat undir Arasteini. Þar hitti Sigrún hann ok rann á háls honum ok kyssti hann ok sagði honum erindi sitt, svá sem segir í Völsungakviðu inni fornu:

14

Sótti Sigrún

sikling glaðan,

heim nam hon Helga

hönd at sækja,

kyssti ok kvaddi

konung und hjálmi;

þá varð hilmi

hugr á vífi.

15

Fyrr lézt hon unna

af öllum hug

syni Sigmundar

en hon sét hafði.

Sigrún kvað:

16

"Var ek Höðbroddi

í her föstnuð

en jöfur annan

eiga vildak;

þó sjámk, fylkir,

frænda reiði,

hefi ek míns föður

munráð brotit."

17

Nam-a Högna mær

of hug mæla,

hafa kvaðsk hon Helga

hylli skyldu.

Helgi kvað:

18

"Hirð eigi þú

Högna reiði

né illan hug

ættar þinnar.

Þú skalt, mær ung,

at mér lifa;

ætt áttu, in góða,

er ek eigi sjámk."

Helgi samnaði þá miklum skipaher ok fór til Frekasteins, ok fengu í hafi ofviðri mannhætt. Þá kómu leiptr yfir þá ok stóðu geislar í skipin. Þeir sá í loftinu at valkyrjur níu riðu ok kenndu þeir Sigrúnu. Þá lægði storminn ok kómu þeir heilir til lands.

Granmarssynir sátu á bjargi nokkuru, er skipin sigldu at landi. Guðmundr hljóp á hest ok reið á njósn á bergit við höfnina. Þá hlóðu Völsungar seglum.

Þá kvað Guðmundr Granmarsson:

19

"Hver er skjöldungr

sá er skipum stýrir,

lætr gunnfana

gullinn fyr stafni?

Þykkja mér fríð

í fararbroddi,

verpr vígroða

um víkinga.

Sinfjötli kvað:

20

"Hér má Höðbroddr

Helga kenna,

flótta trauðan

í flota miðjum,

hann hefir eðli

ættar þinnar,

arf Fjörsunga,

und sik þrungit."

Guðmundr kvað:

21

"Því fyrr skulu

at Frekasteini

sáttir saman

um sakar dæma;

mál er, Höðbroddr,

hefnd at vinna

ef vér lægra hlut

lengi bárum."

Sinfjötli kvað:

22

"Fyrr muntu, Guðmundr,

geitr of halda

ok bergskorar

brattar klífa,

hafa þér í hendi

heslikylfu.

Þat er þér blíðara

en brimis dómar.

Helgi kvað:

23

"Þér er, Sinfjötli,

sæmra miklu

gunni at heyja

ok glaða örnu

en ónýtum

orðum at bregða,

þótt hildingar

heiftir deili.

24

Þykkja-t mér góðir

Granmars synir,

þó dugir siklingum

satt at mæla,

þeir merkt hafa

á Móinsheimum,

at hug hafa

hjörum at bregða;

eru hildingar

hölzti snjallir.

Guðmundr reið heim með hersögu. Þá sömnuðu Granmarssynir her. Kómu þar margir konungar. Þar var Högni, faðir Sigrúnar, ok synir hans, Bragi ok Dagr. Þar var orrusta mikil ok féllu allir Granmarssynir ok allir þeira höfðingjar nema Dagr Högnason fekk grið ok vann eiða Völsungum.

Sigrún gekk í valinn ok hitti Höðbrodd at kominn dauða. Hon kvað:

25

"Mun-a þér Sigrún

frá Sefafjöllum

Höðbroddr konungr,

hníga at armi,

liðin er ævi

- oft náir hrævi

gránstóð gríðar, -

Granmars sona."

Þá hitti hon Helga ok varð allfegin. Hann kvað:

26

"Er-at þér at öllu,

alvitr, gefit,

- þó kveð ek nökkvi

nornir valda -:

fellu í morgun

at Frekasteini

Bragi ok Högni,

varð ek bani þeira.

27

En at Styrkleifum

Starkaðr konungr,

en at Hlébjörgum

Hrollaugs synir.

Þann sá ek gylfa

grimmúðgastan,

er barðisk bolr,

var á brott höfuð.

28

Liggja at jörðu

allra flestir

niðjar þínir

at náum orðnir.

Vannt-at-tu vígi,

var þér þat skapat

at þú at rógi

ríkmenni vart."

Þá grét Sigrún. Hann kvað:

29

"Huggastu, Sigrún,

Hildr hefr þú oss verið;

vinna-t skjöldungar sköpum."

Sigrún kvað:

"Lifna mynda ek nú kjósa

er liðnir eru,

ok knætta ek þér þó í faðmi felask."

Helgi fekk Sigrúnar ok áttu þau sonu. Var Helgi eigi gamall. Dagr Högnason blótaði Óðin til föðurhefnda. Óðinn léði Dag geirs síns. Dagr fann Helga, mág sinn, þar sem heitir at Fjöturlundi. Hann lagði í gögnum Helga með geirnum. Þar fell Helgi en Dagr reið til Sefafjalla ok sagði Sigrúnu tíðindi.

30

"Trauður em ek, systir,

trega þér at segja,

því at ek hefi nauðigr

nifti grætta;

fell í morgun

und Fjöturlundi

buðlungr, sá er var

beztr í heimi

ok hildingum

á halsi stóð."

Sigrún kvað:

31

"Þik skyli allir

eiðar bíta

þeir er Helga

hafðir unna

at inu ljósa

Leiptrar vatni

ok at úrsvölum

Unnarsteini.

32

Skríði-at þat skip

er und þér skríði

þótt óskabyrr

eftir leggisk;

renni-a sá marr

er und þér renni

þóttú fjándr þína

forðask eigir.

33

Bíti-a þér þat sverð

er þú bregðir

nema sjalfum þér

syngvi of höfði.

Þá væri þér hefnt

Helga dauða

ef þú værir vargr

á viðum úti,

auðs andvani

ok alls gamans,

hefðir eigi mat

nema á hræjum spryngir."

Dagur kvað:

34

"Ær ertu, systir,

ok örvita

er þú brœðr þínum

biðr forskapa,

einn veldr Óðinn

öllu bölvi

því at með sifjungum

sakrúnar bar.

35

Þér býðr bróðir

bauga rauða,

öll Vandilsvé

ok Vígdali;

hafðu halfan heim

harms at gjöldum,

brúðr baugvarið

ok burir þínir."

Sigrún kvað:

36

"Sitk-a ek svo sæl

at Sefafjöllum

ár né um nætr

at ek una lífi

nema at liði lofðungs

ljóma bregði,

renni und vísa

Vígblær þinig,

gullbitli vanr,

knega ek grami fagna.

37

Svá hafði Helgi

hrædda görva

fjándr sína alla

ok frændr þeira

sem fyr ulfi

óðar rynni

geitr af fjalli

geiskafullar.

38

Svá bar Helgi

af hildingum

sem ítrskapaðr

askr af þyrni

eða sá dýrkalfr

döggu slunginn

er efri ferr

öllum dýrum

ok horn glóa

við himin sjalfan."

Haugr var gjörr eftir Helga. En er hann kom til Valhallar þá bauð Óðinn honum öllu at ráða með sér. Helgi kvað:

39

"Þú skalt, Hundingr,

hverjum manni

fótlaug geta

ok funa kynda,

hunda binda,

hesta gæta,

gefa svínum soð

áðr sofa gangir."

Ambótt Sigrúnar gekk um aftan hjá haugi Helga ok sá at Helgi reið til haugsins með marga menn. Ambótt kvað:

40

"Hvárt eru þat svik ein,

er ek sjá þykkjumk,

eða ragnarök,

- ríða menn dauðir,

er jóa yðra

oddum keyrið -

eða er hildingum

heimför gefin?"

Helgi kvað:

41

"Er-a þat svik ein,

er þú sjá þykkisk,

né aldar rof

þóttú oss lítir,

þótt vér jóa óra

oddum keyrim,

né er hildingum

heimför gefin."

Heim gekk ambótt ok sagði Sigrúnu:

42

"Út gakk þú, Sigrún

frá Sefafjöllum,

ef þik folks jaðar

finna lystir,

upp er haugr lokinn,

kominn er Helgi,

dolgspor dreyra,

döglingr bað þik

at þú sárdropa

svefja skyldir."

Sigrún gekk í hauginn til Helga ok kvað:

43

"Nú em ek svá fegin

fundi okkrum

sem átfrekir

Óðins haukar

er val vitu,

varmar bráðir,

eða dögglitir

dagsbrún sjá.

44

Fyrr vil ek kyssa

konung ólifðan

en þú blóðugri

brynju kastir,

hár er þitt, Helgi,

hélu þrungit,

allr er vísi

valdögg sleginn,

hendr úrsvalar

Högna mági;

hvé skal ek þér, buðlungr,

þess bót um vinna?"

Helgi kvað:

45

"Ein veldr þú, Sigrún

frá Sefafjöllum,

er Helgi er

harmdögg sleginn;

grætr þú, gullvarið,

grimmum tárum,

sólbjört, suðræn,

áðr sofa gangir.

Hvert fellr blóðugt

á brjóst grami,

úrsvalt, innfjalgt,

ekka þrungit.

46

Vel skulum drekka

dýrar veigar,

þótt misst hafim

munar ok landa;

skal engi maðr

angrljóð kveða

þótt mér á brjósti

benjar líti,

nú eru brúðir

byrgðar í haugi,

lofða dísir

hjá oss liðnum."

Sigrún bjó sæing í hauginum.

47

"Hér hefi ek þér, Helgi,

hvílu görva

angrlausa mjök,

Ylfinga niðr,

vil ek þér í faðmi,

fylkir, sofna

sem ek lofðungi

lifnum myndak."

Helgi kvað:

48

"Nú kveð ek enskis

örvænt vera

síð né snimma

at Sefafjöllum

er þú á armi

ólifðum sefr,

hvít, í haugi,

Högna dóttir,

ok ertu kvik

in konungborna.

49

Mál er mér at ríða

roðnar brautir,

láta fölvan jó

flugstíg troða;

skal ek fyr vestan

vindhjalms brúar

áðr Salgófnir

sigrþjóð veki."

Þeir Helgi riðu leið sína, en þær fóru heim til bæjar. Annan aftan lét Sigrún ambótt halda vörð á hauginum. En at dagsetri er Sigrún kom til haugsins, hon kvað:

50

"Kominn væri nú

ef koma hygði

Sigmundar burr

frá sölum Óðins;

kveð ek grams þinig

grænask vánir

er á asklimum

ernir sitja

ok drífr drótt öll

draumþinga til."

Ambátt kvað:

51

"Vertu eigi svá ær

at ein farir,

dís skjöldunga,

draughúsa til;

verða öflgari

allir á nóttum

dauðir dolgar, mær,

en um daga ljósa."

Sigrún varð skammlíf af harmi ok trega.

Þat var trúa í forneskju at menn væri endrbornir en þat er nú kölluð kerlingavilla. Helgi ok Sigrún er kallat at væri endrborin. Hét hann þá Helgi Haddingjaskati en hon Kára Hálfdanardóttir, svá sem kveðit er í Káruljóðum, ok var hon valkyrja.

 

 

Frá dauða Sinfjötla

Sigmundr Völsungsson var konungr á Frakklandi. Sinfjötli var elztr sona, annarr Helgi, þriði Hámundr. Borghildr, kona Sigmundar, átti bróður, er hét […] En Sinfjötli, stjúpson hennar, ok […] báðu einnar konu báðir, ok fyrir þá sök drap Sinfjötli hann.

En er hann kom heim, þá bað Borghildr hann fara á brott, en Sigmundr bauð henni fébætr, ok þat varð hon at þiggja. En at erfinu bar Borghildr öl. Hon tók eitr mikit, horn fullt, ok bar Sinfjötla. En er hann sá í hornit, skilði hann, at eitr var í, ok mælti til Sigmundar: "Göróttr er drykkurinn, ái." Sigmundr tók hornit ok drakk af. Svá er sagt at Sigmundr var harðgörr, at hvárki mátti hánum eitr granda útan né innan, en allir synir hans stóðust eitr á hörund útan.

Borghildr bar annat horn Sinfjötla ok bað drekka, ok fór allt sem fyrr. Ok enn it þriðja sinn bar hon hánum hornit ok ámælisorð með, ef hann drykki eigi af. Hann mælti enn sem fyrr við Sigmund. Hann sagði: "Láttu grön sía þá, sonr." Sinfjötli drakk ok varð þegar dauðr. Sigmundr bar hann langar leiðir í fangi sér ok kom at fyrði einum mjóvum ok löngum, ok var þar skip eitt lítit ok maðr einn á. Hann bauð Sigmundi far of fjörðinn. En er Sigmundr bar líkit út á skipit, þá var bátrinn hlaðinn. Karl mælti, at Sigmundr skyldi fara fyrir innan fjörðinn. Karl hratt skipinu ok hvarf þegar.

Sigmundr konungr dvalðisk lengi í Danmörk í ríki Borghildar, síðan er hann fekk hennar. Fór Sigmundr þá suðr í Frakkland til þess ríkis, er hann átti þar. Þá fekk hann Hjördísar, dóttur Eylima konungs. Þeira son var Sigurðr.

Sigmundr konungr fell í orrostu fyrir Hundingssonum, en Hjördís giftist þá Álfi, syni Hjálpreks konungs. Óx Sigurðr þar upp í barnæsku.

Sigmundr ok allir synir hans váru langt um fram alla menn aðra um afl ok vöxt ok hug ok alla atgervi. Sigurðr var þó allra framastr, ok hann kalla allir menn í fornfræðum um alla menn fram ok göfgastan herkonunga.

 

 

Grípisspá

Grípir hét sonr Eylima, bróðir Hjördísar. Hann réð löndum ok var allra manna vitrastr ok framvíss. Sigurðr reið einn saman ok kom til hallar Grípis. Sigurðr var auðkenndr. Hann hitti mann at máli úti fyrir höllini. Sá nefndist Geitir. Þá kvaddi Sigurðr hann máls ok spyrr:

1

"Hverr byggir hér

borgir þessar?

Hvat þann þjóðkonung

þegnar nefna?"

Geitir kvað:

"Grípir heitir

gumna stóri

sá er fastri ræðr

foldu ok þegnum."

Sigurðr kvað:

2

"Er horskr konungr

heima í landi,

mun sá gramr við mik

ganga at mæla?

Máls er þarfi

maðr ókunnigr,

vil ek fljótliga

finna Grípi."

Geitir kvað:

3

"Þess mun glaðr konungr

Geiti spyrja,

hverr sá maðr sé,

er máls kveðr Grípi."

Sigurðr kvað:

"Sigurðr ek heiti

borinn Sigmundi,

en Hjördís er

hilmis móðir."

4

Þá gekk Geitir

Grípi at segja;

"Hér er maðr úti

ókuðr kominn;

hann er ítarligr

at áliti,

sá vill, fylkir,

fund þinn hafa."

5

Gengr ór skála

skatna dróttinn

ok heilsar vel

hilmi komnum:

"þiggðu hér, Sigurðr,

væri sœmra fyrr,

en þú, Geitir, tak

við Grana sjalfum."

6

Mæla námu

ok margt hjala

þá er ráðspakir

rekkar fundusk.

Sigurðr kvað:

"Segðu mér, ef þú veizt,

móðurbróðir,

hvé mun Sigurði

snúa ævi."

Grípir kvað:

7

"Þú munt maðr vera

mæztr und sólu

ok hæstr borinn

hverjum jöfri,

gjöfull af gulli,

en glöggr flugar,

ítr áliti

ok í orðum spakr."

Sigurðr kvað:

8

"Segðu, gegn konungr

gerr en spyrjak

snotr, Sigurði,

ef þú sjá þykkisk,

hvat mun fyrst gerask

til farnaðar,

þá er ór garði emk

genginn þínum?"

Grípir kvað:

9

"Fyrst muntu fylkir

föður of hefna,

ok Eylima

alls harms reka,

þú munt harða

Hundings sonu

snjalla fella,

muntu sigr hafa."

Sigurðr kvað:

10

"Segðu, ítr konungr,

ættingi, mér

heldr horskliga,

er vit hugat mælum;

sér þú Sigurðar

snör brögð fyrir,

þau er hæst fara

und himinskautum?"

Grípir kvað:

11

"Muntu einn vega

orm inn frána,

þann er gráðugr liggr

á Gnitaheiði,

þú munt báðum

at bana verða

Regin ok Fáfni;

rétt segir Grípir."

Sigurðr kvað:

12

"Auðr mun œrinn,

ef ek eflik svá

víg með virðum,

sem víst segir;

leið at huga

ok lengra seg,

hvat mun enn vera

ævi minnar?"

Grípir kvað:

13

"Þú munt finna

Fáfnis bœli

ok upp taka

auð inn fagra,

gulli hlœða

á Grana bógu;

ríðr þú til Gjúka

gramr vígrisinn."

Sigurðr kvað:

14

"Enn skaltu hilmi

í hugaðsrœðu,

framlyndr jöfurr,

fleira segja;

gestr em ek Gjúka

ok ek geng þaðan,

hvat mun enn vera

ævi minnar?"

Grípir kvað:

15

"Sefr á fjalli

fylkis dóttir

björt í brynju

eftir bana Helga;

þú munt höggva

hvössu sverði,

brynju rísta

með bana Fáfnis."

Sigurðr kvað:

16

"Brotin er brynja,

brúðr mæla tekr,

er vaknaði

víf ór svefni,

hvat mun snót at heldr

við Sigurð mæla

þat er at farnaði

fylki verði?"

Grípir kvað:

17

"Hon mun ríkjum þér

rúnar kenna,

allar þær er aldir

eignask vildu,

ok á manns tungu

mæla hverja,

líf með læking,

lifðu heill, konungr."

Sigurðr kvað:

18

"Nú er því lokit,

numin eru frœði

ok em braut þaðan

búinn at ríða,

leið at huga

ok lengra seg,

hvat mun meir vera

minnar ævi?"

Grípir kvað:

19

"Þú munt hitta

Heimis byggðir

ok glaðr vera

gestr þjóðkonungs;

farit er Sigurðr

þats ek fyrir vissak,

skal-a fremr en svá

fregna Grípi."

Sigurðr kvað:

20

"Nú fær mér ekka

orð þatstu mæltir,

því at þú fram of sér

fylkir lengra,

veiztu ofmikit

angr Sigurði;

því þú, Grípir, þat

gerr-a segja."

Grípir kvað:

21

"Lá mér um œsku

ævi þinnar

ljósast fyrir

líta eftir,

rétt em ek

ráðspakr taliðr

né in heldr framvíss,

farit þats ek vissak."

Sigurðr kvað:

22

"Mann veit ek engi

fyr mold ofan,

þann er fleira sé

fram en þú Grípir;

skal-at-tu leyna,

þótt ljót séi,

eða mein gerisk

á mínum hag."

Grípir kvað:

23

"Er-a með löstum

Iögð ævi þér,

lát, inn ítri, þat

öðlingr, nemask;

því at uppi mun,

meðan öld lifir,

naddéls boði,

nafn þitt vera."

Sigurðr kvað:

24

"Verst hyggjum því,

verðr at skiljask

Sigurðr við fylki

at sógöru;

leið vísa þú,

- lagt er allt fyrir —

mærr, mér, ef þú veizt

móðurbróðir."

Grípir kvað:

25

"Nú skal Sigurði

segja görva,

alls þengill mik

til þess neyðir;

muntu víst vita

at vætki lýgr;

dœgr eitt er þér

dauði ætlaðr."

Sigurðr kvað:

26

"Vilk-at ek reiði

ríks þjóðkonungs,

góð ráð at heldr

Grípis þiggja;

nú vill víst vita,

þótt viltki sé,

hvat á sýnt Sigurðr

sér fyr höndum."

Grípir kvað:

27

"Fljóð er at Heimis

fagrt álitum,

hana Brynhildi

bragnar nefna,

dóttir Buðla,

en dýrr konungr

harðugðigt man

Heimir fœðir."

Sigurðr kvað:

28

"Hvat er mik at því,

þótt mær séi

fögr áliti

fœdd at Heimis?

Þat skaltu Grípir

görva segja,

því at þú öll of sér

örlög fyrir."

Grípri kvað:

29

"Hon firrir þik

flestu gamni,

fögr áliti,

fóstra Heimis,

svefn þú né sefr

né of sakar dœmir,

gár-a þú manna

nema þú mey séir."

Sigurðr kvað:

30

"Hvat mun til líkna

lagt Sigurði?

Segðu, Grípir, þat,

ef þú sjá þykkisk;

mun ek mey náa

mundi kaupa,

þá ina fögru

fylkis dóttur?"

Grípir kvað:

31

"It munuð alla

eiða vinna

fullfastliga,

fá munuð halda;

verit hefr þú Gjúka

gestr eina nótt,

mant-at-tu horska

Heimis fóstru."

Sigurðr kvað:

32

"Hvat er þá, Grípir,

get þú þess fyr mér,

sér þú geðleysi

í grams skapi,

er ek skal við mey þá

málum slíta,

er ek alls hugar

unna þóttumk."

Grípir kvað:

33

"Þú verðr, siklingr,

fyr svikum annars,

muntu Grímhildar

gjalda ráða,

mun bjóða þér

bjarthaddat man

dóttur sína,

dregr hón vél at gram."

Sigurðr kvað:

34

"Mun ek við þá Gunnar

görva hleyti

ok Guðrúnu

ganga at eiga?

Fullkvæni þá

fylkir væri,

ef meintregar

mér angraði-t."

Grípir kvað:

35

"Þik mun Grímhildr

görva véla,

mun hón Brynhildar

biðja fýsa

Gunnari til handa,

Gotna drótni,

heitr þú fjótliga för

fylkis móður."

Sigurðr kvað:

36

"Mein eru fyr höndum,

má ek líta þat;

ratar görliga

ráð Sigurðar,

ef skal ek mærrar

meyjar biðja

öðrum til handa,

þeirar ek unna vel."

Grípir kvað:

37

"Ér munuð allir

eiða vinna

Gunnar ok Högni,

en þú, gramr, þriði,

þá it litum víxlið,

er á leið eruð,

Gunnar ok þú;

Grípir lýgr-at."

Sigurðr kvað:

38

"Hví gegnir þat,

hví skulum skipta

litum ok látum,

er á leið erum?

Þar mun fláræði

fylgja annat

atalt með öllu,

enn segðu, Grípir."

Grípir kvað:

39

"Lit hefr þú Gunnars

ok læti hans,

mælsku þína

ok meginhyggjur;

muntu fastna þér

framlundaða

fóstru Heimis,

sér vætr fyr því."

Sigurðr kvað:

40

"Verst hyggjum því,

vándr munk heitinn

Sigurðr með seggjum

at sógöru,

vilda ek eigi

vélum beita

jöfra brúði,

er ek œðsta veitk."

Grípir kvað:

41

"Þú munt hvíla,

hers oddviti,

mærr, hjá meyju

sem þín móðir sé;

því mun uppi,

meðan öld lifir,

þjóðar þengill,

þitt nafn vera."

Sigurðr kvað:

42

"Mun góða kván

Gunnarr eiga,

mærr með mönnum,

- mér segðu, Grípir, -

þótt hafi þrjár nætr

þegns brúðr hjá mér

snarlynd sofit?

Slíks eru-t dœmi."

Grípir kvað:

43

"Saman munu brullup

bæði drukkin

Sigurðar ok Gunnars

í sölum Gjúka;

þá hömum víxlið,

er it heim komið;

hefr hvárr fyr því

hyggju sína."

Sigurðr kvað:

44

"Hvé mun at ynði

eftir verða

mægð með mönnum,

mér segðu, Grípir;

mun Gunnari

til gamans ráðit

síðan verða

eða sjálfum mér?"

Grípir kvað:

45

"Minnir þik eiða,

máttu þegja þó,

anntu Guðrúnu

góðra ráða,

en Brynhildr þykkisk

brúðr vargefin,

snót fiðr vélar

sér at hefndum."

Sigurðr kvað:

46

"Hvat mun at bótum

brúðr sú taka,

er vélar vér

vífi gerðum?;

hefr snót af mér

svarna eiða

enga efnda,

en unað lítit."

Grípir kvað:

47

"Mun hon Gunnari

görva segja,

at þú eigi vel

eiðum þyrmðir,

þá er ítr konungr

af öllum hug,

Gjúka arfi,

á gram trúði."

Sigurðr kvað:

48

"Hvat er þá, Grípir,

get þú þess fyr mér,

mun ek saðr vera

at sögu þeiri,

eða lýgr á mik

lofsæl kona

ok á sjalfa sik?

Segðu, Grípir, þat."

Grípir kvað:

49

"Mun fyr reiði

rík brúðr við þik

né af oftrega

allvel skipa,

viðr þú góðri

grand aldrigi,

þó ér víf konungs

vélum beittuð."

Sigurðr kvað:

50

"Mun horskr Gunnarr

at hvötun hennar

Gutþormr ok Högni

ganga síðan?

Munu synir Gjúka

á sifjugum mér

eggjar rjóða?

Enn segðu, Grípir."

Grípir kvað:

51

"Þá er Guðrúnu

grimmt um hjarta,

er brœðr hennar

þér til bana ráða,

ok at engu verðr

ynði síðan

vitru vífi;

veldr því Grímhildr.

52

Því skal hugga þik,

hers oddviti,

sú mun gift lagið

á grams ævi:

mun-at mætri maðr

á mold koma

und sólar sjöt,

en þú, Sigurðr, þykkir."

Sigurðr kvað:

53

"Skiljum heilir,

mun-at sköpum vinna,

nú hefr þú, Grípir, vel

gört sem ek beiddak;

fljótt myndir þú

fríði segja

mína ævi,

ef þú mættir þat."

 

 

Reginsmál

Sigurðr gekk til stóðs Hjálpreks ok kaus sér af hest einn, er Grani var kallaðr síðan. Þá var kominn Reginn til Hjálpreks, sonr Hreiðmars. Hann var hverjum manni hagari ok dvergr of vöxt. Hann var vitr, grimmr ok fjölkunnigr. Reginn veitti Sigurði fóstr ok kenslu ok elskaði hann mjök. Hann sagði Sigurði frá forellri sínu ok þeim atburðum, at Óðinn ok Hœnir ok Loki höfðu komit til Andvarafors. Í þeim forsi var fjölði fiska. Einn dvergr hét Andvari. Hann var löngum í forsinum í geddu líki ok fekk sér þar matar. "Otr hét bróðir várr," kvað Reginn, "er oft fór í forsinn í otrs líki. Hann hafði tekit einn lax ok sat á árbakkanum ok át blundandi. Loki laust hann með steini til bana. Þóttust æsir mjök hepnir verit hafa ok flógu belg af otrinum. Þat sama kveld sóttu þeir gisting til Hreiðmars ok sýndu veiði sína. Þá tóku vér þá höndum ok lögðum þeim fjörlausn at fylla otrbelginn með gulli ok hylja útan með rauðu gulli. Þá sendu þeir Loka at afla gullsins. Hann kom til Ránar ok fekk net hennar ok fór til Andvarafors ok kastaði netinu fyrir gedduna, en hon hljóp í netit. Þá mælti Loki:

1

"Hvat er þat fiska,

er rennr flóði í,

kann-at við víti varask?

Höfuð þitt

leystu helju ór,

finn mér lindar loga."

Geddan kvað:

2

"Andvari heiti ek,

Óinn hét minn faðir,

margan hef ek fors of farit,

aumlig norn

skóp oss í árdaga,

at skylda ek í vatni vaða."

Loki kvað:

3

"Segðu þat Andvari,

ef þú eiga vill

líf í lýða sölum,

hver gjöld fáa

gumna synir,

ef þeir höggvask orðum á?"

Andvari kvað:

4

"Ofrgjöld fáa

gumna synir,

þeir er Vaðgelmi vaða,

ósaðra orða,

hverr er á annan lýgr,

oflengi leiða limar."

Loki sá allt gull þat er Andvari átti. En er hann hafði framreitt gullit, þá hafði hann eftir einn hring, ok tók Loki þann af hánum. Dvergrinn gekk inn í steininn ok mælti:

5

"Þat skal gull,

er Gustr átti,

brœðrum tveim

at bana verða

ok öðlingum átta at rógi;

mun míns féar

manngi njóta."

Æsir reiddu Hreiðmari féit ok tráðu upp otrbelginn ok reistu á fœtr. Þá skyldu æsirnir hlaða upp gullinu ok hylja. En er þat var gört, gekk Hreiðmarr fram ok sá eitt granahár ok bað hylja. Þá dró Óðinn fram hringinn Andvaranaut ok hulði hárit. Loki kvað:

6

"Gull er þér nú reitt

en þú gjöld of hefr

mikil míns höfuðs,

syni þínum

verðr-a sæla sköpuð;

þat verðr ykkarr beggja bani."

Hreiðmarr kvað:

7

"Gjafar þú gaft,

gaft-at-tu ástgjafar,

gaft-at-tu af heilum hug;

fjörvi yðru

skylduð ér firrðir vera,

ef vissa ek þat fár fyrir."

Loki kvað:

8

"Enn er verra

- þat vita þykkjumk, -

niðja stríð of neppt;

jöfra óborna

hygg þá enn vera,

er þat er til hatrs hugat."

Hreiðmarr kvað:

9

"Rauðu gulli

hygg ek mik ráða munu,

svá lengi sem ek lifi;

hót þín

hræðumk ekki lyf,

of haldið heim heðan."

Fáfnir ok Reginn kröfðu Hreiðmarr niðgjalda eftir Otr bróður sinn. Hann kvað nei við. En Fáfnir lagði sverði Hreiðmar föður sinn sofanda. Hreiðmarr kallaði á dœtr sínar:

10

"Lyngheiðr ok Lofnheiðr,

vitið mínu lífi farit,

mart er þat, er þörf þéar."

Lyngheiðr sagði:

"Fá mun systir,

þótt föður missi,

hefna hlýra harms."

Hreiðmarr kvað:

11

"Al þú þó dóttur,

dís ulfhuguð,

ef getr-at son

við siklingi,

fá mey manni

í meginþarfar;

þá mun þeirar sonr

þíns harms reka."

Þá dó Hreiðmarr, en Fáfnir tók gullit allt. Þá beiddisk Reginn at hafa föðurarf sinn, en Fáfnir galt þar nei við. Þá leitaði Reginn ráða við Lyngheiði, systur sína, hvernig hann skyldi heimta föðurarf sinn. Hon kvað:

12

"Bróður kveðja

skaltu blíðliga

arfs ok œðra hugar,

er-a þat hœft,

at þú hjörvi skylir

kveðju Fáfni féar."

Þessa hluti sagði Reginn Sigurði. Einn dag er hann kom til húsa Regins, var hánum vel fagnat. Reginn kvað:

13

"Kominn er hingat

konr Sigmundar,

seggr inn snarráði,

til sala várra,

móð hefr meira

en maðr gamall

ok er mér fangs ván

at frekum ulfi.

14

Ek mun fœða

folkdjarfan gram;

nú er Yngva konr

með oss kominn;

sjá mun ræsir

ríkstr und sólu;

þrymr um öll lönd

örlögsímu."

Sigurðr var þá jafnan með Regin ok sagði hann Sigurði, at Fáfnir lá á Gnitaheiði ok var í orms líki. Hann átti œgishjalm, er öll kvikvendi hræddusk við.

Reginn gerði Sigurði sverð, er Gramr hét. Þat var svá hvast, at hann brá því ofan í Rín ok lét reka ullarlagð fyrir straumi ok tók í sundr lagðinn sem vatnit. Því sverði klauf Sigurðr í sundr steðja Regins.

Eftir þat eggjaði Reginn Sigurð at vega Fáfni. Hann sagði:

15

"Hátt munu hlæja

Hundings synir,

þeir er Eylima

aldrs synjuðu,

ef meir tyggja

munar at sœkja

hringa rauða

en hefnd föður."

Hjálprekr konungr fekk Sigurði skipalið til föðurhefnda. Þeir fengu storm mikinn ok beittu fyrir bergsnös nökkura. Maðr einn stóð á berginu ok kvað:

16

"Hverir ríða þar

Rævils hestum

hóvar unnir,

haf glymjanda?

Seglvigg eru

sveita stokkin,

mun-at vágmarar

vind of standask."

Reginn kvað:

17

"Hér ro vér Sigurðr

á sætréum,

er oss byrr gefinn

við bana sjalfan,

fellr brattr breki

bröndum hæri,

hlunnvigg hrapa,

hverr spyrr at því?"

Maðr kvað:

18

"Hnikar hétu mik,

þá er hugin gladdak

Völsungr ungi

ok vegit hafðak;

nú máttu kalla

karl af bergi

Fengi eða Fjölni;

far vil ek þiggja."

Þeir viku at landi ok gekk karl á skip ok lægði þá veðrit.

Sigurðr kvað:

19

"Segðu mér Hnikarr,

alls þá hvártveggja veizt

goða heill ok guma:

hver bözt eru,

ef berjask skal,

heill at sverða svipun."

Hnikarr kvað:

20

"Mörg eru góð,

ef gumar vissi,

heill at sverða svipun;

dyggva fylgju

hygg ins dökkva vera

hrotta meiði hrafns.

21

Þat er annat,

ef þú ert út of kominn,

ok ert á braut búinn,

tvá þú lítr

á tái standa

hróðrfúsa hali.

22

Þat er it þriðja,

ef þú þjóta heyrir

ulf und asklimum;

heilla auðit

verðr þér af hjalmstöfum,

ef þú sér þá fyrri fara.

23

Engr skal gumna

í gögn vega

síð skínandi

systur Mána,

þeir sigr hafa

er séa kunnu,

hjörleiks hvatir,

eða hamalt fylkja.

24

Þat er fár mikit

ef þú fœti drepr,

þars þú at vígi veðr,

tálar dísir,

standa þér á tvær hliðar

ok vilja þik sáran sjá.

25

Kembðr ok þveginn

skal kœnna hverr

ok at morgni mettr,

því at ósýnt er,

hvar at aftni kemr;

ilt er fyr heill at hrapa."

Sigurðr átti orrostu mikla við Lyngva Hundingsson ok brœðr hans. Þar fell Lyngvi ok þeir þrír brœðr. Eftir orrostu kvað Reginn:

26

"Nú er blóðugr örn

bitrum hjörvi

bana Sigmundar

á baki ristinn,

engr var fremri,

sá er fold ryði,

hilmis arfi,

ok hugin gleddi."

Heim fór Sigurðr til Hjálpreks. Þá eggjaði Reginn Sigurð til at vega Fáfni.

 

 

Fáfnismál

Sigurðr ok Reginn fóu upp á Gnitaheiði ok hittu þar slóð Fáfnis, þá er hann skreið til vatns. Þar gerði Sigurðr gröf mikla á veginum, ok gekk Sigurðr þar í. En er Fáfnir skreið af gullinu, blés hann eitri, ok hraut þat fyrir ofan höfuð Sigurði. En er Fáfnir skreið yfir gröfina, þá lagði Sigurðr hann með sverði til hjarta. Fáfnir hristi sik ok barði höfði ok sporði. Sigurðr hljóp ór gröfinni, ok sá þá hvárr annan. Fáfnir kvað:

Frá dauða Fáfnis

1

"Sveinn ok sveinn,

hverjum ertu svein of borinn,

hverra ertu manna mögr,

er þú á Fáfni rautt

þinn inn frána mæki;

stöndumk til hjarta hjörr."

Sigurðr dulði nafn síns, fyrir því at þat var trúa þeira í forneskju, at orð feigs manns mætti mikit, ef hann bölvaði óvin sínum með nafni. Hann kvað:

2

"Göfugt dýr heiti ek,

en gengit hef ek

inn móðurlausi mögr,

föður ek ákk-a

sem fira synir;

æ geng ek einn saman."

Fáfnir kvað:

3

"Veiztu, ef föður né átt-at

sem fira synir,

………

af hverju vastu undri alinn?"

Sigurðr kvað:

4

"Ætterni mitt

kveð ek þér ókunnigt vera

ok mik sjalfan it sama;

Sigurðr heiti ek,

Sigmundr hét minn faðir,

er hefk þik vápnum vegit."

Fáfnir kvað:

5

"Hverr þik hvatti,

hví hvetjask lézt

mínu fjörvi at fara?

Inn fráneygi sveinn,

þú áttir föður bitran;

óbornum skjór á skeið."

Sigurðr kvað:

6

"Hugr mik hvatti,

hendr mér fulltýðu

ok minn inn hvassi hjörr;

fár er hvatr,

er hröðask tekr,

ef í barnœsku er blauðr."

Fáfnir kvað:

7

"Veit ek, ef þú vaxa næðir

fyr þinna vina brjósti,

sæi maðr þik vreiðan vega;

nú ertu haftr

ok hernuminn;

æ kveða bandingja bifask."

Sigurðr kvað:

8

"Því bregðr þú mér, Fáfnir,

at til fjarri séak

mínum feðrmunum,

eigi em ek haftr,

þótt væra ek hernumi,

þú fannt, at ek laus lifi."

Fáfnir kvað:

9

"Heiftyrði ein

telr þú þér í hvívetna,

en ek þér satt eitt segik:

it gjalla gull

ok it glóðrauða fé,

þér verða þeir baugar at bana."

Sigurðr kvað:

10

"Féi ráða

vill fyrða hverr

æ til ins eina dags;

því at einu sinni

skal alda hverr

fara til heljar heðan."

Fáfnir kvað:

11

"Norna dóm

þú munt fyr nesjum hafa

ok örlög ósvinns apa,

í vatni þú druknar

ef í vindi rœr,

alt er feigs forað."

Sigurðr kvað:

12

"Segðu mér Fáfnir

alls þik fróðan kveða

ok vel margt vita:

hverjar ro þær nornir,

er nauðgönglar ro

ok kjósa mœðr frá mögum."

Fáfnir kvað:

13

"Sundrbornar mjök

segi ek nornir vera,

eigu-t þær ætt saman,

sumar ro áskunngar,

sumar alfkunngar,

sumar dœtr Dvalins."

Sigurðr kvað:

14

"Segðu mér þat Fáfnir,

alls þik fróðan kveða

ok vel margt vita:

hvé sá holmr heitir,

er blanda hjörlegi

Surtr ok æsir saman."

Fáfnir kvað:

15

"Óskópnir hann heitir,

en þar öll skulu

geirum leika goð,

Bilröst brotnar,

er þeir á brú fara,

ok svima í móðu marir."

16

Ægishjalm

bar ek of alda sonum,

meðan ek of menjum lák;

einn rammari

hugðumk öllum vera,

fannk-a ek svá marga mögu."

Sigurðr kvað:

17

"Ægishjalmr

bergr einungi

hvars skulu vreiðir vega,

þá þat finnr,

er með fleirum kemr,

at engi er einna hvatastr."

Fáfnir kvað:

18

"Eitri fnœstak,

er ek á arfi lá

miklum míns föður

………"

Sigurðr kvað:

19

"Inn fráni ormr,

þú gerðir frœs mikla

ok galzt harðan hug,

heift at meiri

verðr hölða sonum,

at þann hjalm hafi."

Fáfnir kvað:

20

"Ræð ek þér nú, Sigurðr,

en þú ráð nemir,

ok ríð heim heðan;

it gjalla gull

ok it glóðrauða fé,

þér verða þeir baugar at bana."

Sigurðr kvað:

21

"Ráð er þér ráðit,

en ek ríða mun

til þess gulls, er í lyngvi liggr,

en þú, Fáfnir,

ligg í fjörbrotum,

þar er þik hel hafi."

Fáfnir kvað:

22

"Reginn mik réð,

han þik ráða mun,

hann mun okkr verða báðum at bana;

fjör sitt láta,

hygg ek at Fáfnir myni,

þitt varð nú meira megin."

Reginn var á brott horfinn, meðan Sigurðr vá Fáfni, ok kom þá aftr, er Sigurðr strauk blóð af sverðinu. Reginn kvað:

23

"Heill þú nú Sigurðr,

nú hefr þú sigr vegit

ok Fáfni of farit,

manna þeira,

er mold troða,

þik kveð ek óblauðastan alinn."

Sigurðr kvað:

24

"Þat er óvíst at vita,

þá er komum allir saman,

hverr óblauðastr er alinn,

margr er sá hvatr

er hjör né rýðr

annars brjóstum í."

Reginn kvað:

25

"Glaðr ertu nú Sigurðr

ok gagni feginn,

er þú þerrir Gram á grasi;

bróður minn

hefr þú benjaðan

ok veld ek þó sjalfr sumu."

Sigurðr kvað:

26

"Þú því rétt,

er ek ríða skyldak

hélug fjöll hinig;

féi ok fjörvi

réði sá inn fráni ormr,

nema þú frýðir mér hvats hugar."

Þá gekk Reginn at Fáfni ok skar hjarta ór hánum með sverði, er Riðill heitir, ok drakk hann blóð ór undinni eftir.

Reginn kvað:

27

"Sittu nú Sigurðr,

en ek mun sofa ganga

ok halt Fáfnis hjarta við funa,

eisköld ek vil

of etin láta

eftir þenna dreyra drykk."

Sigurðr kvað:

28

"Fjarri þú gekkt,

meðan ek á Fáfni rauðk

minn inn hvassa hjör;

afli mínu

atta ek við orms megin,

meðan þú í lyngvi látt."

Reginn kvað:

29

"Lengi liggja

létir þú lyngvi í

þann inn aldna jötun,

ef þú sverðs né nytir,

þess er ek sjalfr gerða,

ok þíns ins hvassa hjörs."

Sigurðr kvað:

30

"Hugr er betri

en sé hjörs megin,

hvars vreiðir skulu vega;

því at hvatan mann

ek sé harðliga vega

með slævu sverði sigr."

31

"Hvötum er betra

en sé óhvötum

í hildileik hafask;

glöðum er betra

en sé glúpnanda,

hvat sem at hendi kemr."

Sigurðr tók Fáfnis hjarta ok steikði á teini. Er hann hugði at fullsteikt væri ok freyddi sveitinn ór hjartanu, þá tók hann á fingri sínum ok skynjaði, hvárt fullsteikt væri. Hann brann ok brá fingrinum í munn sér. En er hjartablóð Fáfnis kom á tungu hánum, ok skilði hann fugls rödd. Hann heyrði, at igður klökuðu á hrísinu. Igðan kvað:

32

"Þar sitr Sigurðr

sveita stokkinn,

Fáfnis hjarta

við funa steikir;

spakr þœtti mér

spillir bauga,

ef hann fjörsega

fránan æti."

Önnur kvað:

33

"Þar liggr Reginn,

ræðr um við sik,

vill tæla mög

þann er trúir hánum,

berr af reiði

röng orð saman,

vill bölvasmiðr

bróður hefna."

In þriðja kvað:

34

"Höfði skemmra

láti hann inn hára þul

fara til heljar heðan,

öllu gulli

þá kná hann einn ráða,

fjölð því er und Fáfni lá."

In fjórða kvað:

35

Horskr þœtti mér,

ef hafa kynni

ástráð mikit

yðvar systra,

hygði hann of sik

ok hugin gleddi;

þar er mér ulfs ván,

er ek eyru sék."

In fimmta kvað:

36

"Er-at svá horskr

hildimeiðr

sem ek hers jaðar

hyggja myndak,

ef hann bróður lætr

á brot komask,

en hann öðrum hefr

aldrs of synjat."

In sétta kvað:

37

"Mjök er ósviðr,

ef hann enn sparir

fjanda inn folkskáa,

þar er Reginn liggr,

er hann ráðinn hefr,

kann-at hann við slíku séa."

In sjaunda kvað:

38

"Höfði skemmra láti hinn

þann inn hrímkalda jötun

ok af baugum búa,

þá mun hann fjár þess,

er Fáfnir réð,

einvaldi vera."

Sigurðr kvað:

39

"Verða-t svá rík sköp,

at Reginn skyli

mitt banorð bera;

því at þeir báðir brœðr

skulu bráðliga

fara til heljar heðan."

Sigurðr hjó höfuð af Regin, ok þá át han Fáfnis hjarta ok drakk blóð þeira beggja, Regins ok Fáfnis. Þá heyrði Sigurðr, hvar igður mæltu:

40

"Bitt þú Sigurðr

bauga rauða,

er-a konungligt

kvíða mörgu;

mey veit ek eina

miklu fegrsta,

gulli gœdda,

ef þú geta mættir."

41

"Liggja til Gjúka

grœnar brautir

fram vísa sköp

folklíðöndum,

þar hefr dýrr konungr

dóttur alna;

þá munt þú Sigurðr

mundi kaupa."

42

"Salr er á hóu

Hindarfjalli,

allr er hann útan

eldi sveipinn,

þann hafa horskir

halir of görvan

ór ódökkum

Ógnar ljóma."

43

"Veit ek á fjalli

folkvitr sofa

ok leikr yfir

lindar váði;

Yggr stakk þorni,

aðra feldi

hör-gefn hali,

en hafa vildi."

44

"Knáttu mögr séa

mey und hjalmi,

þá er frá vígi

Vingskorni reið;

má-at Sigrdrífar

svefni bregða,

skjöldunga niðr,

fyr sköpum norna."

Sigurðr reið eftir slóð Fáfnis til bœlis hans ok fann þat opit, ok hurðir af járni ok gætti; af járni váru ok allir timbrstokkar í húsinu, en grafit í jörð niðr. Þar fann Sigurðr stórmikit gull ok fylldi þar tvær kistur. Þar tók hann œgishjálm ok gullbrynju ok sverðit Hrotta ok marga dýrgripi ok klyfjaði þar með Grana, en hestrinn vildi eigi fram ganga, fyrr en Sigurðr steig á bak hánum.

 

 

Sigrdrífumál

Sigurðr reið upp á Hindarfjall ok stefndi suðr til Frakklands. Á fjallinu sá hann ljós mikit, svá sem eldr brynni, ok ljómaði af til himuns. En er hann kom at, þá stóð þar skjaldborg ok upp ór merki. Sigurðr gekk í skjaldborgina ok sá, at þar lá maðr ok svaf með öllum hervápnum. Hann tók fyrst hjálminn af höfði hánum. Þá sá hann, at þat var kona. Brynjan var föst sem hon væri holdgróin. Þá reist hann með Gram frá höfuðsmátt brynjuna í gögnum niðr ok svá út í gögnum báðar ermar. Þá tók hann brynju af henni, en hon vaknaði, ok settist hon upp ok sá Sigurð ok mælti:

1

"Hvat beit brynju?

Hví brá ek svefni?

Hverr felldi af mér

fölvar nauðir?"

Hann svaraði:

"Sigmundar burr,

- sleit fyr skömmu

hrafn hrælundir, -

hjörr Sigurðar."

Hon kvað:

2

"Lengi ek svaf,

lengi ek sofnuð var,

löng eru lýða læ;

Óðinn því veldr,

er ek eigi máttak

bregða blundstöfum."

Sigurðr settist niðr ok spyrr hana nafns. Hon tók þá horn fullt mjaðar ok gaf honum minnisveig:

3

"Heill dagr.

Heilir dags synir.

Heil nótt ok nift.

Óreiðum augum

lítið okkr þinig

ok gefið sitjöndum sigr.

4

Heilir æsir.

Heilar ásynjur.

Heil sjá in fjölnýta fold.

Mál ok mannvit

gefið okkr mærum tveim

ok læknishendr, meðan lifum."

Hon nefndist Sigrdrífa ok var valkyrja. Hon sagði, at tveir konungar börðust. Hét annarr Hjálmgunnarr. Hann var þá gamall ok inn mesti hermaðr, ok hafði Óðinn hánum sigri heitit en

"Annarr hét Agnarr,

Auðu bróðir,

er vætr engi

vildi þiggja."

Sigrdrífa felldi Hjálmgunnarr í orrustunni, en Óðinn stakk hana svefnþorni í hefnd þess ok kvað hana aldri skyldu síðan sigr vega í orrustu ok kvað hana giftast skyldu - "en ek sagðak hánum, at ek strengðak heit þar í mót at giftast engum þeim manni, er hræðast kynni."

Hann segir ok biðr hana kenna sér speki, ef hon vissi tíðindi ór öllum heimum. Sigrdrífa kvað:

5

"Bjór færi ek þér,

brynþings apaldr,

magni blandinn

ok megintíri,

fullr er hann ljóða

ok líknstafa,

góðra galdra

ok gamanrúna.

6

Sigrúnar skaltu kunna,

ef þú vilt sigr hafa,

ok rista á hjalti hjörs,

sumar á véttrinum,

sumar á valböstum,

ok nefna tysvar Tý.

7

Ölrúnar skaltu kunna,

ef þú vill annars kvæn

véli-t þik í tryggð, ef þú trúir;

á horni skal þær rista

ok á handarbaki

ok merkja á nagli Nauð.

8

Full skal signa

ok við fári sjá

ok verpa lauki í lög;

þá ek þat veit,

at þér verðr aldri

meinblandinn mjöðr.

9

Bjargrúnar skaltu kunna,

ef þú bjarga vilt

ok leysa kind frá konum;

á lófum þær skal rista

ok of liðu spenna

ok biðja þá dísir duga.

10

Brimrúnar skaltu rista,

ef þú vilt borgit hafa

á sundi seglmörum,

á stafni skal rista

ok á stjórnarblaði

ok leggja eld í ár,

er-a svá brattr breki

né svá bláar unnir,

þó kemstu heill af hafi.

11

Limrúnar skaltu kunna,

af þú vilt læknir vera,

ok kunna sár at sjá;

á berki skal þær rista

ok á baðmi viðar,

þeim er lúta austr limar.

12

Málrúnar skaltu kunna

ef þú vilt, at manngi þér

heiftum gjaldi harm:

þær of vindr,

þær of vefr,

þær of setr allar saman,

á því þingi,

er þjóðir skulu

í fulla dóma fara.

13

Hugrúnar skaltu kunna,

ef þú vilt hverjum vera

geðsvinnari guma;

þær of réð,

þær of reist,

þær of hugði Hroptr

af þeim legi,

er lekit hafði

ór hausi Heiðdraupnis

ok ór horni Hoddrofnis.

14

Á bjargi stóð

með Brimis eggjar,

hafði sér á höfði hjálm;

þá mælti Mímis höfuð

fróðligt it fyrsta orð

ok sagði sanna stafi.

15

Á skildi kvað ristnar,

þeim er stendr fyr skínandi goði,

á eyra Árvakrs

ok á Alsvinns hófi,

ok á því hveli, er snýsk

undir reið Hrungnis,

á Sleipnis taumum

ok á sleða fjötrum.

16

Á bjarnar hrammi

ok á Braga tungu,

á úlfs klóum

ok á arnar nefi,

á blóðgum vængjum

ok á brúar sporði,

á lausnarlófa

ok á líknarspori,

17

Á gleri ok á gulli

ok á gumna heillum,

í víni ok í virtri

ok vilisessi,

á Gugnis oddi

ok á Grana brjósti,

á nornar nagli

ok á nefi uglu.

18

Allar váru af skafnar,

þær er váru á ristnar,

ok hverfðar við inn helga mjöð

ok sendar á víða vega,

þær ro með ásum,

þær ro með álfum,

sumar með vísum vönum

sumar hafa mennskir menn.

19

Þat eru bókrúnar,

þat eru bjargrúnar

ok allar ölrúnar

ok mætar meginrúnar,

hveim er þær kná óvilltar

ok óspilltar

sér at heillum hafa;

njóttu, ef þú namst,

unz rjúfask regin.

20

Nú skaltu kjósa,

alls þér er kostr of boðinn,

hvassa vápna hlynr;

sögn eða þögn

hafðu þér sjálfr í hug;

öll eru mein of metin."

Sigurðr kvað:

21

"Munk-a ek flæja,

þótt mik feigan vitir,

emk-a ek með bleyði borinn;

ástráð þín

ek vil öll hafa;

svá lengi sem ek lifi."

Sigrdrífa kvað:

22

"Þat ræð ek þér it fyrsta,

at þú við frændr þína

vammalaust verir;

síðr þú hefnir,

þótt þeir sakar geri;

þat kveða dauðum duga.

23

Þat ræð ek þér annat,

at þú eið né sverir,

nema þann er saðr sé;

grimmar limar

ganga at tryggðrofi;

armr er vára vargr.

24

Þat ræð ek þér þriðja,

at þú þingi á

deili-t við heimska hali,

því að ósviðr maðr

lætur oft kveðin

verri orð en viti.

25

Allt er vant,

ef þú við þegir,

þá þykkir þú með bleyði borinn

eða sönnu sagðr;

hættr er heims kviðr,

nema sér góðan geti; -

annars dags

láttu hans öndu farit,

ok launa svá lýðum lygi.

26

Þat ræð ek þér it fjórða,

ef býr fordæða

vammafull á vegi,

ganga er betra

en giska sé,

þótt þik nótt of nemi.

27

Fornjósnar augu

þurfu fira synir,

hvars skulu vreiðir vega;

oft bölvísar konur

sitja brautu nær,

þær er deyfa sverð ok sefa.

28

Þat ræð ek þér it fimmta,

þóttú fagrar séir

brúðir bekkjum á,

sifja silfr

lát-a-ðu þínum svefni ráða;

teygj-at-tu þér at kossi konur.

29

Þat ræð ek þér it sétta,

þótt með seggjum fari

ölðrmál til öfug,

drukkin deila

skal-at-tu við dolgviðu;

margan stelr vín viti.

30

Söngr ok öl

hefr seggjum verit

mörgum at móðtrega,

sumum at bana,

sumum at bölstöfum;

fjölð er, þat er fira tregr.

31

Þat ræð ek þér it sjaunda,

ef þú sakar deilir

við hugfulla hali,

berjask er betra

en brenna sé

inni auðstöfum.

32

Þat ræð ek þér it átta,

at þú skalt við illu sjá

ok firrask flærðarstafi;

mey þú teygj-at

né manns konu

né eggja ofgamans.

33

Þat ræð ek þér it níunda,

at þú náum bjargir,

hvars þú á foldu finnr,

hvárts eru sóttdauðir

eða eru sædauðir

eða eru vápndauðir verar.

34

Laug skal gera,

þeim er liðnir eru,

þváa hendr ok höfuð,

kemba ok þerra,

áðr í kistu fari,

ok biðja sælan sofa.

35

Þat ræð ek þér it tíunda,

at þú trúir aldregi

várum vargdropa,

hvárstu ert bróður bani

eða hafir þú felldan föður;

ulfr er í ungum syni,

þó sé hann gulli gladdr.

36

Sakar ok heiftir

hyggja-t svefngar vera

né harm in heldr;

vits ok vápna

vant er jöfri at fá

þeim er skal fremstr með firum.

37

Þat ræð ek þér it ellifta,

at þú við illu séir

hvern veg at vini;

langt líf þykkjumk-a-k

lofðungs vita;

römm eru róg of risin."

 

 

Sigurðarkviða in meiri

Brot af Sigurðarkviðu

1

Eldr nam at æsask

en jörð at skjalfa

ok hár logi

við himni gnæfa

fár treystisk þar

fylkis rekka

eld at ríða

né yfir stíga

2

Sigurðr Grana

sverði keyrði

eldr sloknaði

fyrir öðlingi,

logi allr lægðisk

fyrir lofgjörðum,

bliku reiði

er Reginn átti

. . .

Brynhildr kvað:

3

"Sigurðr vá at ormi,

en þat síðan mun

engum fyrnask

meðan öld lifir;

en hlýri þinn

hvárki þorði

eld at ríða

né yfir stíga."

4

Út gekk Sigurðr

andspjalli frá,

hollvinr lofða

ok hnipnaði,

svá at ganga nam

gunnarfúsum

sundr of síður

sekr járnofinn.

Högni kvað:

5

"[hvat hefir Sigurðr

til] saka unnit,

er þú fræknan vill

fjörvi næma?"

Gunnar kvað:

6

"Mér hefir Sigurðr

selda eiða,

eiða selda,

alla logna;

þá vélti hann mik,

er hann vera skyldi

allra eiða

einn fulltrúi."

Högni kvað:

7

"Þik hefir Brynhildr

böl at gerva

heiptar hvattan

harm at vinna;

fyrman hon Guðrúnu

góðra ráða,

en síðan þér

sín at njóta."

8

Sumir ulf sviðu,

sumir orm sniðu,

sumir Goþormi

af gera deildu;

áðr þeir mætti

meins of lystir

á horskum hal

hendr um leggja.

9

Soltinn varð Sigurðr

sunnan Rínar,

hrafn af meiði

hátt kallaði:

"Ykkr mun Atli

eggjar rjóða,

munu vígskáum

of viða eiðar."

10

Úti stóð Guðrún

Gjúka dóttir

ok hon þat orða

alls fyrst um kvað:

"Hvar er nú Sigurðr

seggja dróttinn,

er frændr mínir

fyrri ríða?"

11

Einn því Högni

andsvör veitti:

"Sundr höfum Sigurð

sverði höggvinn,

gnapir æ grár jór

yfir gram dauðum."

12

Þá kvað þat Brynhildr

Buðla dóttir:

"Vel skuluð njóta

vápna ok landa;

einn mundi Sigurðr

öllu ráða,

ef hann lengr litlu

lífi heldi.

13

Væri-a þat sæmt,

at hann svá reði

Gjúka arfi

ok Gota mengi,

er hann fimm sonu

at folkræði,

gunnarfúsa,

getna hafði."

14

Hló þá Brynhildr

- bær allr dunði -

einu sinni

af öllum hug:

"Lengi skuluð njóta

landa ok þegna,

er þér fræknan gram

falla létuð."

15

Þá kvað þat Guðrún

Gjúka dóttir:

"Mjök mælir þú

miklar firnar;

gramir hafi Gunnar

götvað Sigurðar;

heiptgjarns hugar

hefnt skal verða."

16

Fram var kvelda,

fjölð var drukkit,

þá var hvívetna

vilmál talið;

sofnuðu allir,

er i sæing kómu,

einn vakði Gunnarr

öllum lengr.

17

Fót nam-at hræra,

fjölð nam-at spjalla,

hitt herglötuðr

hyggja téði,

hvat þeir í bölvi

báðir sögðu

hrafn ey ok örn,

er þeir heim riðu.

18

Vaknaði Brynhildr

Buðla dóttir

dís skjöldunga

fyr dag litlu:

"Hvetið mik eða letið mik

- harmr er unninn -

sorg at segja

eða svá láta."

19

Þögdu allir

við því orði,

fár kunni þeim

fljóða látum,

er hon grátandi

gerðisk at segja

þat er hlæjandi

hölða beiddi:

20

"Hugða ek mér, Gunnarr,

grimmt í svefni,

svalt allt í sal,

ætta sæing kalda;

enn þú, gramr, riðir

glams andvani,

fjötri fatlaðr,

í fjánda lið;

svá mun öll yður

ætt Niflunga

afli gengin,

eruð eiðrofa.

21

Mant-at-tu, Gunnarr,

til görva þat,

er þit blóði í spor

báðir rennduð;

nú hefir þú hánum þat allt

illu launat,

er hann fremstan þik

finna vildi.

22

Þá reyndi þat,

er riðit hafði

móðigr á vit

mín at biðja,

hvé herglötuðr

hafði fyrri

eiðum haldit

við inn unga gram.

23

Benvönd of lét

brugðinn gulli

margdýrr konungr

á meðal okkar;

eldi váru eggjar

utan görvar,

en eitrdropum

innan fáðar."

Frá dauða Sigurðar

Hér er sagt í þessi kviðu frá dauða Sigurðar, ok víkr hér svá til, sem þeir drepi hann úti; en sumir segja svá, at þeir drepi hann inni í rekkju sinni sofanda. En þýðverskir menn segja svá, at þeir drepi hann úti í skógi, ok svá segir í Guðrúnarkviðu inni fornu, at Sigurðr ok Gjúka synir hefði til þings riðit, þá er hann var drepinn; en þat segja allir einnig, at þeir sviku hann í tryggð ok vógu at hánum liggjanda ok óbúnum.

 

 

Guðrúnarkviða in fyrsta

Guðrún sat yfir Sigurði dauðum. Hon grét eigi sem aðrar konur; en hon var búinn til at springa af harmi. Til gengu bæði konur ok karlar at hugga hana, en þat var eigi auðvelt.

Þat er sögn manna, at Guðrún hefði etit af Fáfnis hjarta ok hon skilði því fugls rödd. -

Þetta er enn kveðit um Guðrúnu:

1

Ár var, þats Guðrún

gerðisk at deyja,

er hón sat sorgfull

yfir Sigurði;

gerði-t hon hjúfra

né höndum slá,

né kveina umb

sem konur aðrar.

2

Gengu jarlar

alsnotrir fram,

þeir er harðs hugar

hana löttu;

þeygi Guðrún

gráta mátti,

svá var hón móðhug,

mundi hon springa.

3

Sátu ítrar

jarla brúðir,

gulli brúnar,

fyr Guðrúnu;

hvar sagði þeira

sinn oftrega,

þann er bitrastan

of beðit hafði.

4

Þá kvað Gjaflaug

Gjúka systir:

"Mik veit ek á moldu

munarlausasta;

hefi ek fimm vera

forspell beðit,

tveggja dœtra,

þriggja systra,

átta brœðra,

þó ek ein lifi."

5

Þeygi Guðrún

gráta mátti,

svá var hón móðug

at mög dauðan

ok harðhuguð

of hrör fylkis.

6

Þá kvað þat Herborg,

Húnalands dróttning:

"Hefi ek harðara

harm at segja,

mínir sjau synir

sunnan lands,

verr inn átti

í val fellu.

7

Faðir ok móðir,

fjórir brœðr,

þau á vági

vindr of lék,

barði bára

við borðþili.

8

Sjálf skylda ek göfga,

sjálf skylda ek götva,

sjálf skylda ek höndla

hrör þeira;

þat ek allt of beið

ein misseri,

svá at mér maðr engi

munar leitaði.

9

Þá varð ek hafta

ok hernuma

sams misseris

síðan verða,

skylda ek skreyta

ok skúa binda

hersis kván

hverjan morgin.

10

Hon œgði mér

af afbrýði,

ok hörðum mik

höggum keyrði;

fann ek húsguma

hvergi in betra,

en húsfreyju

hvergi verri."

11

Þeygi Guðrún

gráta mátti,

svá var hón móðug

at mög dauðan

ok harðhuguð

of hrör fylkis.

12

Þá kvað þat Gullrönd

Gjúka dóttir:

"Fá kanntu, fóstra,

þótt þú fróð séir,

ungu vífi

andspjöll bera."

Varaði hon at hylja

of hrör fylkis.

13

Svipti hon blæju

af Sigurði

ok vatt vengi

fyr vífs knéum:

"Líttu á ljúfan,

leggðu munn við grön,

sem þú halsaðir

heilan stilli."

14

Á leit Guðrún

einu sinni,

sá hon döglings skör

dreyra runna,

fránar sjónir

fylkis liðnar,

hugborg jöfurs

hjörvi skorna.

15

Þá hné Guðrún

höll við bolstri,

haddr losnaði,

hlýr roðnaði,

en regns dropi

rann niðr of kné.

16

Þá grét Guðrún

Gjúka dóttir,

svá at tár flugu

tresk í gögnum,

ok gullu við

gæss í túni,

mærir fuglar,

er mær átti.

17

Þá kvað þat Gullrönd

Gjúka dóttir:

"Ykkrar vissa ek

ástir mestar

manna allra

fyr mold ofan;

unðir þá hvárki

úti né inni,

systir mín

nema hjá Sigurði."

Guðrún kvað:

18

"Svá var minn Sigurðr

hjá sonum Gjúka

sem væri geirlaukr

ór grasi vaxinn,

eða væri bjartr steinn

á band dreginn

jarknasteinn

of öðlingum.

19

Ek þótta ok

þjóðans rekkum

hverri hæri

Herjans dísi,

nú em ek svá lítil

sem lauf séi

oft í jölstrum

at jöfur dauðan.

20

Sakna ek í sessi

ok í sæingu

míns málvinar,

valda megir Gjúka,

valda megir Gjúka

mínu bölvi

ok systur sinnar

sárum gráti.

21

Svá ér of lýða

landi eyðið,

sem ér of unnuð

eiða svarða;

mun-a þú, Gunnarr

gulls of njóta;

þeir munu þér baugar

þér at bana verða,

er þú Sigurði

svarðir eiða.

22

Oft var í túni

teiti meiri,

þá er minn Sigurðr

söðlaði Grana

ok þeir Brynhildar

biðja fóru,

armrar véttar,

illu heilli."

23

Þá kvað þat Brynhildr

Buðla dóttir:

"Vön sé sú véttr

vers ok barna,

er þik, Guðrún,

gráts of beiddi

ok þér í morgun

málrúnar gaf."

24

Þá kvað þat Gullrönd

Gjúka dóttir:

"Þegi þú, þjóðleið,

þeira orða;

urðr öðlinga

hefr þú æ verit,

rekr þik alda hver

illrar skepnu,

sorg sára

sjau konunga

ok vinspell

vífa mest."

25

Þá kvað þat Brynhildr

Buðla dóttir:

"Veldr einn Atli

öllu bölvi

of borinn Buðla

bróðir minn.

26

Þá er vit í höll

húnskrar þjóðar

eld á jöfri

ormbeðs litum,

þess hefi ek gangs

goldit síðan;

þeirar sýnar

ek sáumk ey."

27

Stóð hon und stoð,

strengði hon efli;

brann Brynhildi

Buðla dóttur

eldr ór augum,

eitri fnœsti,

er hon sár of leit

á Sigurði.

Guðrún gekk þaðan á braut til skógar á eyðimerkr ok fór alt til Danmarkar ok var þar með Þóru Hákonardóttur sjau misseri.

Brynhildr vildi eigi lifa eftir Sigurð; hon lét drepa þræla sína átta ok fimm ambóttir; þá lagði hon sik sverði til bana, svá sem segir í Sigurðarkviðu inni skömmu.

 

 

Sigurðarkviða in skamma

1

Ár var, þats Sigurðr

sótti Gjúka,

Völsungr ungi,

er vegit hafði;

tók við tryggðum

tveggja brœðra,

seldusk eiða

eljunfræknir.

2

Mey buðu hánum

ok meiðma fjölð,

Guðrúnu ungu,

Gjúka dóttur;

drukku ok dæmðu

dægr margt saman

Sigurðr ungi

ok synir Gjúka.

3

Unz þeir Brynhildar

biðja fóru,

svá at þeim Sigurðr

reið í sinni

Völsungr ungi,

ok vega kunni;

hann of ætti,

ef hann eiga knætti.

4

Sigurðr inn suðræni

lagði sverð nökkvit,

mæki málfán

á meðal þeirra,

né hann konu

kyssa gerði,

né húnskr konungr

hefja sér at armi,

mey frumunga

fal hann megi Gjúka.

5

Hon sér at lífi

löst né vissi

ok at aldrlagi

ekki grand,

vamm þat er væri

eða vera hygði;

gengu þess á milli

grimmar urðir.

6

Ein sat hon úti

aptan dags,

nam hon svá margt

um at mælask:

"Hafa skal ek Sigurð,

- eða þó svelta, -

mög frumungan

mér á armi.

7

Orð mæltak nú,

iðrumk eptir þess:

kván er hans Guðrún,

en ek Gunnars;

ljótar nornir

skópu oss langa þrá."

8

Opt gengr hon innan

ills of fylld,

ísa ok jökla,

aptan hvern,

er þau Guðrún

ganga á beð

ok hana Sigurðr

sveipr í ripti,

konungr inn húnski

kván frjá sína.

9

"Vön geng ek vilja

vers ok beggja,

verð ek mik gæla

af grimmum hug."

10

Nam af þeim heiptum

hvetjask at vígi:

"Þú skalt, Gunnarr,

gerst of láta

mínu landi

ok mér sjalfri;

mun ek una aldri

með öðlingi.

11

Mun ek aptr fara,

þars ek áðan vark

með nábornum

niðjum mínum;

þar mun ek sitja

ok sofa lífi,

nema þú Sigurð

svelta látir

ok jöfurr öðrum

æðri verðir.

12

Látum son fara

feðr í sinni,

skal-at ulf ala

ungan lengi.

Hveim verðr hölða

hefnd léttari

síðan til sátta,

at sonr lifi?"

13

Hryggr varð Gunnarr

ok hnipnaði,

sveip sínum hug,

sat of allan dag;

hann vissi þat

vilgi görla,

hvat hánum væri

vinna sæmst

eða hánum væri

vinna bezt,

alls sik Völsung

vissi firrðan

ok at Sigurð

söknuð mikinn.

14

Ýmist hann hugði

jafnlanga stund:

þat var eigi

afartítt,

at frá konungdóm

kvánir gengi;

nam hann sér Högna

heita at rúnum,

þar átti hann

alls fulltrúa.

15

"Ein er mér Brynhildr

öllum betri

of borin Buðla,

hon er bragr kvenna;

fyrr skal ek mínu

fjörvi láta

en þeirar meyjar

meiðmum týna.

16

Vildu okkr fylki

til fjár véla?

Gótt er at ráða

Rínar malmi

ok unandi

áði stýra

ok sitjandi

sælu njóta."

17

Einu því Högni

andsvör veitti:

"Samir eigi okkr

slíkt at vinna,

sverði rofna

svarna eiða,

eiða svarna,

unnar tryggðir.

18

Vitum-a vit á moldu

menn in sælli,

meðan fjórir vér

folki ráðum

ok sá inn húnski

her-Baldr lifir,

né in mætri

mægð á foldu;

ef vér fimm sonu

fæðum lengi,

áttumgóða

æxla knættim.

19

Ek veit görla,

hvaðan vegir standa:

eru Brynhildar

brek ofmikil."

Gunnarr kvað:

20

"Vit skulum Guthorm

gerva at vígi,

yngra bróður

ofróðara;

hann var fyr útan

eiða svarna,

eiða svarna,

unnar tryggðir."

21

Dælt var at eggja

óbilgjarnan,

stóð til hjarta

hjörr Sigurði.

22

Réð til hefnda

hergjarn í sal

ok eptir varp

óbilgjörnum;

fló til Guthorms

Grams ramliga

kynbirt járn

ór konungs hendi.

23

Hné hans um dolgr

til hluta tveggja,

hendr ok höfuð

hné á annan veg,

en fóta hlutr

féll aptr í stað.

24

Sofnuð var Guðrún

í sæingu

sorgalaus

hjá Sigurði;

en hon vaknaði

vilja firrð,

er hon Freys vinar

flaut í dreyra.

25

Svá sló hon svárar

sínar hendr,

at rammhugaðr

reis upp við beð:

"Grát-a-ðu, Guðrún,

svá grimmliga,

brúðr frumunga!

þér bróðr lifa.

26

Á ek til ungan

erfinytja,

kann-at hann firrask

ór fjándgarði;

þeir sér hafa

svárt ok dátt

enn nær numit

nýlig ráð.

27

Ríðr-a þeim síðan,

þótt sjau alir,

systursonr

slíkr at þingi;

ek veit görla,

hví gegnir nú:

ein veldr Brynhildr

öllu bölvi.

28

Mér unni mær

fyr mann hvern,

en við Gunnar

grand ekki vannk;

þyrmða ek sifjum,

svörnum eiðum,

síðr værak heitinn

hans kvánar vinr."

29

Kona varp öndu,

en konungr fjörvi,

svá sló hon svárar

sínar hendr,

at kváðu við

kálkar í rá

ok gullu við

gæss í túni.

30

Hló þá Brynhildr

Buðla dóttir

einu sinni

af öllum hug,

er hon til hvílu

heyra knátti

gjallan grát

Gjúka dóttur.

31

Hitt kvað þá Gunnarr

gramr haukstalda:

"Hlær-a þú af því,

heiptgjörn kona,

glöð á gólfi,

at þér góðs viti.

Hví hafnar þú

inum hvíta lit,

feikna fæðir?

Hygg ek, at feig séir.

32

Þú værir þess

verðust kvenna,

at fyr augum þér

Atla hjöggim,

sæir bróðr þínum

blóðugt sár,

undir dreyrgar

knættir yfir binda."

Brynhildr kvað:

33

"Frýr-a maðr þér, Gunnarr,

hefir þú fullvegit;

lítt sésk Atli

ófu þína;

hann mun ykkar

önd síðari

ok æ bera

afl it meira.

34

Segja mun ek þér, Gunnarr,

- sjalfr veiztu görla, -

hvé er yðr snemma

til saka réðuð;

varð ek til ung

né ofþrungin

fullgædd féi

á fleti bróður.

35

Né ek vilda þat,

at mik verr ætti,

áðr þér Gjúkungar

riðuð at garði

þrír á hestum

þjóðkonungar;

en þeira för

þörfgi væri.

36

Þeim hétumk þá

þjóðkonungi,

er með gulli sat

á Grana bógum;

var-at hann í augu

yðr um líkr,

né á engi hlut

at álitum,

þó þikkizk ér

þjóðkonungar.

37

Ok mér Atli þat

einni sagði,

at hvárki lézk

höfn of deila,

gull né jarðir,

nema ek gefsk létak,

ok engi hlut

auðins féar,

þá er mér jóðungri

eigu seldi

ok mér jóðungri

aura talði.

38

Þá var á hvörfun

hugr minn um þat,

hvárt ek skylda vega

eða val fella

böll í brynju

um bróður sök;

þat myndi þá

þjóðkunnt vera

mörgum manni

at munar stríði.

39

Létum síga

sáttmál okkur,

lék mér meir í mun

meiðmar þiggja,

bauga ráða

burar Sigmundar,

né ek annars manns

aura vildak.

40

Unnak einum

né ýmissum,

bjó-at of hverfan

hug men-Skögul;

allt mun þat Atli

eptir finna,

er hann mína spyrr

morðför görva,

41

at þeygi skal

þunngeð kona

annarrar ver

aldri leiða;

þá mun á hefndum

harma minna."

42

Upp reis Gunnarr

gramr verðungar

ok um hals konu

hendr of lagði;

gengu allir

ok þó ýmissir

af heilum hug

hana at letja.

43

Hratt af halsi

hveim þar sér,

lét-a mann sik letja

langrar göngu.

44

Nam hann sér Högna

hvetja at rúnum:

"Seggi vil ek alla

í sal ganga

þína með mínum

- nú er þörf mikil, -

vita, ef meini

morðför konu,

unz af méli

en mein komi;

þá látum því

þarfar ráða."

45

Einu því Högni

andsvör veitti:

"Leti-a maðr hana

langrar göngu,

þars hon aftrborin

aldri verði;

hon kröng of komsk

fyr kné móður,

hon æ borin

óvilja til,

mörgum manni

at móðtrega."

46

Hvarf sér óhróðugr

andspilli frá,

þar er mörk menja

meiðmum deildi.

47

Leit hon um alla

eigu sína,

soltnar þýjar

ok salkonur;

gullbrynju smó,

- var-a gott í hug, -

áðr sik miðlaði

mækis eggjum.

48

Hné við bollstri

hon á annan veg

ok hjörunduð

hugði at ráðum:

49

"Nú skulu ganga,

þeir er gull vili

ok minni því

at mér þiggja;

ek gef hverri

of hróðit sigli,

bók ok blæju,

bjartar váðir."

50

Þögðu allir,

hugðu at ráðum,

ok allir senn

andsvör veittu:

"Ærnar soltnar,

munum enn lifa,

verða salkonur

sæmð at vinna."

51

Unz af hyggjandi

hörskrýdd kona

ung at aldri

orð viðr of kvað:

"Vilk-at ek mann trauðan

né torbænan

um óra sök

aldri týna.

52

Þó mun á beinum

brenna yðrum

færi eyrir,

þá er ér fram komið,

neitt Menju góð,

mín at vitja.

53

Sezktu niðr, Gunnarr,

mun ek segja þér

lífs örvæna

ljósa brúði;

mun-a yðvart far

allt í sundi,

þótt ek hafa

öndu látit.

54

Sátt munuð it Guðrún

snemr, en þú hyggir,

hefir kunn kona

við konungi

daprar minjar

at dauðan ver.

55

Þar er mær borin,

- móðir fæðir, -

sú mun hvítari

en inn heiði dagr

Svanhildr vera,

sólar geisla.

56

Gefa muntu Guðrúnu

góðra nökkurum

skeyti skæða

skatna mengi;

mun-at at vilja

versæl gefin,

hana mun Atli

eiga ganga

of borinn Buðla,

bróðir minn.

57

Margs á ek minnask,

hvé við mik fóru,

þá er mik sára

svikna höfðuð,

vaðin at vilja

vark, meðan ek lifðak.

58

Muntu Oddrúnu

eiga vilja,

en þik Atli

mun eigi láta;

it munuð lúta

á laun saman,

hon mun þér unna,

sem ek skyldak,

ef okkr góð of sköp

gerði verða.

59

Þik mun Atli

illu beita,

muntu í öngan

ormgarð lagiðr.

60

Þat mun ok verða

þvígit lengra,

at Atli mun

öndu týna,

sælu sinni

ok sona lífi,

því at hánum Guðrún

grýmir er á beð

snörpum eggjum

af sárum hug.

61

Sæmri væri Guðrún,

systir ykkur,

frumver sínum

[at fylgja dauðum],

ef henni gæfi

góðra ráð,

eða ætti hon hug

ossum líkan.

62

Ört mæli ek nú,

en hon eigi mun

of óra sök

aldri týna;

hana munu hefja

hávar bárur

til Jónakrs

óðaltorfu.

63

[ Ala mun hon sér jóð,

erfivörðu ],

erfivörðu,

Jónakrs sonum;

mun hon Svanhildi

senda af landi,

sína mey

ok Sigurðar.

64

Hana munu bíta

Bikka ráð,

því at Jörmunrekkr

óþarft lifir;

þá er öll farin

ætt Sigurðar,

eru Guðrúnar

græti at fleiri.

65

Biðja mun ek þik

bænar einnar,

- sú mun í heimi

hinzt bæn vera -:

Láttu svá breiða

borg á velli,

at undir oss öllum

jafnrúmt sé,

þeim er sultu

með Sigurði.

66

Tjaldi þar um þá borg

tjöldum ok skjöldum,

valarift vel fáð

ok Vala mengi;

brenni mér inn húnska

á hlið aðra.

67

Brenni inum húnska

á hlið aðra

mína þjóna

menjum göfga,

tveir at höfðum

ok tveir haukar;

þá er öllu skipt

til jafnaðar.

68

Liggi okkar enn í milli

malmr hringvariðr,

egghvast járn,

sem endr lagit,

þá er vit bæði

beð einn stigum

ok hétum þá

hjóna nafni.

69

Hrynja hánum þá

á hæl þeygi

hlunnblik hallar

hringi litkuð,

ef hánum fylgir

ferð mín heðan;

þeygi mun ór för

aumlig vera.

70

Því at hánum fylgja

fimm ambáttir,

átta þjónar

eðlum góðir,

fóstrman mitt

ok faðerni,

þat er Buðli gaf

barni sínu.

71

Mart sagða ek,

munda ek fleira,

er mér meir mjötuðr

málrúm gæfi;

ómum þverr,

undir svella,

satt eitt sagðak,

svá mun ek láta."

 

 

Helreið Brynhildar

Eptir dauða Brynhildar váru gör bál tvau, annat Sigurði, ok brann þat fyrr, enn Brynhildr var á öðru brennd, ok var hon í reið þeiri, er guðvefjum var tjölduð. Svá er sagt, at Brynhildr ók með reiðinni á helveg ok fór um tún, þar er gýgr nökkur bjó.

Gýgrin kvað:

1

"Skaltu í gögnum

ganga eigi

grjóti studda

garða mína;

betr semði þér

borða at rekja,

heldr en vitja

vers annarrar.

2

Hvat skaltu vitja

af Vallandi,

hvarfúst höfuð,

húsa minna?

þú hefir, Vár gulls,

ef þik vita lystir,

mild af höndum

manns blóð þvegit."

Brynhildr kvað:

3

"Bregðu eigi mér,

brúðr ór steini,

þótt ek værak

í víkingu;

ek mun okkur

æðri þikkja,

hvars menn eðli

okkart kunna."

Gýgrin kvað:

4

"Þú vart, Brynhildr

Buðla dóttir,

heilli verstu

í heim borin;

þú hefir Gjúka

of glatat börnum

ok búi þeira

brugðit góðu."

Brynhildr kvað:

5

"Ek mun segja þér

svinn ór reiðu

vitlaussi mjök,

ef þik vita lystir,

hvé gerðu mik

Gjúka arfar

ástalausa

ok eiðrofa.

6

Hétu mik allir

í Hlymdölum

Hildi undir hjalmi

hverr er kunni.

7

Annar hét Agnarr,

Auðu bróðir,

er véttr engi

vildi týja.

8

Lét hami vára

hugfullr konungr

átta systra

undir eik borit;

var ek vetra tolf,

ef þik vita lystir,

er ek ungum gram

eiða seldak.

9

Þá lét ek gamlan

á Goðþjóðu

Hjalmgunnar næst

heljar ganga;

gaf ek ungum sigr

Auðu bróður,

þar varð mér Óðinn

ofreiðr of þat.

10

Lauk hann mik skjöldum

í Skatalundi

rauðum ok hvítum,

randir snurtu;

þann bað hann slíta

svefni mínum,

er hvergi lands

hræðask kynni.

11

Lét hann um sal minn

sunnanverðan

hávan brenna

her alls viðar;

þar bað hann einn þegn

yfir at ríða,

þanns mér færði gull,

þats und Fáfni lá.

12

Reið góðr Grana

gullmiðlandi,

þars fóstri minn

fletjum stýrði;

einn þótti hann þar

öllum betri

víkingr Dana

í verðungu.

13

Sváfu við ok unðum

í sæing einni,

sem hann minn bróðir

um borinn væri;

hvárki knátti

hönd yfir annat

átta nóttum

okkart leggja.

14

Því brá mér Guðrún

Gjúka dóttir,

at ek Sigurði

svæfak á armi;

þar varð ek þess vís,

er ek vildig-a-k,

at þau véltu mik

í verfangi.

15

Munu við ofstríð

alls til lengi

konur ok karlar

kvikvir fæðask;

við skulum okkrum

aldri slíta

Sigurðr saman.

Sökkstu, gýgjar kyn."

 

 

Guðrúnarkviða in forna

Dráp Niflunga

Gunnarr ok Högni tóku þá gullit allt, Fáfnis arf. Ófriðr var á milli Gjúkunga ok Atla. Kenndi hann Gjúkungum völd um andlát Brynhildar. Þat var til sætta, at þeir skyldu gifta hánum Guðrúnu, ok gáfu henni óminnisveig at drekka, áðr hon játti at giftast Atla. Synir Atla váru þeir Erpr ok Eitill, en Svanhildr var Sigurðar dóttir ok Guðrúnar.

Atli konungr bauð heim Gunnari ok Högna ok sendi Vinga eða Knéfröð. Guðrún vissi vélar ok sendi með rúnum orð, at þeir skyldu eigi koma, ok til jartegna sendi hon Högna hringinn Andvaranaut ok knýtti í vargshár.

Gunnar hafði beðit Oddrúnar, systur Atla, ok gat eigi. Þá fekk hann Glaumvarar, en Högni átti Kostberu. Þeira synir váru þeir Sólarr ok Snævarr ok Gjúki.

En er Gjúkungar kómu til Atla, þá bað Guðrún sonu sína, at þeir bæði Gjúkungum lífs, en þeir vildu eigi. Hjarta var skorit ór Högna, en Gunnarr settr í ormgarð. Hann sló hörpu ok svæfði ormana, en naðra stakk hann til lifrar.

Þjóðrekr konungr var með Atla ok hafði þar látit flesta alla menn sína. Þjóðrekr ok Guðrún kærðu harma sín á milli. Hon sagði hánum ok kvað:

1

Mær var ek meyja,

- móðir mik fæddi, -

björt í búri,

unna ek vel brœðrum:

unz mik Gjúki

gulli reifði,

gulli reifði,

gaf Sigurði.

2

Svá var Sigurðr

of sonum Gjúka,

sem væri grœnn laukr

ór grasi vaxinn

eða hjörtr hábeinn

of hvössum dýrum

eða gull glóðrautt

af gráu silfri.

3

Unz mér fyrmunðu

mínir brœðr,

at ek ætta ver

öllum fremra;

sofa þeir né máttu-t

né of sakar dæma,

áðr þeir Sigurð

svelta létu.

4

Grani rann at þingi,

- gnýr var at heyra, -

enn þá Sigurðr

sjálfr eigi kom;

öll váru söðuldýr

sveita stokkin

ok of vanið vási

und vegöndum.

5

Gekk ek grátandi

við Grana ræða,

úrughlýra

jó frá ek spjalla;

hnipnaði Grani þá,

drap í gras höfði:

jór þat vissi,

eigendr né lifðu-t.

6

Lengi hvarfaðak,

lengi hugir deildusk,

áðr ek of frægak

folkvörð at gram.

7

Hnipnaði Gunnarr,

sagði mér Högni

fra Sigurðar

sárum dauða:

"Liggr of höggvinn

fyr handan ver

Gothorms bani

of gefinn ulfum.

8

Líttu þar Sigurð

á suðrvega;

þá heyrir þú

hrafna gjalla,

örnu gjalla

æzli fegna,

varga þjóta

of veri þínum."

9

"Hví þú mér, Högni,

harma slíka

viljalaussi

vill um segja?

Þitt skyli hjarta

hrafnar slíta

við lönd yfir,

en þú vitir manna."

10

Svaraði Högni

sinni einu

trauðr góðs hugar,

af trega stórum:

"Þess áttu, Guðrún,

græti at fleiri,

at hjarta mitt

hrafnar slíti."

11

Hvarf ek ein þaðan

annspilli frá

á við lesa

varga leifar;

gerðig-a ek hjúfra

né höndum slá

né kveina um

sem konur aðrar,

þá er sat soltin

of Sigurði.

12

Nótt þótti mér

niðmyrkr vera,

er ek sárla satk

yfir Sigurði;

ulfar þóttumk

öllu betri,

ef þeir léti mik

lífi týna,

eða brenndi mik

sem birkinn við.

13

Fór ek af fjalli

fimm dægr talið,

unz ek höll Halfs

háva þekðak.

14

Sat ek með Þóru

sjau misseri

dætr Hákonar

í Danmörku;

hon mér at gamni

gullbókaði

sali suðræna

ok svani danska.

15

Hafðu vit á skriptum

þat er skatar léku

ok á hannyrðum

hilmis þegna,

randir rauðar,

rekka Húna,

hjördrótt, hjalmdrótt,

hilmis fylgju.

16

Skip Sigmundar,

skriðu frá landi,

gyltar grímur,

grafnir stafnar;

byrðu vit á borða

þat er þeir borðusk

Sigarr ok Siggeirr

suðr á Fjóni.

17

Þá frá Grimildr

gotnesk kona,

hvat ek væra

hyggjuð - -;

hon brá borða

ok búri heimti

þrágjarnliga

þess at spyrja:

hverr vildi son

systur bæta

eða ver veginn

vildi gjalda.

18

Görr lézk Gunnarr

gull at bjóða

sakar at bæta,

ok it sama Högni;

hon frétti at því,

hverr fara vildi

vigg at söðla

vagn at beita,

hesti ríða,

hauki fleygja,

öðrum at skjóta

af ýboga.

19

Valdarr Dönum

með Jarizleifi,

Eymóðr þriði

með Jarizskári

inn gengu þá

jöfrum líkir;

Langbarðs liðar,

höfðu loða rauða,

stuttar brynjur,

steypða hjalma,

skalmum gyrðir,

höfðu skarar jarpar.

20

Hverr vildi mér

hnossir velja,

hnossir velja

ok hugat mæla,

ef þeir mætti mér

margra súta

trygðir vinna, -

né ek trúa gerða.

21

Forði mér Grímhildr

full at drekka

svalt ok sárligt,

né ek sakar munðak;

þat var of aukit

jarðar magni,

svalköldum sæ

ok sónum dreyra.

22

Váru í horni

hvers kyns stafir

ristnir ok roðnir,

- ráða ek né máttak;

lyngfiskr langr,

lands Haddingja

ax óskorit,

innleið dyra.

23

Váru þeim bjóri

böl mörg saman,

urt alls viðar

ok akarn brunnin,

umdögg arins,

iðrar blótnar,

svíns lifr soðin,

því at hon sakar deyfði.

24

En þá gleymðu,

er getit höfþu,

öll jöfurs

jórbjúg í sal;

kómu konungar

fyr kné þrennir,

áðr hon sjalfa mik

sótti at máli.

Grimhildr kvað:

25

"Gef ek þér, Guðrún,

gull at þiggja,

fjölð alls féar

at þinn föður dauðan;

hringa rauða,

Hlöðvés sali,

ársal allan

at jöfur fallinn.

26

Húnskar meyjar,

þér er hlaða spjöldum

ok gera gull fagrt,

svá at þér gaman þykki;

ein skaltu ráða

auði Buðla

gulli göfguð

ok gefin Atla."

Guðrún kvað:

27

"Vilk eigi ek

með veri ganga

né Brynhildar

bróður eiga;

samir eigi mér

við son Buðla

ætt at auka

né una lífi."

Grímhildr kvað:

28

"Hirð-a-ðu hölðum

heiptir gjalda,

því at vér höfum

valdit fyrri;

svá skaltu láta,

sem þeir lifi báðir

Sigurðr ok Sigmundr,

ef þú sonu fæðir."

Guðrún kvað:

29

"Mák-a ek, Grímhildr,

glaumi bella

né vígrisins

vánir telja,

siz Sigurðar

sárla drukku

hrægífr, huginn

hjartblóð saman."

Grímhildr kvað:

30

"Þann hefi ek allra

ættgöfgastan

fylki fundit

ok framarst nökkvi;

hann skaltu eiga,

unz þik aldr viðr,

verlaus vera,

nema þú vilir þenna."

Guðrún kvað:

31

"Hirð-a-ðu bjóða

bölvafullar

þrágjarnliga

þær kindir mér;

hann mun Gunnar

grandi beita

ok ór Högna

hjarta slíta,

munk-at ek létta,

áðr lífshvatan

eggleiks hvötuð

aldri næmik."

32

Grátandi Grímhildr

greip við orði,

er burum sínum

bölva vætti

ok mögum sínum

meina stórra.

Grímhildr kvað:

33

"Lönd gef ek enn þér,

lýða sinni,

Vinbjörg, Valbjörg,

ef þú vill þiggja;

eigðu um aldr þat

ok uni, dóttir."

Guðrún kvað:

34

"Þann mun ek kjósa

af konungum

ok þó af niðjum

nauðig hafa;

verðr eigi mér

verr at ynði

né böl brœðra

at bura skjóli."

35

Senn var á hesti

hverr drengr litinn,

en víf valnesk

hafið í vagna;

vér sjau daga

svalt land riðum,

en aðra sjau

unnir kníðum,

en ina þriðju sjau

þurt land stigum.

36

Þar hliðverðir

hárar borgar

grind upp luku,

áðr í garð riðum.

37

Vakði mik Atli,

en ek vera þóttumk

full ills hugar

at frændr dauða.

Atli kvað:

38

"Svá mik nýliga

nornir vekja," -

vílsinnis spá

vildi at ek réða, -

"hugða ek þik, Guðrún

Gjúka dóttir,

læblöndnum hjör

leggja mik í gögnum."

Guðrún kvað:

39

"Þat er fyr eldi,

er éarn dreyma,

fyr dul ok vil

drósar reiði;

mun ek þik við bölvi

brenna ganga,

líkna ok lækna,

þótt mér leiðr séir."

Atli kvað:

40

"Hugða ek hér í túni

teina fallna,

þá er ek vildak

vaxna láta,

rifnir með rótum,

roðnir í blóði,

bornir á bekki,

beðit mik at tyggva.

41

Hugða ek mér af hendi

hauka fljúga

bráðalausa

bölranna til;

hjörtu hugða ek þeira

við hunang tuggin,

sorgmóðs sefa,

sollin blóði.

42

Hugða ek mer af hendi

hvelpa losna,

glaums andvana

gylli báðir;

hold hugða ek þeira

at hræum orðit,

nauðigr nái

nýta ek skyldak."

Guðrún kvað:

43

"Þar munu seggir

um sæing dæma

ok hvítinga

höfði næma;

þeir munu feigir

fára nátta

fyr dag litlu,

drótt of bergja."

Atli kvað:

44

"Lega ek síðan,

né ek sofa vildak,

þrágjarn í kör;

þat man ek görva."

 

 

Guðrúnarkviða in þriðja

Herkja hét ambótt Atla, hon hafði verit frilla hans; hon sagði Atla, at hon hefði séð Þjóðrek ok Guðrúnu bæði saman. Atli var þá allókátr. Þá kvað Guðrún:

1

"Hvat er þér, Atli,

æ, Buðla sonr?

Er þér hryggt í hug?

Hví hlær þú æva?

Hitt mundi æðra

jörlum þykkja,

at við menn mæltir

ok mik sæir."

Atli kvað:

2

"Tregr mik þat, Guðrún

Gjúka dóttir,

mér í höllu

Herkja sagði,

at þit Þjóðrekr

und þaki svæfið

ok léttliga

líni verðið."

Guðrún kvað:

3

"Þér mun ek alls þess

eiða vinna

at inum hvíta

helga steini,

at ek við Þjóðrek

þatki áttak,

er vörðr né verr

vinna knátti.

4

Nema ek halsaða

herja stilli,

jöfur óneisinn,

einu sinni;

aðrar váru

okkrar spekjur,

er vit hörmug tvau

hnigum at rúnum.

5

Hér kom Þjóðrekr

með þría tegu,

lifa þeir né einir

þriggja tega manna.

Hrink þú mik at brœðrum

ok at brynjuðum,

hnöggt þú mik at öllum

höfuðniðjum.

6

Sentu at Saxa

sunnmanna gram,

hann kann helga

hver vellanda."

7

Sjau hundruð manna

í sal gengu,

áðr kvæn konungs

í ketil tæki.

Guðrún kvað:

8

"Kemr-a nú Gunnarr,

kallig-a ek Högna,

sékk-a ek síðan

svása brœðr;

sverði mundi Högni

slíks harms reka,

nú verð ek sjalf fyrir mik

synja lýta."

9

Brá hon til botns

björtum lófa

ok hon upp of tók

jarknasteina:

"Sé nú, seggir,

synk em ek orðin

heilagliga,

hvé sá hverr velli."

10

Hló þá Atla

hugr í brjósti,

er hann heilar sá

hendr Guðrúnar:

"Nú skal Herkja

til hvers ganga,

sú er Guðrúnu

grandi vændi."

11

Sá-at maðr armlikt,

hverr er þat sá-at,

hvé þar á Herkju

hendr sviðnuðu;

leiddu þá mey

í mýri fúla.

Svá þá Guðrún

sinna harma.

 

 

Oddrúnarkviða (Oddrúnargrátr)

Heiðrekr hét konungr, dóttir hans hét Borgný. Vilmundr hét sá, er var friðill hennar. Hon mátti eigi fæða börn, áðr til kom Oddrún Atla systir; hon hafði verit unnusta Gunnars Gjúkasonar. Um þessa sögu er hér kveðit:

1

Heyrða ek segja

í sögum fornum,

hvé mær of kom

til Mornalands;

engi mátti

fyr jörð ofan

Heiðreks dóttur

hjalpir vinna.

2

Þat frá Oddrún

Atla systir,

at sú mær hafði

miklar sóttir;

brá hon af stalli

stjórnbitluðum

ok á svartan

söðul of lagði.

3

Lét hon mar fara

moldveg sléttan,

unz at hári kom

höll standandi;

svipti hon söðli

af svöngum jó,

ok hon inn of gekk

endlangan sal,

ok hon þat orða

alls fyrst of kvað:

4

"Hvat er frægst

hér á foldu,

eða hvat er hlézt

Húnalands?"

Ambótt kvað:

"Hér liggr Borgný

of borin verkjum,

vina þín, Oddrún,

vittu, ef þú hjalpir."

Oddrún kvað:

5

"Hverr hefir vísir

vamms um leitat,

hví eru Borgnýjar

bráðar sóttir?"

Ambótt kvað:

6

"Vilmundr heitir

vinr haukstalda,

hann varði mey

varmri blæju

fimm vetr alla,

svá hon sinn föður leyndi."

7

Þær hykk mæltu

þvígit fleira,

gekk mild fyr kné

meyju at sitja;

ríkt gól Oddrún,

rammt gól Oddrún

bitra galdra

at Borgnýju.

8

Knátti mær ok mögr

moldveg sporna,

börn þau in blíðu

við bana Hagna;

þat nam at mæla

mær fjörsjúka,

svá at hon ekki kvað

orð it fyrra:

9

"Svá hjalpi þér

hollar véttir,

Frigg ok Freyja

ok fleiri goð,

sem þú feldir mér

fár af höndum."

Oddrún kvað:

10

"Hnék-at ek af því

til hjalpar þér,

at þú værir þess

verð aldregi;

hét ek ok efndak,

er ek hinig mælta,

at ek hvívetna

hjalpa skyldak,

þá er öðlingar

arfi skiptu."

Borgný kvað:

11

Ær ertu, Oddrún,

ok örvita,

er þú mér af fári

flest orð of kvatt;

enn ek fylgðak þér

á fjörgynju,

sem vit brœðrum tveim

of bornar værim."

Oddrún kvað:

12

"Man ek, hvat þú

mæltir enn um aftan,

þá er ek Gunnari

gerðag drekku;

slíks dæmi kvað-at-tu

síðan mundu

meyju verða

nema mér einni."

13

Þá nam at setjask

sorgmóð kona,

at telja böl

af trega stórum:

14

"Var ek upp alin

í jöfra sal

- flestr fagnaði -

at fira ráði;

unða ek aldri

ok eign föður

fimm vetr eina,

svá at minn faðir lifði.

15

Þat nam at mæla

mál ið efsta

sjá móðr konungr,

aðr hann sylti:

mik bað hann gæða

gulli rauðu

ok suðr gefa

syni Grímhildar.

16

En hann Brynhildi

bað hjalm geta,

hana kvað hann óskmey

verða skyldu;

kvað-a hann ina æðri

alna mundu

mey í heimi,

nema mjötuðr spillti.

17

Brynhildr í búri

borða rakði,

hafði hon lýði

ok lönd um sik;

jörð dúsaði

ok upphiminn,

þá er bani Fáfnis

borg of þátti.

18

Þá var víg vegit

völsku sverði

ok borg brotin,

sú er Brynhildr átti;

var-a langt af því,

heldr válítit,

unz þær vélar

vissi allar.

19

Þess lét hon harðar

hefndir verða,

svá at vér öll höfum

ærnar raunir;

þat mun á hölða

hvert land fara,

er hon lét sveltask

at Sigurði.

20

En ek Gunnari

gatk at unna

bauga deili,

sem Brynhildr skyldi.

21

Buðu þeir árla

bauga rauða

ok brœðr mínum

bætr ósmáar;

bað hann enn við mér

bú fimmtían,

hliðfarm Grana,

ef hann hafa vildi.

22

En Atli kvaðsk

eigi vilja

mund aldrigi

at megi Gjúka;

þeygi vit máttum

við munum vinna,

nema ek helt höfði

við hringbrota.

23

Mæltu margir

mínir niðjar,

kváðusk okkr hafa

orðit bæði;

en mik Atli kvað

eigi mundu

lýti ráða

né löst gera.

24

En slíks skyli

synja aldri

maðr fyr annan,

þar er munúð deilir.

25

Sendi Atli

áru sína

um myrkvan við

mín at freista;

ok þeir kómu þar,

er þeir koma né skyldu-t,

þá er breiddum vit

blæju eina.

26

Buðum vit þegnum

bauga rauða,

at þeir eigi

til Atla segði;

en þeir hvatliga

heim skunduðu

ok óliga

Atla sögðu.

27

En þeir Guðrúnu

görla leyndu því,

at hon heldr vita

halfu skyldi.

28

Hlymr var at heyra

hófgullinna,

þá er í garð riðu

Gjúka arfar;

þeir ór Högna

hjarta skáru,

enn i ormgarð

annan lögðu.

29

Var ek enn farin

einu sinni

til Geirmundar

gerva drykkju;

nam horskr konungr

hörpu sveigja,

því at hann hugði mik

til hjalpar sér

kynríkr konungr

of koma mundu.

30

Nam ek at heyra

ór Hléseyju,

hvé þar af stríðum

strengir gullu;

bað ek ambáttir

búnar verða,

vilda ek fylkis

fjörvi bjarga.

31

Létum fljóta

far sund yfir,

unz ek alla sák

Atla garða.

32

Þá kom in arma

út skævandi

móðir Atla,

- hon skyli morna -,

ok Gunnari

gróf til hjarta,

svá at ek máttig-a-k

mærum bjarga.

33

Oft undrumk þat,

hví ek eftir mák,

linnvengis Bil!

lífi halda;

er ek ógnhvötum

unna þóttumk

sverða deili,

sem sjalfri mér.

34

Sattu ok hlýddir,

meðan ek sagðak þér

mörg ill of sköp

mín ok þeira;

maðr hverr lifir

at munum sínum."

Nú er of genginn

grátr Oddrúnar.

 

 

Atlakviða in grœnlenzka

Dauði Atla

Guðrún Gjúkadóttir hefndi brœðra sinna svá sem frægt er orðit. Hon drap fyrst sonu Atla, en eptir drap hon Atla ok brenndi höllina ok hirðina alla. Um þetta er sjá kviða ort:

1

Atli sendi

ár til Gunnars

kunnan segg at ríða,

Knéfröðr var sá heitinn;

at görðum kom hann Gjúka

ok at Gunnars Höllu,

bekkjum aringreypum

ok at bjóri svásum.

2

Drukku þar dróttmegir,

en dyljendr þögðu,

vín í valhöllu,

vreiði sásk þeir Húna;

kallaði þá Knéfröðr

kaldri röddu,

seggr inn suðræni

sat hann á bekk háum:

3

"Atli mik hingat sendi

ríða erendi

mar inum mélgreypa

myrkvið inn ókunna,

at biðja yðr, Gunnarr,

at it á bekk kæmið

með hjalmum aringreypum

at sækja heim Atla.

4

Skjöldu kneguð þar velja

ok skafna aska,

hjalma gullroðna

ok Húna mengi,

silfrgyllt söðulklæði,

serki valrauða

dafar darraðar,

drösla mélgreypa.

5

Völl lézk ykkr ok mundu gefa

víðrar Gnitaheiðar,

af geiri gjallanda

ok af gylltum stöfnum,

stórar meiðmar

ok staði Danpar,

hrís þat it mæra,

er meðr Myrkvið kalla."

6

Höfði vatt þá Gunnarr

ok Högna til sagði:

"Hvat ræðr þú okkr, seggr inn æri,

alls vit slíkt heyrum?

Gull vissa ek ekki

á Gnitaheiði,

þat er vit ættim-a

annat slíkt.

7

Sjau eigum vit salhús

sverða full,

hverju eru þeira

hjölt ór gulli;

minn veit ek mar beztan,

en mæki hvassastan,

boga bekksæma,

en brynjur ór gulli,

hjalm ok skjöld hvítastan

kominn ór höll Kíars;

einn er minn betri

en sé allra Húna."

Högni kvað:

8

"Hvat hyggr þú brúði bendu,

þá er hon okkr baug sendi

varinn váðum heiðingja?

hygg ek at hon vörnuð byð.

Hár fann ek heiðingja

riðit í hring rauðum,

ylfskr er vegr okkarr

at ríða erendi."

9

Niðjar hvöttu Gunnar

né náungr annarr,

rýnendr né ráðendr

né þeir er ríkir váru;

kvaddi þá Gunnarr,

sem konungr skyldi,

mærr í mjöðranni

af móði stórum:

10

"Rístu nú, Fjörnir,

láttu á flet vaða

greppa gullskálir

með gumna höndum.

11

Ulfr mun ráða

arfi Niflunga,

gamlir, gránvarðir,

ef Gunnars missir,

birnir blakkfjallir

bíta þreftönnum,

gamna greystóði,

ef Gunnarr né kemr-at."

12

Leiddu landrögni

lýðar óneisir,

grátendr gunnhvata

ór garði húna;

þá kvað þat inn æri

erfivörþr Högna:

"Heilir farið nú ok horskir,

hvars ykkr hugr teygir!"

13

Fetum létu fræknir

um fjöll at þyrja

mari ina mélgreypu

Myrkvið inn ókunna;

hristisk öll Húnmörk

þar er harðmóðgir fóru,

ráku þeir vandstyggva

völlu algrœna.

14

Land sáu þeir Atla

ok liðskjalfar djúpa,

Bikka greppar standa

á borg inni háu,

sal of suðrþjóðum

sleginn sessmeiðum,

bundnum röndum,

bleikum skjöldum,

dafar darraðar;

en þar drakk Atli

vín í valhöllu,

verðir sátu úti

at varða þeim Gunnari,

af þeir hér vitja kvæmi

með geiri gjallanda

at vekja gram hildi.

15

Systir fann þeira snemst,

at þeir í sal kómu

brœðr hennar báðir, -

bjóri var hon lítt drukkin:

"Ráðinn ertv nú, Gunnarr.

Hvat muntu, ríkr, vinna

við Húna harmbrögðum?

Höll gakk þú ór snemma.

16

Betr hefðir þú, bróðir!

at þú í brynju færir,

sem hjalmum aringreypum

at séa heim Atla,

sætir þú í söðlum

sólheiða daga,

nái nauðfölva

létir nornir gráta,

Húna skjaldmeyjar

herfi kanna,

en Atla sjalfan

létir þú í ormgarð koma;

nú er sá ormgarðr

ykkr of folginn."

Gunnarr kvað:

17

"Seinat er nú, systir,

at samna Niflungum,

langt er at leita

lýða sinnis til,

ef rosmufjöll Rínar

rekka óneissa."

18

Fengu þeir Gunnar

ok í fjötur settu

vin Borgunda

ok bundu fastla.

19

Sjau hjó Högni

sverði hvössu,

en inum átta

hratt hann í eld heitan;

svá skal frækn

fjándum verjask

[sem] Högni varði

hendr [sínar].

20

[. . .

. . .] Gunnars;

frágu fræknan,

ef fjör vildi,

gotna þjóðann,

gulli kaupa.

Gunnarr kvað:

21

"Hjarta skal mér Högna

í hendi liggja

blóðugt, ór brjósti

skorit balldriða

saxi slíðrbeitu

syni þjóðans."

22

Skáru þeir hjarta

Hjalla ór brjósti,

blóðugt ok á bjóð lögðu

ok báru þat fyr Gunnar.

23

Þá kvað þat Gunnarr

gumna dróttinn:

"Hér hefi ek hjarta

Hjalla ins blauða,

ólíkt hjarta

Högna ins frækna,

er mjök bifask,

er á bjóði liggr,

bifðisk halfu meirr,

er í brjósti lá."

24

Hló þá Högni,

er til hjarta skáru

kvikvan kumblasmið,

klökkva hann sízt hugði;

blóðugt þat á bjóð lögðu

ok báru fyr Gunnar.

25

Mærr kvað þat Gunnarr

geirniflungr:

"Hér hefi ek hjarta

Högna ins frækna,

ólíkt hjarta

Hjalla ins blauða,

er lítt bifask,

er á bjóði liggr,

bifðisk svági mjök,

þá er í brjósti lá.

26

Svá skaltu, Atli,

augum fjarri,

sem munt

menjum verða;

er unt einum mér

öll of folgin

hodd Niflunga,

lifir-a nú Högni.

27

Ey var mér týja,

meðan vit tveir lifðum,

nú er mér engi,

er ek einn lifik;

Rín skal ráða

rógmalmi skatna,

svinn, áskunna

arfi Niflunga;

- í veltanda vatni

lýsask valbaugar,

heldr en á höndum gull

skíni Húna börnum."

Atli kvað:

28¹

"Ýkvið ér hvélvögnum,

haptr er nú í böndum."

29

Atli inn ríki

reið Glaum mönum,

sleginn rógþornum,

sifjungr þeira.

. . .

Guðrún sigtífa,

varnaði við tárum

vaðin í þyshöllu.

Hon kvað:

30

"Svá gangi þér, Atli,

sem þú við Gunnar áttir

eiða oft of svarða

ok ár of nefnda,

at sól inni suðrhöllu

ok at Sigtýs bergi,

hölkvi hvílbeðjar

ok at hringi Ullar."

28²

Ok meir þaðan

menvörð bituls

dolgrögni dró

til dauðs skokkr.

31

Lifanda gram

lagði í garð,

þan er skriðinn var,

skatna mengi,

innan ormum;

en einn Gunnarr

heiptmóðr hörpu

hendi kníði,

glumðu strengir;

svá skal gulli

frækn hringdrifi

við fira halda.

32

Atli lét

lands síns á vit

jó eyrskáan

aptr frá morði;

dynr var í garði,

dröslum of þrungit,

vápnsöngr virða,

váru af heiði komnir.

33

Út gekk þá Guðrún

Atla í gögn

með gylltum kálki

at reifa gjöld rögnis:

"Þiggja knáttu, þengill,

í þinni höllu

glaðr at Guðrúnu

gnadda niflfarna."

34

Umðu ölskálir

Atla vínhöfgar,

þá er í höll saman

Húnar tölðusk;

gumar gransíðir

gengu inn hvatir.

35

Skævaði þá in skírleita

. . .

veigar þeim at bera,

afkár dís, jöfrum

ok ölkrásir valði

nauðug, neffölum

en níð sagði Atla:

36

"Sona hefir þinna,

sverða deilir,

hjörtu hrædreyrug

við hunang of tuggin;

melta knáttu, móðugr!

manna valbráðir,

eta at ölkrásum

ok í öndugi at senda.

37

Kallar-a þú síðan

til knéa þinna

Erp né Eitil

ölreifa tvá;

sér-a þú síðan

í seti miðju

gulls miðlendr

geira skepta,

manar meita

né mara keyra."

38

Ymr varð á bekkjum,

afkárr söngr virða,

gnýr und guðvefjum,

grétu börn Húna;

nema ein Guðrún

er hon æva grét

brœðr sína berharða

ok buri svása,

unga, ófróða,

þá er hon við Atla gat.

39

Gulli söri

in gaglbjarta,

hringum rauðum

reifði hon húskarla;

sköp lét hon vaxa,

en skíran malm vaða,

æva fljóð ekki

gáði fjarghúsa.

40

Óvarr Atli

óðan hafði hann sik drukkit,

vápn hafði hann ekki,

varnaði-t hann við Gudrúnu;

oft var sá leikr betri,

þá er þau lint skyldu

oftar um faðmask

fyr öðlingum.

41

Hon beð broddi

gaf blóð at drekka

hendi helfússi

ok hvelpa leysti;

hratt fyr hallar dyrr

ok húskarla vakði

brandi brúðr heitum,

þá lét hon gjöld brœðra.

42

Eldi gaf hon þá alla,

er inni váru

ok frá morði þeira Gunnars

komnir váru ór Myrkheimi;

forn timbr fellu,

fjarghús ruku,

bær Buðlunga,

brunnu ok skjaldmeyjar

inni aldrstamnar,

hnigu í eld heitan.

43

Fullrætt er um þetta,

ferr engi svá síðan

brúðr í brynju

brœðra at hefna;

hon hefir þriggja

þjóðkonunga

banorð borit

björt, áðr sylti.

Enn segir gleggra í Atlamálum inum grœnlenzkum.

 

 

Atlamál in grœnlenzku

1

Frétt hefir öld ófu,

þá er endr of gerðu

seggir samkundu,

sú var nýt fæstum,

æxtu einmæli;

yggr var þeim síðan

ok it sama sonum Gjúka,

er váru sannráðnir.

2

Sköp æxtu skjöldunga

- skyldu-at feigir, -

illa réðsk Atla,

átti hann þó hyggju;

felldi stóð stóra,

stríddi sér harðla,

af bragði boð sendi,

at kvæmi brátt mágar.

3

Horsk var húsfreyja,

hugði at mannviti,

lag heyrði hon orða,

hvat þeir á laun mæltu;

þá var vant vitri,

vildi hon þeim hjalpa,

skyldi of sæ sigla,

en sjalf né komsk-at.

4

Rúnar nam at rista,

rengdi þær Vingi

- fárs var hann flýtandi, -

áðr hann fram seldi;

fóru þá síðan

sendimenn Atla

um fjörð Lima,

þar er fræknir bjuggu.

5

Ölværir urðu

ok elda kyndu,

hugðu vætr véla,

er þeir váru komnir;

tóku þeir fórnir,

er þeim fríðr sendi,

hengðu á súlu,

hugðu-t þat varða.

6

Kom þá Kostbera,

kvæn var hon Högna,

kona kapps gálig,

ok kvaddi þá báða;

glöð var ok Glaumvor,

er Gunnarr átti,

fellsk-at saðr sviðri,

sýsti of þörf gesta.

7

Buðu þeir heim Högna,

ef hann þá heldr færi,

sýn var svipvísi,

ef þeir sín gæði;

hét þá Gunnarr,

ef Högni vildi,

Högni því nítti-t

er hinn of réði.

8

Báru mjöð mærar,

margs var alls beini,

fór þar fjölð horna,

unz þótti fulldrukkit.

9

Hjú gerðu hvílu

sem þeim hægst þótti,

kennd var Kostbera,

kunni hon skil rúna;

innti orðstafi

at eldi ljósum,

gæta varð hon tungu

í góma báða,

váru svá villtar,

at var vant at ráða.

10

Sæing fóru síðan

sína þau Högni,

dreymði dróttláta,

dulði þess vætki,

sagði horsk hilmi,

þegars hon réð vakna:

11

"Heiman gerisk þú, Högni,

hyggðu at ráðum,

fár er fullrýninn,

far þú í sinn annat;

réð ek þér rúnar

er reist þín systir,

björt hefir þér eigi

boðit í sinn þetta.

12

Eitt ek mest undrumk,

mák-at ek enn hyggja,

hvat þá varð vitri,

er skyldi villt rísta;

því at svá var á vísat,

sem undir væri

bani ykkarr beggja,

ef it bráðla kvæmið;

vant er stafs vífi,

eða valda aðrir."

Högni kvað:

13

"Allar ro illúðgar,

ákk-a ek þess kynni,

vilk-a ek þess leita,

nema launa eigim;

okkr mun gramr gulli

reifa glóðrauðu,

óumk ek aldregi,

þótt vér ógn fregnim."

Kostbera kvað:

14

"Stopalt munuð ganga,

ef it stundið þangat;

ykkr mun ástkynni

eigi í sinn þetta.

Dreymði mik, Högni,

dyljumk þat eigi,

ganga mun ykkr andæris,

eða ella hræðumk.

15

Blæju hugða ek þína

brenna í eldi,

hryti hár logi

hús mín í gögnum."

Högni kvað:

16

"Liggja hér línklæði,

þau er lítt rækið,

þau munu brátt brenna,

þau er þú bleju sátt."

Kostbera kvað:

17

"Björn hugða ek hér inn kominn,

bryti upp stokka,

hristi svá hramma,

at vér hrædd yrðim;

munn oss mörg hefði,

svá at vér mættim ekki;

þar var ok þrömmun

þeygi svá lítil."

Högni kvað:

18

"Veðr mun þar vaxa,

verða ótt snemma,

hvítabjörn hugðir,

þar mun hregg austan."

Kostbera kvað:

19

"Örn hugða ek hér inn fljúga

at endlöngu húsi,

þat mun oss drjúgt deilask,

dreifði hann oss öll blóði,

hugða ek af heitum

at væri hamr Atla."

Högni kvað:

20

"Slátrum sýsliga,

séum þá roðru,

oft er þat fyr öxnum,

er örnu dreymir;

heill er hugr Atla,

hvatki er þik dreymir."

Lokit því létu,

líðr hver ræða.

21

Vöknuðu vel borin,

var þar sams dæmi,

gettisk þess Glaumvör

at væri grand svefna,

[. . .] við Gunnarr

at fáa tvær leiðir.

Glaumvör kvað:

22

"Görvan hugða ek þér galga,

gengir þú at hanga,

æti þik ormar,

yrða ek þik kvikvan,

gerðisk rök ragna;

ráð þú, hvat þat væri."

Gunnarr kvað:

23

[. . .]

Glaumvör kvað:

24

"Bólðgan hugða ek mæki

borinn ór serk þínum

- illt er svefn slíkan

at segja nauðmanni, -

geir hugða ek standa

í gögnum þik miðjan,

emjuðu ulfar

á endum báðum."

Gunnarr kvað:

25

"Rakkar þar renna,

ráðask mjök geyja,

opt verðr glaumr hunda

fyr geira flaugun."

Glaumvör kvað:

26

"Á hugða ek hér inn renna

at endlöngu húsi,

þyti af þjósti,

þeystisk of bekki,

bryti fætr ykra

brœðra hér tveggja,

gerði-t vatn vægja;

vera mun þat fyr nökkvi."

Gunnarr kvað:

27

[. . .]

Glaumvör kvað:

28

"Konur hugðak dauðar

koma í nótt hingat,

væri-t vart búnar,

vildi þik kjósa,

byði þér bráðliga

til bekkja sinna;

ek kveð aflima

orðnar þér dísir."

Gunnarr kvað:

29

"Seinat er at segja,

svá er nú ráðit,

forumk-a för þó,

alls þó er fara ætlat;

margt er mjök glíkligt,

at mynim skammæir."

30

Litu er lýsti,

létusk þeir fúsir,

allir upp rísa,

önnur þau löttu;

fóru fimm saman,

fleiri til váru

halfu húskarlar

hugat var því illa,

Snævarr ok Sólarr,

synir váru þeir Högna,

Orkning þann hétu,

er þeim enn fylgði,

blíðr var börr skjaldar

bróðir hans kvánar.

31

Fóru fagrbúnar,

unz þau fjörðr skilði;

löttu ávallt ljósar,

létu-at heldr segjask.

32

Glaumvör kvað at orði,

er Gunnarr átti,

mælti hon við Vinga,

sem henni vert þótti:

"Veitk at ek, hvárt verðlaunið

at vilja ossum;

glæpr er gests kváma,

ef í gerisk nakkvat."

33

Sór þá Vingi,

sér réð hann lítt eira:

"Eigi hann jötnar,

ef hann at yðr lygi,

galgi görvallan,

ef hann á grið hygði."

34

Bera kvað at orði

blíð í hug sínum:

"Sigli þér sælir

ok sigr árnið;

fari sem ek fyr mælik,

fæst eigi því níta."

35

Högni svaraði,

hugði gótt nánum:

"Huggizk it, horskar,

hvégi er þat gervisk;

mæla þat margir,

missir þó stórum,

mörgum ræðr litlu,

hvé verðr leiddr heiman."

36

Sásk til síðan,

áðr í sundr hyrfi,

þá hygg ek sköp skiptu,

skilðusk vegir þeira.

37

Róa námu ríki,

rifu kjöl halfan,

beystu bakföllum,

brugðusk heldr reiðir,

hömlur slitnuðu,

háir brotnuðu,

gerðu-t far festa,

áðr þeir frá hyrfi.

38

Litlu ok lengra,

- lok mun ek þess segja -,

bæ sá þeir standa,

er Buðli átti;

hátt hriktu grindr,

er Högni kníði.

39

Orð kvað þá Vingi

þats án væri:

"Farið firr húsi,

- flátt er til sækja,

brátt hefi ek ykkr brennda,

bragðs skuluð höggnir,

fagrt bað ek ykkr kvámu,

flátt var þó undir -

ella heðan bíðið,

meðan ek hegg yðr galga."

40

Orð kvað hitt Högni,

hugði lítt vægja,

varr at véttugi,

er varð at reyna:

"Hirða þú oss hræða,

hafðu þat fram sjaldan,

ef þú eykr orði,

illt muntu þér lengja."

41

Hrundu þeir Vinga

ok í hel drápu,

öxar at lögðu,

meðan í önd hixti.

42

Flykðusk þeir Atli

ok fóru í brynjur,

gengu svá görvir,

at var garðr milli;

urpusk á orðum

allir senn reiðir:

"Fyrr várum fullráða

at firra yðr lífi."

43

"Á sér þat illa,

ef höfðuð áðr ráðit,

en eruð óbúnir,

ok höfum einn felldan,

lamðan til heljar,

liðs var sá yðvars."

44

Óðir þá urðu,

er þat orð heyrðu,

forðuðu fingrum

ok fengu í snæri,

skutu skarpliga

ok skjöldum hlífðusk.

45

Inn kom þá andspilli,

hvat úti drýgðu,

halir fyr höllu,

heyrðu þræl segja.

46

Ötul var þá Guðrún,

er hon ekka heyrði,

hlaðin halsmenjum,

hreytti hon þeim gervöllum,

slöngði svá silfri,

at í sundr hrutu baugar.

47

Út gekk hon síðan,

yppði-t lítt hurðum,

fór-a fælt þeygi

ok fagnaði komnum;

hvarf til Niflunga,

sú var hinzt kveðja,

fylgði saðr slíku,

sagði hon mun fleira:

48

"Leitaða ek í líkna

at letja ykkr heiman,

sköpum viðr manngi,

ok skuluð þó hér komnir."

Mælti af manviti,

ef mundu sættask;

ekki at reðusk,

allir ní kváðu.

49

Sá þá sælborin,

at þeir sárt léku,

hugði á harðræði

ok hrauzk ór skikkju;

nökðan tók hon mæki

ok niðja fjör varði,

hæg var-at hjaldri,

hvars hon hendr festi.

50

Dóttir lét Gjúka

drengi tvá hníga,

bróður hjó hon Atla,

bera varð þann síðan,

skapði hon svá skæru,

skelldi fót undan.

51

Annan réð hon höggva,

svá at sá upp reis-at,

í helju hon þann hafði,

þeygi henni hendr skulfu.

52

Þjörku þar gerðu,

þeiri var við brugðit,

þat brá of allt annat,

er unnu börn Gjúka;

svá kváðu Niflunga,

meðan sjalfir lifðu,

skapa sókn sverðum,

slítask af brynjur,

höggva svá hjalma,

sem þeim hugr dygði.

53

Morgin mest vágu,

unz miðjan dag líddi,

óttu alla

ok öndurðan dag;

fyrr var fullvegit,

flóði völlr blóði,

átján áðr fellu,

efri þeir urðu

Beru tveir sveinar

ok bróðir hennar.

54

Röskr tók at ræða,

þótt hann reiðr væri:

"Illt er um litask,

yðr er þat kenna;

várum þrír tigir,

þegnar vígligir,

eftir lifum ellifu,

ór er þar brunnit.

55

Bæðr várum fimm,

er Buðla misstum;

hefir nú Hel halfa,

en höggnir tveir liggja.

56

Mægð gat ek mikla,

mák-a-k því leyna,

kona váliga,

knák-a ek þess njóta;

hljótt áttum sjaldan,

síz komt í hendr ossar;

firrðan mik frændum,

féi oft svikinn,

senduð systur helju,

slíks ek mest kennumk."

Guðrún kvað:

57

"Getr þú þess, Atli,

gerðir svá fyrri:

móður tókt mína

ok myrðir til hnossa,

svinna systrungu

sveltir þú í helli;

hlæglikt mér þat þykkir,

er þú þinn harm tínir,

goðum ek þat þakka,

er þér gengsk illa."

Atli kvað:

58

"Eggja ek yðr, jarlar,

auka harm stóran

vífs ins vegliga,

vilja ek þat líta;

kostið svá keppa,

at klökkvi Guðrún,

séa ek þat mætta,

at hon sér né ynði-t.

59

Takið ér Högna

ok hyldið með knífi,

skerið ór hjarta,

skuluð þess görvir;

Gunnar grimmúðgan

á galga festið,

bellið því bragði,

bjóðið til ormum."

Högni kvað:

60

"Ger, sem til lystir,

glaðr munk þess bíða,

röskr munk þér reynask,

reynt hefi ek fyrr brattara;

höfuð hnekking,

meðan heilir várum,

nú erum svá sárir,

at þú mátt sjalfr valda."

61

Beiti þat mælti,

bryti var hann Atla:

"Tökum vér Hjalla,

en Högna forðum,

högum vér halft yrkjum,

hann er skapdauði,

lifir-a svá lengi,

löskr mun hann æ heitinn."

62

Hræddr var hvergætir,

helt-a in lengr rúmi,

kunni klökkr verða,

kleif í rá hverja;

vesall lézk vígs þeira,

er skyldi váss gjalda,

ok sinn dag dapran

at deyja frá svínum,

allri örkostu,

er hann áðr hafði.

63

Tóku þeir brás Buðla

ok brugðu til knífi,

æpði illþræli,

áðr odds kenndi;

tóm lézk at eiga

teðja vel garða,

vinna it vergasta,

ef hann við rétti,

feginn lézk þó Hjalli,

at hann fjör þægi.

64

Gættisk þess Högni

- gerva svá færi -

at árna ánauðgum,

at undan gengi:

"Fyrir kveð ek mér minna

at fremja leik þenna;

hví mynim hér vilja

heyra á þá skræktun?"

65

Þrifu þeir þjóðgóðan,

þá var kostr engi

rekkum rakklátum

ráð enn lengr dvelja;

hló þá Högni,

heyrðu dagmegir,

keppa hann svá kunni,

kvöl hann vel þolði.

66

Harpu tók Gunnarr,

hrærði ilkvistum,

sláa hann svá kunni,

at snótir grétu,

klukku þeir karlar,

er kunnu görst heyra;

ríkri ráð sagði;

raptar sundr brustu.

67

Dó þá dýrir,

dags var heldr snemma,

létu þeir á lesti

lifa íþróttir.

68

Stórr þóttisk Atli,

sté hann um þá báða,

horskri harm sagði

ok réð heldr at bregða:

"Morginn er nú, Guðrún,

misst hefir þú þér hollra;

sums ertu sjalfskapa,

at hafi svá gengit."

Guðrún kvað:

69

"Feginn ertu, Atli,

ferr þú víg lýsa,

á munu þér iðrar,

ef þú alt reynir;

sú mun erfð eftir,

ek kann þér segja:

ills gengsk þér aldri,

nema ek ok deyja."

Atli kvað:

70

"Kann ek slíks synja,

sé ek til ráð annat

hálfu hógligra

- höfnum oft góðu -,

mani mun ek þik hugga,

mætum ágætum,

silfri snæhvítu,

sem þú sjalf vilir."

Guðrún kvað:

71

"Ón er þess engi,

ek vil því níta;

sleit ek þá sáttir,

er váru sakar minni;

afkár ek áðr þótta,

á mun nú gæða,

hræfða ek um hotvetna,

meðan Högni lifði.

72

Alin vit upp várum

í einu húsi,

lékum leik margan

ok í lundi óxom,

gæddi okkr Grímhildr

gulli ok halsmenjum;

bana muntu mér brœðra

bæta aldrigi,

né vinna þess ekki,

at mér vel þykki.

73

Kostum drepr kvenna

karla ofríki,

í kné gengr hnefi,

ef kvistir þverra;

tré tekr at hníga,

ef höggr tág undan;

nú máttu einn, Atli,

öllu hér ráða."

74

Gnótt var grunnýðgi,

er gramr því trúði,

sýn var sveipvísi,

ef hann sín gæði;

kröpp var þá Guðrún,

kunni of hug mæla,

létt hon sér gerði,

lék hon tveim skjöldum.

Æxti hon aldrykkjur

at erfa brœðr sína,

samr lézk ok Atli

at sína gerva.

76

Lokit því létu,

lagat var drykkju,

sú var samkunda

við svörfun ofmikla;

ströng var stórhuguð,

stríddi hon ætt Buðla,

vildi hon ver sínum

[vinna] ofrhefndir.

77

Lokkaði hon litla

ok lagði við stokki,

glúpnuðu grimmir

ok grétu þeygi,

fóru í faðm móður,

fréttu, hvat þá skyldi.

Guðrún kvað:

78

"Spyrið lítt eftir,

spilla ætla ek báðum,

lyst várumk þess lengi

at lyfja ykkr elli."

Sveinarnir kváðu:

"Blótt, sem vill, börnum!

bannar þat manngi,

skömm mun ró reiði,

ef þú reynir görva."

79

Brá þá barnæsku

brœðra in kappsvinna,

skipti-t skapliga,

skar hon á hals báða.

Enn frétti Atli,

hvert farnir væri

sveinar hans leika,

er hann sá þá hvergi.

Guðrún kvað:

80

"Yfir ráðumk ganga

Atla til segja,

dylja munk þik eigi

dóttir Grímhildar;

glaða mun þik minnst, Atli,

ef þú görva reynir;

vakðir vá mikla,

er þú vátt brœðr mína.

81

Svaf ek mjök sjaldan,

síðans þeir fellu,

hét ek þér hörðu,

hefi ek þik nú minntan;

morgin mér sagðir,

man ek enn þann görva,

nú er ok aftann,

átt þú slíkt at frétta.

82

Maga hefir þú þinna

misst, sem þú sízt skyldir,

hausa veizt þú þeira

hafða at ölskálum,

drýgða ek þér svá drykkju,

dreyra blett ek þeira.

83

Tók ek þeira hjörtu,

ok á teini steikðak,

selda ek þér síðan,

sagðak at kalfs væri:

einn þú því ollir,

ekki réttu leifa,

töggtu tíðliga,

trúðir vel jöxlum.

84

Barna veiztu þinna,

biðr sér fár verra;

hlut veld ek mínum,

hælumk þó ekki."

Atli kvað:

85

"Grimm vartu, Guðrún,

er þú gera svá máttir,

barna þinna blóði

at blanda mér drykkju;

snýtt hefir þú sifjungum,

sem þú sizt skyldir,

mér lætr þú ok sjalfum

millum ills lítit."

Guðrún kvað:

86

"Vili mér enn væri

at vega þik sjalfan,

fátt er fullilla

farit við gram slíkan;

drýgt þú fyrr hafðir

þat er menn dæmi vissu-t til

heimsku harðræðis

í heimi þessum;

nú hefir þú enn aukit

þat er áðan frágum,

greipt glæp stóran,

gört hefir þú þitt erfi."

Atli kvað:

87

"Brend muntu á báli

ok barið grjóti áðr,

þá hefir þú árnat

þatstu æ beiðisk."

Guðrún kvað:

"Seg þér slíkar

sorgir ár morgin,

fríðra vil ek dauða

fara í ljós annat."

88

Sátu samtýnis,

sendusk fárhugi,

hendysk heiptyrði,

hvártki sér unði.

Heipt óx Hniflungi,

hugði á stórræði,

gat fyr Guðrúnu,

at hann væri grimmr Atla.

89

Kómu í hug henni

Högna viðfarar,

talði happ hánum,

ef hann hefnt ynni.

Veginn var þá Atli,

var þess skammt bíða,

sonr vá Högna

ok sjalf Guðrún.

90

Röskr tók at ræða,

rakðisk ór svefni,

kenndi brátt benja,

bands kvað hann þörf enga:

"Segið it sannasta,

hverr vá son Buðla;

emk-a ek lítt leikinn,

lífs tel ek ván enga."

Guðrún kvað:

91

"Dylja mun þik eigi

dóttir Grímhildar,

látumk því valda,

er líðr þína æfi,

en sumu sonr Högna,

er þik sár mæða."

Atli kvað:

92

"Vaðit hefir þú at vígi,

þótt væri-t skaplikt,

illt er vin véla

þannz þér vel trúir;

beiddr fór ek heiman

at biðja þín, Guðrún.

93

Leyfð vartu ekkja,

léto stórráða,

varð-a ván lygi,

er vér of reyndum;

fórtu heim hingat,

fylgði oss herr manna,

allt var ítarligt

um órar ferðir.

94

Margs var alls sómi

manna tíginna,

naut váru ærin,

nutum af stórum,

þar var fjölð féar,

fengu til margir.

95

Mund galt ek mærri,

meiðma fjölð þiggja,

þræla þríá tigu,

þýjar sjau góðar,

sæmð var at slíku,

silfr var þó meira.

96

Léztu þér alt þykkja,

sem ekki væri,

meðan lönd þau lágu,

er mér leifði Buðli,

gróftu svá undir,

gerði-t hlut þiggja;

sværu léztu þína

sitja oft grátna,

fann ek í hug heilum

hjóna vætr síðan."

Guðrún kvað:

97

"Lýgr þú nú, Atli,

þótt ek þat lítt rekja,

heldr var ek hæg sjaldan,

hóftu þó stórum;

börðuzk ér brœðr ungir,

báruzk róg milli,

halft gekk til heljar

ór húsi þínu,

hrolldi hotvetna

þat er til hags skyldi.

98

Þrjú várum systkin,

þóttum óvægin,

fórum af landi,

fylgðum Sigurði;

skæva vér létum,

skipi hvert várt stýrði,

örkuðum at auðnu,

unz vér austr kvómum.

99

Konung drápum fyrstan,

kurum land þaðra,

hersar oss á hönd gengu,

hræðslu þat vissi;

vágum ór skógi

þanns vildum syknan,

settum þann sælan,

er sér né átti-t.

100

Dauðr varð inn húnski,

drap þá brátt kosti,

strangt var angr ungri

ekkju nafn hljóta;

kvöl þótti kvikri

at koma í hús Atla,

átti áðr kappi,

illr var sá missir.

101

Komt-a-ðu af því þingi,

er vér þat frægim,

at þú sök sættir

né slekðir aðra;

vildir ávallt vægja,

en vætki halda,

kyrrt of því láta,

[. . .]"

Atli kvað:

102

"Lýgr þú nú, Guðrún,

lítt mun við bætask

hluti hvárigra,

höfum öll skarðan;

gerðu nú, Guðrún,

af gæzku þinni

okkr til ágætis,

er mik út hefja."

Guðrún kvað:

103

"Knörr mun ek kaupa

ok kistu steinda,

vexa vel blæju

at verja þitt líki,

hyggja á þörf hverja,

sem vit holl værim."

104

Nár varð þá Atli,

niðjum stríð æxti,

efndi ítrborin

allt þats réð heita;

fróð vildi Gudrún

fara sér at spilla,

urðu dvöl dægra,

dó hon í sinn annat.

105

Sæll er hverr síðan,

er slíkt getr fæða

jóð at afreki,

sems ól Gjúki;

lifa mun þat eptir

á landi hverju

þeira þrámæli,

hvargi er þjóð heyrir.

 

 

Guðrúnarhvöt

Frá Guðrúnu

Guðrún gekk þá til sævar, er hon hafði drepit Atla. Gekk hon út á sæinn ok vildi fara sér. Hon mátti eigi sökkva. Rak hana yfir fjörðinn á land Jónakrs konungs. Hann fekk hennar.

Þeirra synir váru þeir Sörli ok Erpr ok Hamðir. Þar fæddist upp Svanhildr Sigurðardóttir. Hon var gift Jörmunrekk inum ríkja. Með honom var Bikki. Hann réð þat, at Randvér konungs son skyldi taka hana. Þat sagði Bikki konungi. Konungr lét hengja Randvé, enn troða Svanhildi undir hrossa fótum. Enn er þat spurði Guðrún, þá kvaddi hon sonu sína.

1

Þá frá ek sennu

sliðrfengligsta,

trauð mál talið

af trega stórum,

er harðhuguð

hvatti at vígi

grimmum orðum

Guðrún sonu:

2

"Hví sitið ér,

hví sofið lífi,

hví tregr-at ykkr

teiti at mæla,

er Jörmunrekr

yðra systur,

unga at aldri,

jóm of traddi,

hvítum ok svörtum,

á hervegi,

grám, gangtömum

Gotna hrossum.

3

Urðu-a it glíkir

þeim Gunnari,

né in heldr hugðir

sem var Högni;

hennar munduð it

hefna leita,

ef móð ættið

minna brœðra

eða harðan hug

Húnkonunga."

4

Þá kvað þat Hamðir

inn hugumstóri:

"Lítt myndir þú

leyfa dáð Högna,

þá er Sigurð vökðu

svefni ór;

bækr váru þínar

enar bláhvítu

roðnar í vers dreyra,

folgnar í valblóði.

5

Urðu þér beggja

brœðra hefndir

slíðrar ok sárar,

er þú sonu myrðir;

knættim allir

Jörmunrekki

samhyggjendr

systur hefna.

6

Berið hnossir fram

Húnkonunga;

hefir þú okkr hvatta

at hjörþingi."

7

Hlæjandi Guðrún

hvarf til skemmu,

kumbl konunga

ór kerum valði,

síðar brynjur,

ok sonum færði;

hlóðusk móðgir

á mara bógu.

8

Þá kvað þat Hamðir

inn hugumstóri:

"Svá kemsk meirr aptr

móður at vitja

geir-Njörðr hniginn

á Goðþjóðu,

at þú erfi

at öll oss drykkir,

at Svanhildi

ok sonu þína."

9

Guðrún grátandi,

Gjúka dóttir,

gekk hon tregliga

á tái sitja

ok at telja

tárughlýra

móðug spjöll

á margan veg:

10

"Þrjá vissa ek elda,

þrjá vissa ek arna,

var ek þrimr verum

vegin at húsi;

einn var mér Sigurðr

öllum betri,

er brœðr mínir

at bana urðu.

11

Svárra sára

sák-at ek né kunna,

[- - - -]

meirr þóttusk

mér of stríða,

er mik öðlingar

Atla gáfu.

12

Húna hvassa

hét ek mér at rúnum,

máttig-a-k bölva

betr of vinna,

áðr ek hnóf höfuð

af Niflungum.

13

Gekk ek til strandar,

gröm vark nornum,

vilda ek hrinda

stríðgrið þeira;

hófu mik, né drekkðu,

hávar bárur,

því ek land of sték,

at lifa skyldak.

14

Gekk ek á beð,

hugðak mér fyr betra,

þriðja sinni

þjóðkonungi;

ól ek mér jóð,

erfivörð,

[erfivörðu]

Jónakrs sonum.

15

En um Svanhildi

sátu þýjar,

er ek minna barna

bazt fullhugðak;

svá var Svanhildr

í sal mínum,

sem væri semleitr

sólar geisli.

16

Gædda ek gulli

ok guðvefjum,

áðr ek gæfak

Goðþjóðar til;

þat er mér harðast

harma minna

of þann inn hvíta

hadd Svanhildar,

auri tröddu

und jóa fótum.

17

En sá sárastr,

er þeir Sigurð minn

sigri ræntan,

í sæing vágu;

en sá grimmastr,

er þeir Gunnari

fránir ormar

til fjörs skriðu;

en sá hvassastr,

er til hjarta

konung óblauðan

kvikvan skáru.

18

Fjölð man ek bölva,

[- - - -];

beittu, Siguðr,

inn blakka mar,

hest inn hraðfæra

láttu hinig renna;

sitr eigi hér

snör né dóttir,

sú er Guðrúnu

gæfi hnossir.

19

Minnsktu, Sigurðr,

hvat vit mæltum,

þá er vit á beð

bæði sátum,

at þú myndir mín,

móðugr, vitja

halr, ór helju,

en ek þín ór heimi.

20

Hlaðið ér, jarlar,

eikiköstinn,

látið þann und hilmi

hæstan verða;

megi brenna brjóst

bölvafullt eldr,

þrungit um hjarta

þíðni sorgir."

21

Jörlum öllum

óðal batni,

snótum öllum

sorg at minni,

at þetta tregróf

of talit væri.

 

 

Hamðismál

1

Spruttu á tái

tregnar íðir

græti alfa

in glýstömu;

ár of morgin

manna bölva

sútir hverjar

sorg of kveykva.

2

Var-a þat nú

né í gær,

þat hefir langt

liðit síðan,

- er fátt fornara,

fremr var þat halfu, -

er hvatti Guðrún

Gjúka borin,

sonu sína unga

at hefna Svanhildar:

3

„Systir var ykkur

Svanhildr of heitin,

sú er Jörmunrekkr

jóm of traddi,

hvítum ok svörtum

á hervegi,

grám, gangtömum

Gotna hrossum.

4

Eftir er ykkr þrungit

þjóðkonunga,

lifið einir ér

þátta ættar minnar.

5

Einstæð em ek orðin,

sem ösp í holti,

fallin at frændum,

sem fura at kvisti,

vaðin at vilja,

sem viðr at laufi,

þá er in kvistskæða

kemr um dag varman.“

6

Hitt kvað þá Hamðir

inn hugumstóri:

„Lítt myndir þú þá, Guðrún,

leyfa dáð Högna,

er þeir Sigurð vökðu

svefni ór,

seztu á beð,

en banar hlógu.

7

Bækr váru þínar

inar bláhvítu

roðnar völundum,

flutu í vers dreyra;

svalt þá Sigurðr,

saztu yfir dauðum,

glýja þú né gáðir,

Gunnarr þér svá vildi.

8

Atla þóttisk þú stríða

at Erps morði

ok at Eitils aldrlagi,

þat var þér enn verra;

svá skyldi hverr öðrum

verja til aldrlaga

sverði sárbeitu,

at sér né stríddi-t.“

9

Hitt kvað þá Sörli,

- svinna hafði hann hyggju -:

„Vilk-at ek við móður

málum skipta,

orðs þikkir enn vant

ykkru hváru,

hvers biðr þú nú, Guðrún,

er þú at gráti né fær-at?

10

Brœðr grát þú þína

ok buri svása,

niðja náborna

leidda nær rógi;

okkr skaltu ok, Guðrún,

gráta báða,

er hér sitjum feigir á mörum,

fjarri munum deyja.“

11

Gengu ór garði

görvir at eiskra,

liðu þá yfir ungir

úrig fjöll

mörum húnlenzkum

morðs at hefna.

12

Fundu á stræti

stórbrögðóttan:

„Hvé mun jarpskammr

okkr fulltingja?“

13

Svaraði inn sundrmæðri,

svá kvaðsk veita mundu

fullting frændum,

sem fótr öðrum.

„Hvat megi fótr

fæti veita

né holdgróin

hönd annarri?“

14

Þá kvað þat Erpr

einu sinni,

- mærr of lék

á mars baki: -:

„Illt er blauðum hal

brautir kenna.“

Kóðu harðan mjök

hornung vera.

15

Drógu þeir ór skíði

skíðiéarn,

mækis eggjar

at mun flagði;

þverrðu þeir þrótt sinn

at þriðjungi,

létu mög ungan

til moldar hníga.

16

Skóku loða,

skalmir festu,

ok góðbornir

smugu í guðvefi.

17

Fram lágu brautir,

fundu vástigu

ok systurson

sáran á meiði,

vargtré vindköld

vestan bæjar,

trýtti æ trönu hvöt,

titt var-at bíða.

18

Glamr var í höllu,

halir ölreifir,

ok til gota ekki

gerðu at heyra,

áðr halr hugfullr

í horn of þaut.

19

Segja fóru ærir

Jörmunrekki,

at sénir váru

seggir und hjalmum:

„Ræðið ér um ráð,

ríkir eru komnir,

fyr máttkum hafið er mönnum

mey of tradda.“

20

Hló þá Jörmunrekkr,

hendi drap á kampa,

beiddisk-at bröngu,

böðvaðisk at víni;

skók hann skör jarpa,

sá á skjöld hvítan,

lét hann sér í hendi

hvarfa ker gullit.

21

„Sæll ek þá þóttumk,

ef ek sjá knætta

Hamði ok Sörla

í höllu minni,

buri mynda ek þá binda

með boga strengjum,

góð börn Gjúka

festa á galga.“

22

Hitt kvað þá Hróðrglöð,

stóð of hleðum,

mæfingr mælti

við mög þenna:

. . .

„Því at þat heita

at hlýðigi myni,

megu tveir menn einir

tíu hundruð Gotna

binda eða berja

í borg inni háu.“

23

Styrr varð í ranni,

stukku ölskálir,

í blóði bragnar lágu,

komit ór brjósti Gotna.

24

Hitt kvað þá Hamðir

inn hugumstóri:

„Æstir, Jörmunrekkr,

okkarrar kvámu

brœðra sammæðra

innan borgar þinnar;

fætr sér þína,

höndum sér þú þínum,

Jörmunrekkr, orpit

í eld heitan.“

25

Þá hraut við

inn reginkunngi

baldr í hrynju,

sem björn hryti:

„Grytið ér á gumna,

alls geirar né bíta,

eggjar né éarn

Jónakrs sonu.“

26

Hitt kvað þá Hamðir

inn hugumstóri:

„Böl vanntu, bróðir,

er þú þann belg leystir,

oft ór þeim belg

böll ráð koma.“

Sörli Kvað:

27

„Hug hefðir þú, Hamðir,

ef þú hefðir hyggjandi;

mikils er á mann hvern vant,

er mannvits er.“

Hamðir kvað:

28

„Af væri nú höfuð,

ef Erpr lifði,

bróðir okkarr inn baðfrækni

er vit á braut vágum,

verr inn vígfrækni,

- hvöttumk at dísir, -

gumi inn gunnhelgi,

- gerðumk at vígi.“

Sörli kvað:

29

„Ekki hygg ek okkr

vera ulfa dæmi,

at vit mynim sjalfir of sakask,

sem grey norna,

þá er gráðug eru

í auðn of alin.

30

Vel höfum vit vegit,

stöndum á val Gotna,

ofan eggmóðum,

sem ernir á kvisti;

góðs höfum tírar fengið,

þótt skylim nú eða í gær deyja;

kveld lifir maðr ekki

eftir kvið norna.“

31

Þar fell Sörli

at salar gafli,

enn Hamðir hné

at húsbaki.

Þetta eru kölluð Hamðissmál in fornu.

 

 

OUT OF MAIN MANUSCRIPT

 

 

Baldrs draumar (Vegtamskviða)

1

Senn váru æsir

allir á þingi

ok ásynjur

alla á máli,

ok um þat réðu

ríkir tívar,

hví væri Baldri

ballir draumar.

2

Upp reis Óðinn,

alda gautr,

ok hann á Sleipni

söðul of lagði;

reið hann niðr þaðan

niflheljar til;

mætti hann hvelpi,

þeim er ór helju kom.

3

Sá var blóðugr

um brjóst framan

ok galdrs föður

gól of lengi;

fram reið Óðinn,

foldvegr dunði;

hann kom at hávu

Heljar ranni.

4

Þá reið Óðinn

fyrir austan dyrr,

þar er hann vissi

völu leiði;

nam hann vittugri

valgaldr kveða,

unz nauðig reis,

nás orð of kvað:

5

"Hvat er manna þat

mér ókunnra,

er mér hefir aukit

erfitt sinni?

Var ek snivin snævi

ok slegin regni

drifin döggu,

dauð var ek lengi."

Óðinn kvað:

6

"Vegtamr ek heiti,

sonr em ek Valtams;

segðu mér ór helju,

ek mun ór heimi:

Hveim eru bekkir

baugum sánir

flet fagrlig

flóuð gulli?"

Völva kvað:

7

"Hér stendr Baldri

of brugginn mjöðr,

skírar veigar,

liggr skjöldr yfir,

en ásmegir

í ofvæni;

nauðug sagðak,

nú mun ek þegja."

Óðinn kvað:

8

"Þegj-at-tu, völva,

þik vil ek fregna,

unz alkunna,

vil ek enn vita:

Hverr mun Baldri

at bana verða

ok Óðins son

aldri ræna?"

Völva kvað:

9

"Höðr berr hávan

hróðrbaðm þinig,

hann mun Baldri

at bana verða

ok Óðins son

aldri ræna;

nauðug sagðak,

nú mun ek þegja."

Óðinn kvað:

10

"Þegj-at-tu, völva,

þik vil ek fregna,

unz alkunna,

vil ek enn vita:

Hverr mun heift Heði

hefnt of vinna

eða Baldrs bana

á bál vega?"

Völva kvað:

11

Rindr berr Vála

í vestrsölum,

sá mun Óðins sonr

einnættr vega:

hönd of þvær

né höfuð kembir,

áðr á bál of berr

Baldrs andskota;

nauðug sagðak,

nú mun ek þegja."

Óðinn kvað:

12

"Þegj-at-tu, völva,

þik vil ek fregna,

unz alkunna,

vil ek enn vita:

Hverjar ro þær meyjar,

er at muni gráta

ok á himin verpa

halsa skautum?"

Völva kvað:

13

"Ert-at-tu Vegtamr,

sem ek hugða,

heldr ertu Óðinn,

aldinn gautr."

Óðinn kvað:

"Ert-at-tu völva

né vís kona,

heldr ertu þriggja

þursa móðir."

Völva kvað:

14

"Heim ríð þú, Óðinn,

ok ver hróðigr,

svá komir manna

meir aftr á vit,

er lauss Loki

líðr ór böndum

ok ragna rök

rjúfendr koma."

 

 

Rígsþula

Svá segja menn í fornum sögum, at einnhverr af ásum, sá er Heimdallr hét, fór ferðar sinnar ok fram með sjóvarströndu nökkurri, kom at einum húsabœ ok nefndiz Rígr; eftir þeiri sögu er kvæði þetta:

1

Ár kváðu ganga

grœnar brautir

öflgan ok aldinn

ás kunnigan,

ramman ok röskvan

Ríg stíganda;

gekk hann meir at þat

miðrar brautar.

2

Kom hann at húsi,

hurð var á gætti,

inn nam at ganga

eldr var á golfi;

hjón sátu þar

hár at árni,

Ái ok Edda,

aldinfalda.

3

Rígr kunni þeim

ráð at segja;

[. . .]

meir settisk hann

miðra fletja,

en á hlið hvára

hjón salkynna.

4

Þá tók Edda

ökkvinn hleif,

þungan ok þykkvan,

þrunginn sáðum,

bar hon meir at þat

miðra skutla,

soð var í bolla,

setti á bjóð;

var kálfr soðinn

krása beztr.

5

Rígr kunni þeim

ráð at segja,

reis hann upp þaðan,

réðsk at sofna;

meir lagðisk hann

miðrar rekkju,

en á hlið hvára

hjón salkynna.

6

Þar var hann at þat

þríar nætr saman,

gekk hann meir at þat

miðrar brautar,

liðu meir at þat

mánuðr níu.

7

Jóð ól Edda

jósu vatni,

hörvi svartan,

hétu Þræl.

8

Hann nam at vaxa

ok vel dafna;

var þar á höndum

hrokkit skinn,

kropnir knúar

[. . .]

fingr digrir,

fúlligt andlit,

lútr hryggr,

langir hælar.

9

Nam han meir at þat

megins of kosta,

bast at binda,

byrðar gerva,

bar hann heim at þat

hrís gerstan dag.

10

Þar kom at garði

gengilbeina

aurr var á iljum,

armr sólbrunninn,

[. . .]

niðrbjúgt var nef,

nefndisk Þír.

11

Miðra fletja

meir settisk hón,

sat hjá henni

sonr húss,

rœddu ok rýndu,

rekkju gerðu

Þræll ok Þír

þrungin dœgr.

12

Börn ólu þau,

- bjuggu ok unðu, -

hygg ek at héti

Hreimr ok Fjósnir,

Klúrr ok Kleggi,

Kefsir, Fúlnir,

Drumbr, Digraldi,

Dröttr ok Hösvir.

Lútr ok Leggjaldi,

lögðu garða,

akra töddu,

unnu at svínum,

geita gættu,

grófu torf.

13

Dœtr váru þær

Drumba ok Kumba,

Ökkvinkalfa

ok Arinnefja,

Ysja ok Ambátt,

Eikintjasna,

Tötrughypja

ok Trönubeina.

þaðan eru komnar

þræla ættir.

14

Gekk Rígr at þat

réttar brautir,

kom hann at höllu,

hurð var á skíði,

inn nam at ganga,

eldr var á golfi,

hjón sátu þar,

heldu á sýslu.

15

Maðr teglði þar

meið til rifjar,

var skegg skapat,

skör var fyr enni,

skyrtu þröngva,

skokkr var á golfi.

16

Sat þar kona,

sveigði rokk,

breiddi faðm,

bjó til váðar;

sveigr var á höfði,

smokkr var á bringu,

dúkr var á halsi,

dvergar á öxlum.

17

Afi ok Amma

áttu hús;

Rígr kunni þeim

ráð at segja,

[meir settisk hann

miðra fletja,

en á hlið hvára

hjón salkynna].

18

[Þá tók Amma]

. . .

var kalfr soðinn

krása beztr.

19

[Rígr kunni þeim

ráð at segja]

reis frá borði,

réð at sofna,

meir lagðisk hann

miðrar rekkju,

en á hlið hvára

hjón salkynna.

20

Þar var hann at þat

þríar nætr saman;

liðu meir at þat

mánuðr níu;

jóð ól Amma,

jósu vatni,

kölluðu Karl,

kona sveip ripti.

21

. . .

rauðan ok rjóðan,

riðuðu augu.

22

Hann nam at vaxa

ok vel dafna,

öxn nam at temja,

arðr at gerva,

hús at timbra

ok hlöður smíða,

karta at gerva

ok keyra plóg.

23

Heim óku þá

hanginluklu,

geitakyrtlu,

giptu Karli;

Snör heitir sú,

settisk und rifti,

bjuggu hjón,

bauga deildu,

breiddu blæjur

ok bú gerðu.

24

Börn ólu þau,

- bjuggu ok unðu, -

hét Halr ok Drengr,

Höldr, Þegn ok Smiðr,

Breiðr, Bóndi,

Bundinskeggi,

Búi ok Boddi,

Brattskeggr ok Seggr.

25

Enn hétu svá

öðrum nöfnum,

Snót, Brúðr, Svanni,

Svarri, Sprakki,

Fljóð, Sprund ok Víf,

Feima, Ristill;

þaðan eru komnar

karla ættir.

26

Gekk Rígr þaðan

réttar brautir,

kom hann at sal,

suðr horfðu dyrr,

vas hurð hnigin,

hringr var í gætti,

gekk hann inn at þat,

golf var stráat.

27

Sátu hjón,

sáusk í augu,

Faðir ok Móðir

fingrum at leika;

sat húsgumi

ok sneri streng,

alm of bendi,

örvar skepti.

28

En húskona

hugði at örmum,

strauk of ripti,

sterti ermar,

keisti fald,

kinga var á bringu,

síðar slœður,

serk bláfáan;

brún bjartari,

brjóst ljósara,

háls hvítari

hreinni mjöllu.

29

Rígr kunni þeim

ráð at segja;

meir settisk hann

miðra fletja,

en á hlið hvára

hjón salkynna.

30

Þá tók Móðir

merkðan dúk,

hvítan af hörvi,

hulði bjóð,

hón tók at þat

hleifa þunna,

hvíta af hveiti,

ok hulði dúk.

31

Framm setti hón

fulla skutla,

silfri varða, á bjóð

fáin fleski

ok fugla steikða,

vín var í könnu,

varðir kálkar,

drukku ok dœmðu,

dagr var á sinnum.

32

Rígr kunni þeim

ráð at segja;

reis hann at þat,

rekkju gerði,

Þar vas hann at þat

þríar nætr saman

gekk hann meir at þat

miðrar brautar

liðu meir at þat

mánuðr níu.

33

Svein ól Móðir,

silki vafði,

jósu vatni,

Jarl létu heita.

34

Bleikt var hár,

bjartir vangar,

ötul váru augu

sem yrmlingi.

35

Upp óx þar

Jarl á fletjum,

lind nam at skelfa,

leggja strengi,

alm at beygja,

örvar skefta,

fleini at fleygja,

frökkur dýja,

hestum ríða,

hundum verpa,

sverðum bregða,

sund at fremja.

36

Kom þar ór runni

Rígr gangandi,

Rígr gangandi,

rúnar kendi,

sitt gaf heiti,

son kvesk eiga;

þann bað hann eignask

óðalvöllu,

óðavöllu,

aldnar byggðir.

37

Reið hann meir þaðan

myrkvan við,

hélug fjöll,

unz at höllu kom,

skapt nam at dýja,

skelfði lind,

hesti hleypði

ok hjörvi brá,

víg nam at vekja,

völl nam at rjóða,

val nam at fella,

vá til landa.

38

Réð hann einn at þat

átján búum,

auð nam skipta,

öllum veita

meiðmar ok mösma,

mara svangrifja;

hringum hreytti,

hjó sundr baug.

39

Óku ærir

úrgar brautir,

kómu at höllu,

þar er Hersir bjó,

mey átti hann

mjófingraða,

hvíta ok horska,

hétu Erna.

40

Báðu hennar

ok heim óku,

giftu Jarli,

gekk hon und líni,

saman bjuggu þau

ok sér unðu,

ættir jóku

ok aldrs nutu.

41

Burr var hinn ellsti,

en Barn annat,

Jóð ok Aðal,

Arfi, Mögr,

Niðr ok Niðjungr,

- námu leika, -

Sonr ok Sveinn,

- sund ok tafl, -

Kundr hét enn,

Konr var inn yngsti

42

Upp óxu þar

Jarli bornir,

hesta tömðu,

hlífar bendu,

skeyti skófu,

skelfðu aska.

43

En Konr ungr

kunni rúnar,

ævinrúnar

ok aldrrúnar,

meir kunni hann

mönnum bjarga,

eggjar deyfa,

ægi lægja.

44

Klök nam fugla,

kyrra elda,

sefa of svefja,

sorgir lægja

. . .

afl ok eljun

átta manna.

45

Hann við Ríg jarl

rúnar deilði,

brögðum beitti

ok betr kunni,

þá öðlaðisk

ok eiga gat

Rígr at heita,

rúnar kunna.

46

Reið Konr ungr

kjörr ok skóga,

kolfi fleygði,

kyrrði fugla.

47

Þá kvað þat kráka,

sat kvisti ein:

"Hvat skaltu, Konr ungr

kyrra fugla?

Heldr mætti þér

hestum ríða,

[hjörvi bregða]

ok her fella.

48

Á Danr ok Danpr

dýrar hallir,

œðra óðal

en ér hafið;

þeir kunnu vel

kjóli at ríða,

egg at kenna,

undir rjúfa."

49

Brún bjartari,

brjóst ljósara,

hals hvítari

hreinni mjöllu.

50

Bjuggu hjón,

bauga deilðu.

 

 

Hyndluljóð

Freyja kvað:

1

"Vaki mær meyja,

vaki mín vina,

Hyndla systir,

er í helli býr;

nú er rökkr rökkra,

ríða vit skulum

til Valhallar

ok til vés heilags.

2

Biðjum Herjaföðr

í hugum sitja,

hann geldr ok gefr

gull verðungu,

gaf hann Hermóði

hjalm ok brynju,

en Sigmundi

sverð at þiggja.

3

Gefr hann sigr sumum,

en sumum aura,

mælsku mörgum

ok mannvit firum,

byri gefr hann brögnum,

en brag skáldum,

gefr hann mannsemi

mörgum rekki.

4

Þórr mun ek blóta,

þess mun ek biðja,

at hann æ við þik

einart láti;

þó er hánum ótítt

við jötuns brúðir.

5

Nú taktu ulf þinn

einn af stalli,

lát hann renna

með runa mínum."

Hyndla kvað:

"Seinn er göltr þinn

goðveg troða,

vilk-at ek mar minn

mætan hlœða.

6

Flá ertu, Freyja,

er þú freistar mín,

vísar þú augum

á oss þannig,

er þú hefir ver þinn

í valsinni

Óttar unga

Innsteins burr."

Freyja kvað:

7

"Dulin ertu, Hyndla,

draums ætlak þér,

er þú kveðr ver minnn

í valsinni,

þar er göltr glóar

Gullinbursti,

Hildisvíni,

er mér hagir gerðu,

dvergar tveir

Dáinn ok Nabbi.

8

Senn vit ór söðlum

sitja vit skulum

ok of jöfra

ættir dœma,

gumna þeira,

er frá goðum kvámu.

9

Þeir hafa veðjat

Vala málmi

Óttarr ungi

ok Angantýr;

skylt er at veita,

svá at skati inn ungi

föðurleifð hafi

eftir frændr sína.

10

Hörg hann mér gerði

hlaðinn steinum;

nú er grjót þat

at gleri orðit; -

rauð hann í nýju

nauta blóði;

æ trúði Óttarr

á ásynjur.

11

Nú láttu forna

niðja talða

ok upp bornar

ættir manna;

hvat ek Skjöldunga,

hvat ek Skilfinga,

hvat er Öðlinga,

hvat er Ylfinga,

hvat er höldborit,

hvat er hersborit

mest manna val

und Miðgarði?"

Hyndla kvað:

12

"Þú ert, Óttarr,

borinn Innsteini,

en Innsteinn var

Alfi inum gamla,

Alfr var Ulfi,

Ulfr Sæfara,

en Sæfari

Svan inum rauða.

13

Móður átti faðir þinn

menjum göfga,

hygg ek at hon héti

Hlédís gyðja,

Fróði var faðir þeirar,

en Fríund móðir;

öll þótti ætt sú

með yfirmönnum.

14

Auði var áðr

öflgastr manna,

Halfdan fyrri

hæstr Skjöldunga;

fræg váru folkvíg,

þau er framir gerðu,

hvarfla þóttu hans verk

með himins skautum.

15

Eflðisk hann við Eymund

œðztan manna,

en hann vá Sigtrygg

með svölum eggjum,

eiga gekk Almveig,

œðzta kvinna,

ólu þau ok áttu

átján sonu.

16

Þaðan eru Skjöldungar,

þaðan eru Skilfingar,

þaðan eru Öðlingar,

þaðan eru Ynglingar,

þaðan eru höldborit,

þaðan eru hersborit,

mest manna val

und Miðgarði;

alt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

17

Var Hildigunnr

hennar móðir,

Sváfu barn

ok sækonungs;

alt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

Varðar, at viti svá,

viltu enn lengra?

18

Dagr átti Þóru

drengja móður,

ólusk í ætt þar

œðztir kappar,

Fraðmarr ok Gyrðr

ok Frekar báðir,

Ámr ok Jösurmarr,

Alfr inn gamli.

Varðar, at viti svá,

viltu enn lengra?

19

Ketill hét vinr þeira,

Klypps arfþegi,

var hann móðurfaðir

móður þinnar;

þar var Fróði

fyrr en Kári,

en eldri var

Alfr of getinn.

20

Nanna var næst þar

Nökkva dóttir,

var mögr hennar

mágr þíns föður;

fyrnð er sú mægð,

fram tel ek lengra;

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

21

Ísolfr ok Ásolfr

Ölmóðs synir

ok Skúrhildar

Skekkils dóttur;

skaltu til telja

skatna margra;

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

22

Gunnarr balkr,

Grímr arðskafi,

járnskjöldr Þórir,

Ulfr grínandi.

23

[Hervarðr, Hjörvarðr,

Hrani, Angantýr],

Búi ok Brámi,

Barri ok Reifnir,

Tindr ok Tyrfingr,

ok tveir Haddingjar;

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

24

Austr í Bolm

váru bornir

Arngríms synir

ok Eyfuru,

brökun var berserkja,

böl margs konar,

um lönd ok um lög

sem logi fœri,

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

25

Kunnak báða

Brodd ok Hörvi;

váru þeir í hirð

Hrólfs ins gamla.

Allir bornir

frá Jörmunreki,

Sigurðar mági,

hlýð þú sögu minni, -

folkum grimms,

þess er Fáfni vá.

26

Sá var vísir

frá Völsungi,

ok Hjördís

frá Hrauðungi,

en Fylimi

frá Öðlingum;

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

27

Gunnarr ok Högni,

Gjúka arfar,

ok it sama Guðrún,

systir þeira;

eigi var Gutþormr

Gjúka ættar,

þó var hann bróðir

beggja þeira,

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski.

28

Haraldr hilditönn

borinn Hrœreki

slöngvanbauga,

sonr var hann Auðar,

Auðr djúpúðga

Ívars dóttir,

en Ráðbarðr var

Randvers faðir;

þeir váru gumnar

goðum signaðir;

allt er þat ætt þín,

Óttarr heimski."

[. . .]

Freyja kvað:

29

"Bar þú minnisöl

mínum gesti,

svá hann öll muni

orð at tína

þessar rœðu

á þriðja morgni,

þá er þeir Angantýr

ættir rekja."

Hyndla kvað:

30

"Snúðu braut heðan,

sofa lystir mik,

fær þú fátt af mér

fríðra kosta;

hleypr þú, Óðs vina

úti á náttum,

sem með höfrum

Heiðrún fari.

31

Rannt at Óði

ey þreyjandi,

skutusk þér fleiri

und fyrirskyrtu;

hleypr þú, Óðs vina

úti á náttum,

sem með höfrum

Heiðrún fari."

Freyja kvað:

32

"Ek slæ eldi

of íviðju,

svá at þú eigi kemsk

á braut heðan."

Hyndla kvað:

33

Hyr sé ek brenna,

en hauðr loga,

verða flestir

fjörlausn þola;

ber þú Óttari

bjór at hendi,

eitri blandinn mjök,

illu heilli."

Freyja kvað:

34

"Orðheill þín

skal engu ráða,

þóttú, brúðr jötuns

bölvi heitir;

hann skal drekka

dýrar veigar;

bið ek Óttari

öll goð duga."

 

 

Völuspá in skamma

1

Váru ellifu

æsir talðir,

Baldr er hné,

við banaþúfu;

þess lézk Váli

verðr at hefna,

síns of bróður

sló hann handbana.

2

Var Baldrs faðir

Burs arfþegi,

Freyr átti Gerði,

hon var Gymis dóttir,

jötna ættar,

ok Aurboðu;

þó var Þjazi,

þeira frændi,

skrautgjarn jötunn,

hans var Skaði dóttir.

3

Margt segjum þér

ok munum fleira;

vörumk, at viti svá.

Viltu enn lengra?

4

Haki var Hveðnu

hóti beztr sona,

en Hveðnu var

Hjörvarðr faðir;

Heiðr ok Hrossþjófr

Hrímnis kindar.

5

Eru völur allar

frá Viðolfi,

vitkar allir

frá Vilmeiði,

seiðberendr

frá Svarthöfða,

jötnar allir

frá Ymi komnir.

6

Margt segjum þér

ok munum fleira;

vörumk, at viti svá.

Viltu enn lengra?

7

Varð einn borin

í árdaga

rammaukinn mjök

rögna kindar;

níu báru þann

naddgöfgan mann

jötna meyjar

við jarðar þröm.

8

Hann Gjalp of bar,

hann Greip of bar,

bar hann Eistla

ok Eyrgjafa,

hann bar Ulfrún

ok Angeyja,

Imdr ok Atla

ok Járnsaxa.

9

Sá var aukinn

jarðar megni,

svalköldum sæ

ok sónardreyra.

10

Margt segjum þér

ok munum fleira;

vörumk, at viti svá.

Viltu enn lengra?

11

Ól ulf Loki

við Angrboðu,

en Sleipni gat

við Svaðilfara;

eitt þótti skass

allra feiknast,

þat var bróður frá

Býleists komit.

12

Loki át hjarta

lindi brenndu,

fann hann halfsviðinn

hugstein konu;

varð Loftr kviðugr

af konu illri;

þaðan er á foldu

flagð hvert komit.

13

Haf gengr hríðum

við himin sjalfan,

líðr lönd yfir,

en loft bilar;

þaðan koma snjóvar

ok snarir vindar;

þá er í ráði,

at rögn of þrjóti.

14

Varð einn borinn

öllum meiri,

sá var aukinn

jarðar megni;

þann kveða stilli

stórúðgastan

sif sifjaðan

sjötum görvöllum.

15

Þá kemr annarr

enn máttkari,

þó þori ek eigi

þann at nefna;

fáir séa nú

fram of lengra

en Óðinn mun

ulfi mæta.

 

 

Gróttasöngr

Skjöldr hét sonr Óðins, er Skjöldungar er frá komnir. Hann hafði atsetu ok réð löndum, þar sem nú er kölluð Danmörk, en þá var kallat Gotland. Skjöldr átti þann son, er Friðleifr hét, er löndum réð eftir hann. Sonr Friðleifs hét Fróði. Hann tók konungdóm eftir föður sinn í þann tíð, er Ágústus keisari lagði frið of heim allan. Þá var Kristr borinn. En fyrir því at Fróði var allra konunga ríkastr á Norðrlöndum, þá var honum kenndr friðrinn um alla danska tungu, ok kalla Norðmenn þat Fróðafrið. Engi maðr grandaði öðrum, þótt hann hitti fyrir sér föðurbana eða bróðurbana lausan eða bundinn. Þá var ok engi þjófr eða ránsmaðr, svá at gullhringr einn lá á Jalangrsheiði lengi.

Fróði konungr sótti heimboð í Svíþjóð til þess konungs, er Fjölnir er nefndr. Þá keypti hann ambáttir tvær, er hétu Fenja ok Menja. Þær váru miklar ok sterkar.

Í þann tíma fannst í Danmörk kvernsteinar tveir svá miklir, at engi var svá sterkr, at dregit gæti. En sú náttúra fylgði kvernunum, at þat mólst á kverninni, sem sá mælti fyrir, er mól. Sú kvern hét Grótti. Hengikjöftr er sá nefndr, er Fróða konungi gaf kvernina. Fróði konungr lét leiða ambáttirnar til kvernarinnar ok bað þær mala gull ok frið ok sælu Fróða. Þá gaf hann þeim eigi lengri hvíld eða svefn en gaukrinn þagði eða hljóð mátti kveða. Þá er sagt, at þær kvæði ljóð þau, er kallat er Gróttasöngr. Ok áðr létti kvæðinu, mólu þær her at Fróða, svá at á þeiri nótt kom þar herfang mikit. Þá lagðist Fróðafriðr.

Mýsingr hafði með sér Grótta ok svá Fenju ok Menju ok bað þær mala salt. Hann bað þær mala lengr. Þær mólu litla hríð, áðr niðr sukku skipin, ok var þar eftir svelgr í hafinu, er særinn fellr í kvernaraugat. Þá varð sær saltr.

1

Nú eru komnar

til konungs húsa,

framvísar tvær,

Fenja ok Menja,

þær ro at Fróða

Friðleifssonar

máttkar meyjar

at mani hafðar.

2

Þær at lúðri

leiddar váru

ok grjóts gréa

gangs of beiddu;

hét hann hvárigri

hvílð né ynði,

áðr hann heyrði

hljóm ambátta.

3

Þær þyt þulu

þögnhorfinnar;

"leggjum lúðra,

léttum steinum."

Bað hann enn meyjar,

at þær mala skyldu.

4

Sungu ok slungu

snúðga-steini,

svá at Fróða man

flest sofnaði;

þá kvað þat Menja,

var til meldrs komin:

5

"Auð mölum Fróða,

mölum alsælan,

mölum fjölð féar

á feginslúðri;

siti hann á auði,

sofi hann á dúni,

vaki hann at vilja;

þá er vel malit.

6

Hér skyli engi

öðrum granda,

til böls búa

né til bana orka,

né höggva því

hvössu sverði,

þó at bana bróður

bundinn finni."

7

En hann kvað ekki

orð it fyrra:

"Sofið eigi meir

en of sal gaukar,

eða lengr en svá

ljóð eitt kveðak."

8

"Var-at-tu, Fróði

fullspakr of þik,

málvinr manna,

er þú man keyptir;

kaustu at afli

ok at álitum,

en at ætterni

ekki spurðir.

9

Harðr var Hrungnir

ok hans faðir,

þó var Þjazi

þeim öflgari,

Iði ok Aurnir,

okkrir niðjar,

brœðr bergrisa,

þeim erum bornar.

10

Kœmi-a Grótti

ór gréa fjalli,

né sá inn harði

hallr ór jörðu,

né mœli svá

mær bergrisa,

ef vissim vit

vætr til hennar.

11

Vér vetr níu

várum leikur

öflgar alnar

fyr jörð neðan,

stóðu meyjar

at meginverkum,

fœrðum sjalfar

setberg ór stað.

12

Veltum grjóti

of garð risa,

svá at fold fyrir

fór skjalfandi;

svá slöngðum vit

snúðga-steini,

höfga-halli,

at halir tóku.

13

En vit síðan

á Svíþjóðu

framvísar tvær

í folk stigum,

beiddum björnu,

en brutum skjöldu,

gengum í gögnum

gráserkjat lið.

14

Steypðum stilli,

studdum annan,

veittum góðum

Gotþormi lið;

var-a kyrrseta,

áðr Knúi felli.

15

Fram heldum því

þau misseri,

at vit at köppum

kenndar várum,

þar sorðum vit

skörpum geirum

blóð ór benjum

ok brand ruðum.

16

Nú erum komnar

til konungs húsa

miskunnlausar

ok at mani hafðar;

aurr etr iljar,

en ofan kulði;

drögum dolgs sjötul,

daprt er at Fróða.

17

Hendr skulu hvílask,

hallr standa mun,

malit hefi ek fyr mik;

mitt of leiti;

nú mun-a höndum

hvílð vel gefa,

áðr fullmalit

Fróða þykki.

18

Hendr skulu höndla

harðar trjónur,

vápn valdreyrug,

vaki þú Fróði,

vaki þú Fróði,

ef þú hlýða vill

söngum okkrum

ok sögnum fornum.

19

Eld sé ek brenna

fyr austan borg,

vígspjöll vaka,

þat mun viti kallaðr,

mun herr koma

hinig af bragði

ok brenna bœ

fyr buðlungi.

20

Mun-at þú halda

Hleiðrar stóli,

rauðum hringum

né regingrjóti,

tökum á möndli

mær, skarpara,

erum-a varmar

í valdreyra.

21

Mól míns föður

mær rammliga,

því at hon feigð fira

fjölmargra sá;

stukku stórar

steðr frá lúðri

járni varðar,

mölum enn framar.

22

Mölum enn framar.

Mun Yrsu sonr,

niðr Halfdanar,

hefna Fróða;

sá mun hennar

heitinn verða

burr ok bróðir,

vitum báðar þat."

23

Mólu meyjar,

megins kostuðu,

váru ungar

í jötunmóði,

skulfu skaptré,

skauzk lúðr ofan,

hraut inn höfgi

hallr sundr í tvau.

24

En bergrisa

brúðr orð of kvað:

"Malit höfum, Fróði,

sem munum hætta,

hafa fullstaðit

fljóð at meldri."

 

 

Darraðarljóð

1

Vítt er orpit

fyri valfalli

rifs reiðiský

rignir blóði;

nú er fyri geirrum

grár upp kominn

vefr verþjóðar

er þær vinur fylla

rauðum vepti

Randvés bana.

2

Sjá er orpinn vefr

ýta þörmum

ok harðkléaðr

höfðum manna

eru dreyrrekin

dörr at sköptum

járnvarðr yllir

enn örum hrælat

skulum slá sverðum

sigrvef þenna.

3

Gengr hildr vefa

ok hjörþrimul

sangríðr svipul

sverðum svipul

skapt mun gnesta

skjöldr mun bresta

mun hjálmgagarr

í hlíf koma.

4

Vindum vindum

vef Darraðar

sá er ungr konungr

átti fyrri

fram skulum ganga

ok í fólk vaða

þar er vinir várir

vápnum skipta.

5

Vindum vindum

vef Darraðar

ok siklingi

síðan fylgjum

þar sjá bragnar

blóðgar randir

Gunnr ok Göndul

þær er grami hlíðu.

6

Vindum vindum

vef Darraðar

þar er vé vaða

vígra manna

látum eigi

líf hans faraz

eigu valkyrjur

vals um kosti.

7

Þeir munu lýðir

löndum ráða

er útskaga

áðr um byggðu

kveð ek ríkum gram

ráðinn dauða

nú er fyrir oddum

jarlmaðr hniginn.

8

Ok munu Írar

angr um bíða

þat er aldri mun

ýtum fyrnaz

nú er vefr roðinn

munu um lönd fara

læspjöll gota.

9

Nú er ógurligt

um at litaz

er deyrug ský

dregr með himni

mun lopt litat

lýða blóði

er sóknvarðar

syngja kunnu.

10

Vel keðu vér

um konung ungan

sigrhljóða fjöld

syngjum heilar

enn inn nemi

er heyrir á

geirfljóða hljóð

ok gumum segi.

11

Ríðum hestum

hart út berum

bregðum sverðum

á braut héðan.

 

 

Hlöðskviða

1

Ár kváðu Humla

Húnum ráða,

Gizur Gautum,

Gotum Angantý,

Valdarr Dönum,

en Völum Kíarr,

Alrekr inn frækni

enskri þjóðu.

2

Hlöðr var þar borinn

í Húnalandi

saxi ok með sverði,

síðri brynju,

hjálmi hringreifðum,

hvössum mæki,

mari vel tömum

á mörk inni helgu.

3

Hlöðr reið austan,

Heiðreks arfi;

kom hann at garði,

þar er Gotar byggja,

á Árheima,

arfs at kveðja,

þar drakk Angantýr

erfi Heiðreks.

4

Segg fann hann úti

fyr sal hávum

ok síðförlan

síðan kvaddi?

"Inn gakktu, seggr,

í sal hávan,

bið mér Angantý

andspjöll bera."

Sá gekk inn fyrir konungs borð ok kvaddi Angantý konung vel ok mælti síðan:

5

"Hér er Hlöðr kominn,

Heiðreks arfþegi,

bróðir þinn

inn böðskái;

mikill er sá maðr ungr

á mars baki,

vill nú, þjóðann,

við þik tala."

6

Rymr varð í ranni,

risu með góðum,

vildi hverr heyra,

hvat Hlöðr mælti

ok þat, er Angantýr

andsvör veitti.

Þá mælti Angantýr:

7

"Heill kom þú, Hlöðr,

Heiðreks arfi,

bróðir minn,

gakk á bekk sitja;

drekkum Heiðreks

hollar veigar

feðr okkrum

fyrstum manna,

vín eða mjöð,

hvárts þér vildra þykkir."

Þá kvað Hlöðr:

8

"Til annars vér

en öl at drekka

hingat fórum

[at Húna landi]

þigg-a-k, þjóðann,

þínar veigar.

9

Hafa vil ek halft allt,

þat er Heiðrekr átti,

al ok af oddi,

einum skatti;

kú ok af kalfi,

kvern þjótandi;

þý ok af þræli

ok þeira barni;

10

Hrís þat it mæra,

er Myrkvið heita,

gröf þá ina helgu,

er stendr á Goðþjóðu;

stein þann inn fagra,

er stendr á stöðum Danpar,

halfar herborgir,

þær er Heiðrekr átti,

lönd ok lýða

ok ljósa bauga."

Angantýr kvað:

11

"Bresta mun fyrr, bróðir;

in blikhvíta lind

ok kaldr geirr

koma við annan

ok margr gumi

í gras hníga,

áðr en Tyrfing

í tvau deilak

eða þér Humlungr,

halfan arf látak.

12

Ek mun bjóða þér

bjartar vigrar,

fé ok fjölð meiðma,

sem þik fremst tíðir;

tolf hundruð gef ek þér manna,

tolf huhdruð gef ek þér mara,

tolf hundruð gef ek þér skálka,

þeira er skjöld bera.

13

Manni gef ek hverjum

margt at þiggja,

annat æðra

en hann á at ráða;

mey gef ek hverjum

manni at þiggja,

men spenni ek hverri

meyju at halsi.

14

Mun ek um þik sitjanda

silfri mæla,

en ganganda þik

gulli steypa,

svá at á vega alla

velti baugar;

þriðjung Goðþjóðar, -

því skaltu ráða."

Gizurr Grýtingaliði, fóstri Heiðreks konungs, var þá með Angantý konungi. Hann var þá ofrgamall. Ok er hann heyrði boð Angantýs, þótti honum hann of mikit bjóða ok kvað þá:

15

"Þetta er þiggjanda

þýjar barni,

barni þýjar,

þótt sé borinn konungi;

þá hornungr

á haugi sat,

er öðlingr

arfi skipti."

Hlöðr reiddist nú mjök, er hann var þýbarn ok hornungr kallaðr, ef hann þægi boð bróður síns, ok sneri hann þá þegar í burt með alla sína menn, til þess er hann kom heim í Húnaland til Humla konungs, frænda síns, ok sagði honum, at Angantýr, bróðir hans, hefði synjat honum helmingaskiptis.

Humli spyrr nú allt tal þeira; varð hann þá reiðr mjök, ef Hlöðr, dóttursonr hans, skyldi ambáttarsonr heita, ok kvað þá:

16

"Sitja skulu vér í vetr

ok sælliga lifa,

drekka ok dæma

dýrar veigar;

kenna Húnum

hervápn búa,

þau er fræknliga

skulum fram bera.

17

Vel skulum þér, Hlöðr,

herlið búa

ok framliga

fylki týja;

með tolf vetra mengi

ok tvævetrum fola,

svá skal Húna

her of samna."

Þenna vetr sátu þeir Humli ok Hlöðr um kyrrt. Um várit drógu þeir her saman svá mikinn, at aleyða var eftir vígra manna í Húnalandi <. . .>

Sem þessi herr kom saman, riðu þeir skóg þann, er Myrkviðr heitir, er skilr Húnaland ok Gotaland, En sem þeir komu af skóginum, þá varu byggðir stórar ok vellir sléttir, ok á völlunum stóð borg ein fögr, en þar réð fyrir Hervör, systir Angantýs konungs, ok Ormarr, fóstri hennar; váru þau sett þar til landgæzlu fyrir her Húna, ok höfðu þau þar mikit lið.

Þat var einn morgun í sólar upprás, at Hervör stóð upp á kastala einum yfir borgarhliði. Hon sá jóreyki stóra suðr til skógarins, svá at löngum fal sólina. Því næst sá hon glóa undir jóreyknum, sem á gull eitt liti, fagra skjöldu ok gulli lagða, gyllta hjálma ok hvítar brynjur. Sá hon þá, at þetta var herr Húna ok mikill fjölði. Hervör gekk ofan skyndiliga ok kallar lúðrsvein ok bað blása saman lið, Ok síðan mælti Hervör: "Takið vápn yður ok búizk til orrostu, en þú, Ormarr, ríð í mót Húnum ok bjóð þeim orrostu fyrir borgarhliði inu syðra. Ormarr kvað:

18

"Skal ek víst ríða

ok rönd bera,

. . .

Gota þjóðum

gunni at heyja."

Þá reið Ormarr af borginni ok í mót hernum, Hann kallaði hátt ok bað þá ríða til borgarinnar, - "ok úti fyrir borgarhliðinu suðr á völlinn - þar býð ek yðr til orrostu, bíði þeir þar annarra, er fyrr koma."

Nú reið Ormarr aptr til borgarinnar, ok var Hervör þá albúin ok allr herr. Riðu þau nú út af borginni með hernum móti Húnum, ok hófsk þar allmikil orrosta. En með því at Húnar hafa lið miklu meira, sneri mannfallinu í lið þeira Hervarar, ok um síðir fell Hervör ok mikit lið umhverfis hana.

En er Ormarr sá fall hennar, flýði hann ok allir þeir, er lífit þágu. Ormarr reið dag ok nótt, sem mest mátti hann, á fund Angantýs konungs í Árheima, <. . .>

Og sem Ormarr kom fyrir Angantý konung, þá kvað hann:

19

"Sunnan em ek kominn

at segja spjöll þessi:

sviðin er öll in mæra

Myrkviðar heiðr,

drifin öll Goðþjóð

gumna blóði.

20

Mey veit ek Heiðreks,

[fyr mækis eggjum]

systur þína,

svigna til jarðar;

hafa Húnar

hana fellda

ok marga aðra

yðra þegna.

21

Léttari gerðisk hon at böð

en við biðil ræða

eða í bekk at fara

at brúðar gangi."

Angantýr konungr, þá er hann heyrði þetta, brá hann grönum ok varð seint til orða ok mælti þetta um síðir:

"Óbróðurliga vartu leikin,

in ágæta systir."

Ok síðan leit hann yfir hirðina, ok var ekki margt liðs með honum. Hann kvað þá:

22

"Mjök várum vér margir,

er vér mjöð drukkum,

nú erum vér færi,

er vér fleiri skyldum.

23

Sé ek eigi mann

í mínu liði,

þótt ek biðja

ok baugum kaupa,

er muni ríða

ok rönd bera

ok þeira Húna

herlið finna."

Gizurr gamli sagði:

24

"Ek mun þik einkis

eyris krefja

né skjallanda

skarfs ór gulli;

þó mun ek ríða

ok rönd bera,

Húna þjóðum

herstaf bjóða."

<. . .> Gizurr herklæddist með góðum hervápnum ok hljóp á hest sinn, sem ungr væri. Þá mælti hann til konungs:

25

"Hvar skal ek Húnum

hervíg kenna?"

Angantýr kvað:

26

"Kenndu at Dylgju

ok á Dúnheiði,

ok á þeim öldnum

Jassarfjöllum;

þar oft Gotar

gunni háðu

ok fagran sigr

frægir vágu."

Nú reið Gizurr í brott ok þar til, er hann kom í her Húna. Hann reið eigi nær en svá, at hann mátti tala við þá. Þá kallar hánn hári röddu ok kvað:

27

"Felmtr er yðru fylki,

feigr er yðvarr vísi,

gnæfar yðr gunnfáni,

gramr er yðr Óðinn.

28

Býð ek yðr at Dylgju

ok á Dúnheiði

orrostu undir

Jassarfjöllum;

hræsi yður

at há hverju,

ok láti svá Óðinn flein fljúga,

sem ek fyrir mæli."

Þá er Hlöðr hafði heyrt orð Gizurar, þá kvað hann:

29

"Taki þér Gizur

Grýtingaliða,

mann Angantýs,

kominn af Árheimum."

Humli konungr sagði:

"Eigi skulum

árum spilla,

þeim er of fara

einir saman."

Gizurr drap þá hest sinn með sporum ok reið á fund Angantýs konungs. <. . .> Angantýr spyrr, hvat mikit lið Húnar hafa. Gizurr mælti: "Mikit er þeira mengi;

30

Sex ein eru

seggja fylki,

í fylki hverju

fimm þúsundir,

í þúsund hverri

þrettán hundruð,

í hundraði hverju

halir fjórtalðir."

Angantýr spyrr nú til Húna hers. Þá sendi hann alla vegu menn frá sér ok stefndi hverjum manni til sín, er honum vildi lið veita ok vápnum mætti valda, Fór hann þá á Dúnheiði með lið sitt, ok var þat allmikill herr. Kom þá á móti honum herr Húna, ok höfðu þeir lið hálfu fleira.

At öðrum degi hófu þeir sína orrostu ok börðust allan þann dag ok fóru at kveldi í herbúðir sínar. Þeir börðust svá átta daga, at höfðingjar váru enn heilir, en engi vissi manntal, hvat margt fell. En bæði dag ok nótt dreif lið til Angantýs af öllum vegum, ok þá kom svá, at hann hafði eigi færa fólk en í fyrstu, Varð nú orrostan enn ákafari. Váru Húnar allákafir ok sá þá sinn kost, at sú ein var lífs ván, ef þeir sigruðust, ok illt mundi Gota griða at biðja; Gotar vörðu frelsi sitt ok fóstrjörð fyrir Húnum, stóðu því fast, ok eggjaði hverr annan. Þá er á leið daginn, gerðu Gotar atgöngu svá harða, at fylkingar Húna svignuðu fyrir. Ok er Angantyýr sá þat, gekk hann fram ór skjaldborginni ok í öndverða fylking ok hafði í hendi Tyrfing ok hjó þá bæði menn ok hesta. Raufst þá skjaldborg fyrir Húna konungum, ok skiptust þeir brœðr höggum við. Þá fell Hlöðr ok Humli konungr, ok þá brást flótti á Húnum, en Gotar drápu þá <. . .>

Angantýr konungr gekk þá at kanna valinn ok fann Hlöð, bróður sinn. Þá kvað hann:

31

"Bauð ek þér, bróðir,

basmir óskerðar,

fé ok fjölð meiðma,

sem þik fremst tíddi;

nú hefir þú hvárki

hildar at gjöldum

ljósa bauga

né land ekki.

32

Bölvat er okkr, bróðir,

bani em ek þinn orðinn,

þat mun æ uppi,

illr er dómr norna."

 

 

Sólarljóð

 

I

1

Fé ok fjörvi

rænti fyrða kind

sá hinn grimmi greppr;

yfir þá vegu,

er hann varðaði,

náði engi kvikr komask.

2

Einn hann át

opt harðla,

aldri bauð hann manni til matar,

áðr enn móðr

ok meginlítill gestr

gangandi af götu kom.

3

Drykks of þurfi

lézk inn dæsti maðr

ok vanmettr vera;

hræddu hjarta

hann lézk trúa

þeim, er áðr hafði vályndr verit.

4

Mat ok drykk

veitti hann þeim, er móðr var,

alt af heilum hug;

guðs hann gáði,

góðu hánum beinði,

því hann hugðisk váligr vera.

5

Upp hinn stóð,

illt hann hugði,

eigi var þarfsamliga þegit;

synð var hans svall,

sofanda myrði

fróðan, fjölvaran.

6

Himna guð

bað hann hjálpa sér,

þá hann veginn vaknaði;

en sá gat

við synðum taka,

er hann hafði saklausan svikit.

7

Helgir englar

kómu ór himnum ofan

ok tóku sál hans til sín;

í hreinu lífi

hon skal lifa

æ með almáttkum guði.

8

Auð né heilsu

ræðr engi maðr,

þótt hánum gangi greitt;

margan þat sœkir

er minst of varir,

engi ræðr sættum sjálfr.

9

Ekki þeir hugðu

Unnarr ok Sævaldi,

at þeim myndi heill hrapa;

nakðir þeir urðu

ok næmðir hvívetna,

ok runnu sem vargar til viðar.

10

Munaðar ríki

hefir margan tregat,

opt verðr kvalræði af konum;

meingar þær urðu,

þó inn máttki guð

skapaði skírliga.

11

Sáttir þeir váru

Sváfaðr ok Skartheðinn,

hvárrgi mátti annars án vera,

fyrr enn þeir œddusk

fyr einni konu:

hon var þeim til lýta lagin.

12

Hvárskis þeir gáðu

fyr þá hvítu mey,

leiks né ljóss daga;

engan hlut

máttu þeir annan muna

en þat ljósa lík.

13

Daprar þeim urðu

inar dimmu nætr,

engan máttu þeir sœtan sofa;

en af þeim harmi

rann heipt saman

millum virkðavina.

14

Fádœmi verða

í flestum stöðum

goldin grimmliga;

á hólm þeir gengu

fyr it horska víf

ok fengu báðir bana.

15

Ofmetnað drýgja

skyldi engi maðr,

þat hefik sannliga sét;

því at þeir hverfa,

en hánum fylgja,

flestir guði frá.

16

Rík þau váru

Ráðný ok Véboði

ok hugðusk gott eitt gera;

nú þau sitja

ok sárum snúa

ýmsum elda til.

17

Á sik þau trúðu

ok þóttusk ein vera

allri þjóð yfir;

en þó leizk

þeira hagr

annan veg almáttkum guði.

18

Munað þau drýgðu

á marga vegu

ok höfðu gull fyr gaman;

nú er þeim goldit,

er þau ganga skulu

milli frosts ok funa.

19

Óvinum þínum

trúðu aldregi,

þó þér fagrt mæli fyrir;

góðu þú heit,

gott er annars

víti hafa at varnaði.

20

Svá hánum gafsk

Sörla inum góðráða,

þá er hann lagði á Vígúlfs vald;

tryggliga hann trúði,

en hinn at tálum varð,

sínum bróðurbana.

21

Grið hann þeim seldi

af góðum hug,

en þeir hétu hánum gulli í gegn;

sáttir létusk,

meðan saman drukku,

en þó kómu flærðir fram.

22

En þá eptir

á öðrum degi,

er þeir höfðu í Rýgjardal riðit,

sverðum þeir meiddu,

þann er saklauss var

ok létu hans fjörvi farit.

23

Lík hans þeir drógu

á leynigötu

ok brytjuðu í brunn niðr;

dylja þeir vildu,

en dróttinn sá

heilagr himnum af.

24

Sál hans bað

inn sanni guð

í sinn fögnuð fara;

en sökudólgar

hygg ek síðla muni

kallaðir frá kvölum.

 

II

25

Dísir bið þú þér

dróttins mála

vera hollar í hugum;

viku eptir

mun þér vilja þíns

alt at óskum ganga.

26

Reiðiverk,

þau þú unnit hefr,

bœt þú eigi illu yfir;

grœttan gœla

skaltu með góðum hlutum,

þat kveða sálu sama.

27

Á guð skal heita

til góðra hluta,

þann er hefir skatna skapat;

mjök fyrir verðr

manna hverr,

er seinar finna föður.

28

Æsta dugir

einkum vandliga

þess er þykkir vant vera;

alls á mis verðr,

sá er einskis biðr,

fár hyggr þegjanda þörf.

29

Síðla ek kom,

snemma kallaðr,

til dómvalds dyra;

þangat ek ætlumk,

því mér heitit var:

sá hefir krás er krefr.

30

Syndir því valda,

at vér hryggvir förum

œgisheimi ór;

engi óttask,

nema illt geri;

gott er vammalausum vera.

31

Úlfum glíkir

þykkja allir þeir,

sem eiga hverfan hug;

svá mun gefask

þeim er ganga skal

þær inar glœddu götur.

32

Vinsamlig ráð

ok viti bundin

kenni ek þér sjau saman;

görla þau mun

ok glata aldregi,

öll eru þau nýt at nema.

 

III

33

Frá því er at segja,

hvé sæll ek var

ynðisheimi í,

ok hinu öðru,

hvé ýta synir

verða nauðgir at náum.

34

Vil ok dul

tælir virða sonu,

þá er fíkjask á fé;

ljósir aurar

verða at löngum trega,

margan hefir auðr apat.

35

Glaðr at mörgu

þótta ek gumnum vera,

því at ek vissa fátt fyrir;

dvalarheim

hefr dróttinn skapat

munafullan mjök.

36

Lútr ek sat,

lengi ek hölluðumk,

mjök var ek þá lystr at lifa;

en sá réð,

sem ríkr var;

frammi eru feigs götur.

37

Heljar reip

kómu harðliga

sveigð at síðum mér;

slíta ek vilda,

en þau seig váru;

létt er lauss at fara.

38

Einn ek vissa,

hvé alla vega

sullu sútir mér;

Heljar meyar

er mér hrolla buðu

heim á hverju kveldi.

39

Sól ek sá,

sanna dagstjörnu

drúpa dynheimum í;

en Heljar grind

heyrðak ek á annan veg

þjóta þungliga.

40

Sól ek sá

setta dreyrstöfum,

mjök var ek þá ór heimi hallr;

máttug hon leizk

á marga vegu

frá því sem fyrri var.

41

Sól ek sá,

svá þótti mér,

sem ek sæja göfgan guð;

henni ek laut

hinzta sinni

aldaheimi í.

42

Sól ek sá,

svá hon geislaði,

at ek þóttumk vættki vita;

en gylfar straumar

grenjuðu annan veg,

blandnir mjök við blóð.

43

Sól ek sá

á sjónum skjálfandi,

hræðslufullr ok hnipinn;

því at hjarta mitt

var harðla mjök

runnit sundr í sega.

44

Sól ek sá

sjaldan hryggvari;

mjök var ek þá ór heimi hallr;

tunga mín

var til trés metin,

ok kólnat at fyrir utan.

45

Sól ek sá

síðan aldregi

eptir þann dapra dag,

því at fjalla vötn

lukðusk fyrir mér saman,

en ek hvarf kallaðr frá kvölum.

46

Vánarstjarna flaug

þá var ek fœddr,

brott frá brjósti mér;

hátt-at hon fló,

hvergi settisk,

svá at hon mætti hvíld hafa.

47

Öllum lengri

var sú in eina nótt,

er ek lá stirðr á stráum;

þá merkir þat,

er guð mælti,

at maðr er moldu sonr.

48

Virði þat ok viti

in virki guð,

sá er skóp hauðr ok himin;

hversu munaðarlausir

margir fara,

þótt við skylda skili.

49

Sinna verka

nýtr seggja hverr,

sæll er sá, sem gott gerir;

auði frá

er mér ætluð var

sandi orpin sæng.

50

Hörundar hungr

tælir hölða opt,

hann hefir margr til mikinn;

lauga vatn

er mér leiðast var

eitt allra hluta.

51

Á norna stóli

sat ek níu daga,

þaðan var ek á hest hafinn;

gýgjar sólir

skinu grimmliga

ór skýdrúpnis skýjum.

52

Utan ok innan

þóttumk ek alla fara

sigrheima sjau;

upp ok niðr

leitaða ek œðra vegar,

hvar mér væri greiðastar götur.

53

Frá því er at segja,

hvat ek fyrst of sá,

þá er ek var í kvölheima kominn:

sviðnir fuglar,

er sálir váru,

flugu svá margir sem mý.

54

Vestan sá ek

fljúga Vánar dreka,

ok fell á glævalds götu;

vængi þeir skóku,

svá víða þótti mér

springa hauðr ok himinn.

55

Sólar hjört

leit ek sunnan fara,

hann teymðu tveir saman;

fœtr hans

stóðu foldu á,

en tóku horn til himins.

56

Norðan sá ek

ríða niðja sonu,

ok váru sjau saman;

hornum fullum

drukku þeir inn hreina mjöð

ór brunni Baugregins.

57

Vindr þagði,

vötn stöðvaði,

þá heyrða ek grimmligan gný;

sínum mönnum

svipvísar konur

mólu mold til matar.

58

Dreyra steina

þær inar dökku konur

drógu daprliga;

blóðug hjörtu

hengu þeim fyrir brjóst utan,

mœdd við miklum trega.

59

Margan mann

sá ek meiddan fara

á þeim glœddu götum;

andlit þeira

sýndusk mér öll vera

rýgjar blóði roðin.

60

Marga menn

sá ek moldar gengna,

þá er eigi máttu þjónustu ná;

heiðnar stjörnur

stóðu yfir höfði þeim

fáðar feiknstöfum.

61

Menn sá ek þá,

er mjök ala

öfund um annars hagi;

blóðgar rúnar

váru á brjósti þeim

merktar meinliga.

62

Menn sá ek þar

marga ófegna,

þeir váru villir vega;

þat kaupir sá,

er þessa heims

apask at óheilum.

63

Menn sá ek þá,

er mörgum hlutum

véltu um annars eign;

flokkum þeir fóru

til Fégjarnsborgar,

ok höfðu byrðar af blýi.

64

Menn sá ek þá,

er margan höfðu

fé ok fjörvi rænt;

brjóst í gegnum

renndu brögnum þeim

öflgir eitrdrekar.

65

Menn sá ek þá,

er minnst vildu

halda helga daga;

hendr þeira

váru á heitum steinum

negldar nauðliga.

66

Menn sá ek þá,

er af mikillæti

virðusk vánum framar;

klæði þeira

váru kynliga

eldi um slegin.

67

Menn sá ek þá,

er mart höfðu

orð á annan logit;

heljar hrafnar

ór höfði þeim

harðliga sjónir slitu.

68

Allar ógnir

fær þú eigi vitat,

þær sem helgengnir hafa;

sœtar syndir

verða at sárum bótum;

æ koma mein eptir munuð.

69

Menn sá ek þá,

er mart höfðu

gefit at guðs lögum;

hreinir kyndlar

váru yfir höfði þeim

brenndir bjartliga.

70

Menn sá ek þá,

er af miklum hug

veittu fátœkum frama;

lásu englar bœkr

ok ymna skript

helgar yfir höfði þeim.

71

Menn sá ek þá,

er mjök höfðu

hungri farit hörund;

englar guðs

lutu öllum þeim;

þat er œðsta unað.

72

Menn sá ek þá,

er móður höfðu

látit mat í munn;

hvílur þeira

váru á himingeislum

hafðar hagliga.

73

Helgar meyjar

höfðu hreinliga

sál af syndum þvegit

manna þeira,

er á mörgum degi

pína sjálfa sik.

74

Hávar reiðir

sá ek með himnum fara,

þær eiga götur til guðs;

menn þeim stýra,

er myrðir eru

alls fyrir engar sakir.

75

Inn máttki faðir!

Inn mæzti sonr!

Heilagr andi himins!

þik bið ek skilja,

er skapat hefr,

oss alla eymðum frá.

 

IV

76

Hringvör ok Listvör

sitja í Herðis dyrum

organs stóli á;

járn dreyri

fellr ór nösum þeim,

sá vekr fjón með fyrðum.

77

Óðins kván

rœr á jarðar skipi,

móðug á munað;

seglum hennar

verðr síð hlaðit,

þeim er á þráreipum þruma.

78

Arfi, faðir

einn þér ráðit hefi,

ok þeir Sólkötlu synir,

hjartar horn,

þat er ór haugi bar

inn vitri Vígdvalinn.

79

Hér eru rúnar,

sem ristit hafa

Njarðar dœtr níu:

Böðveig hin elzta

ok Kreppvör hin yngsta

ok þeira systr sjau.

80

Bölvi hverju

þeir bellt hafa

Sváfr ok Sváfrlogi;

blóð þeir vökðu

ok benjar sugu

illum ey vana.

 

V

81

Kvæði þetta,

er þér kennt hefik,

skaltu fyrir kvikum kveða:

Sólarljóð

er sýnask munu

minst at mörgu login.

82

Hér vit skiljumk,

ok hittask munum

á feginsdegi fira;

dróttinn minn

gefi dauðum ró,

hinum líkn, er lifa.

83

Dásamligt frœði

var þér í draumi kveðit,

en þú sátt it sanna;

fyrða engi

var svá fróðr um skapaðr,

er áðr heyrði Sólarljóðs sögu.

 


© Aerius, 2004