Sæmundar Edda

1

Hljóðs bið ek allar

helgar kindir,

meiri ok minni

mögu Heimdallar.

Viltu at ek, Valföðr,

vel fyr telja

forn spjöll fira,

þau er fremst of man.

2

Ek man jötna

ár of borna,

þá er forðum mik

fœdda höfðu.

Níu man ek heima,

níu íviðjur,

mjötvið mæran

fyr mold neðan.

3

Ár var alda,

þat er ekki var,

var-a sandr né sær

né svalar unnir;

jörð fannsk æva

né upphiminn,

gap var ginnunga

en gras hvergi.

4

Áðr Burs synir

bjöðum of ypptu,

þeir er Miðgarð

mæran skópu;

sól skein sunnan

á salar steina,

þá var grund gróin

grœnum lauki.

5

Sól varp sunnan,

sinni mána,

hendi inni hœgri

um himinjöður;

sól þat né vissi

hvar hon sali átti,

máni þat né vissi

hvat hann megins átti

stjörnur þat né vissu

hvar þær staði áttu.

6

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk;

nótt ok niðjum

nöfn of gáfu,

morgin hétu

ok miðjan dag,

undorn ok aptan,

árum at telja.

7

Hittusk æsir

á Iðavelli,

þeir er hörg ok hof

hátimbruðu;

afla lögðu,

auð smíðuðu,

tangir skópu

ok tól gerðu.

8

Tefldu í túni,

teitir váru,

var þeim vettergis

vant ór gulli,

unz þrjár kvámu

þursa meyjar

ámáttkar mjök

ór Jötunheimum.

9

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk,

hver skyldi dverga

dróttir skepja

ór Brimis blóði

ok ór Bláins leggjum.

10

Þar var Móðsognir

mæztr of orðinn

dverga allra,

en Durinn annarr;

þeir mannlíkun

mörg of gerðu

dvergar í jörðu,

sem Durinn sagði.

11

Nýi, Niði,

Norðri, Suðri,

Austri, Vestri,

Alþjófr, Dvalinn,

Nár ok Náinn

Nípingr, Dáinn

Bívurr, Bávurr,

Bömburr, Nóri,

Ánn ok Ánarr,

Óinn, Mjöðvitnir.

12

Veggr ok Gandálfr,

Vindálfr, Þorinn,

Þrár ok Þráinn,

Þekkr, Litr ok Vitr,

Nýr ok Nýráðr,

nú hefi ek dverga,

Reginn ok Ráðsviðr,

rétt of talda.

13

Fíli, Kíli,

Fundinn, Náli,

Hepti, Víli,

Hannar, Svíurr,

Billingr, Brúni,

Bíldr ok Buri,

Frár, Hornbori,

Frægr ok Lóni,

Aurvangr, Jari,

Eikinskjaldi.

14

Mál er dverga

í Dvalins liði

ljóna kindum

til Lofars telja,

þeir er sóttu

frá salar steini

Aurvanga sjöt

til Jöruvalla.

15

Þar var Draupnir

ok Dolgþrasir,

Hár, Haugspori,

Hlévangr, Glói,

Dóri, Óri

Dúfr, Andvari

Skirfir, Virfir,

Skáfiðr, Ái.

16

Álfr ok Yngvi,

Eikinskjaldi,

Fjalarr ok Frosti,

Finnr ok Ginnarr;

þat mun æ uppi

meðan öld lifir,

langniðja tal

Lofars hafat.

17

Unz þrír kvámu

ór því liði

öflgir ok ástkir

æsir at húsi,

fundu á landi

lítt megandi

Ask ok Emblu

örlöglausa.

18

Önd þau né áttu,

óð þau né höfðu,

lá né læti

né litu góða;

önd gaf Óðinn,

óð gaf Hœnir,

lá gaf Lóðurr

ok litu góða.

19

Ask veit ek standa,

heitir Yggdrasill,

hár baðmr, ausinn

hvíta auri;

þaðan koma döggvar

þærs í dala falla,

stendr æ yfir grœnn

Urðarbrunni.

20

Þaðan koma meyjar

margs vitandi

þrjár ór þeim sæ,

er und þolli stendr;

Urð hétu eina,

aðra Verðandi,

- skáru á skíði, -

Skuld ina þriðju.

Þær lög lögðu,

þær líf kuru

alda börnum,

örlög seggja.

21

Þat man hon folkvíg

fyrst í heimi,

er Gullveigu

geirum studdu

ok í höll Hárs

hana brenndu,

þrisvar brenndu,

þrisvar borna,

opt, ósjaldan;

þó hon enn lifir.

22

Heiði hana hétu

hvars til húsa kom,

völu velspáa,

vitti hon ganda;

seið hon, hvars hon kunni,

seið hon hug leikinn,

æ var hon angan

illrar brúðar.

23

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk

hvárt skyldu æsir

afráð gjalda

eða skyldu goðin öll

gildi eiga.

24

Fleygði Óðinn

ok í folk of skaut,

þat var enn folkvíg

fyrst í heimi;

brotinn var borðveggr

borgar ása,

knáttu vanir vígspá

völlu sporna.

25

Þá gengu regin öll

á rökstóla,

ginnheilög goð,

ok um þat gættusk

hverjir hefði lopt allt

lævi blandit

eða ætt jötuns

Óðs mey gefna.

26

Þórr einn þar vá

þrunginn móði,

- hann sjaldan sitr -

er hann slíkt of frekn.

Á gengusk eiðar,

orð ok særi,

mál öll meginlig

er á meðal fóru.

27

Veit hon Heimdallar

hljóð of folgit

und heiðvönum

helgum baðmi;

á sér hon ausask

aurgum fossi

af veði Valföðrs.

Vituð ér enn - eða hvat?

28

Ein sat hon úti

þá er inn aldni kom

yggjungr ása

ok í augu leit:

Hvers fregnið mik?

Hví freistið mín?

Allt veit ek, Óðinn,

hvar þú auga falt,

í inum mæra

Mímisbrunni.

Drekkr mjöð Mímir

morgun hverjan

af veði Valföðrs.

Vituð ér enn - eða hvat?

29

Valði henni Herföðr

hringa ok men,

fekk spjöll spaklig

ok spá ganda,

sá hon vítt ok of vítt

of veröld hverja.

30

Sá hon valkyrjur

vítt of komnar,

görvar at ríða

til Goðþjóðar;

Skuld helt skildi,

en Skögul önnur,

Gunnr, Hildr, Göndul

ok Geirskögul.

Nú eru talðar

nönnur Herjans,

görvar at ríða

grund valkyrjur.

31

Ek sá Baldri,

blóðgum tívur,

Óðins barni,

örlög fólgin;

stóð of vaxinn

völlum hæri

mjór ok mjök fagr

mistilteinn.

32

Varð af þeim meiði,

er mær sýndisk,

harmflaug hættlig,

Höðr nam skjóta.

Baldrs bróðir var

of borinn snemma,

sá nam Óðins sonr

einnættr vega.

33

Þó hann æva hendr

né höfuð kembði,

áðr á bál of bar

Baldrs andskota;

en Frigg of grét

í Fensölum

vá Valhallar.

Vituð ér enn - eða hvat?

34

Þá kná Váli

vígbönd snúa,

heldr váru harðger

höpt ór þörmum.

35

Hapt sá hon liggja

undir Hveralundi,

lægjarns líki

Loka áþekkjan.

Þar sitr Sigyn

þeygi of sínum

ver vel glýjuð.

Vituð ér enn - eða hvat?

36

Á fellr austan

um eitrdala

söxum ok sverðum,

Slíðr heitir sú.

37

Stóð fyr norðan

á Niðavöllum

salr ór gulli

Sindra ættar;

en annarr stóð

á Ókólni

bjórsalr jötuns,

en sá Brimir heitir.

38

Sal sá hon standa

sólu fjarri

Náströndu á,

norðr horfa dyrr.

Falla eitrdropar

inn um ljóra,

sá er undinn salr

orma hryggjum.

39

Sá hon þar vaða

þunga strauma

menn meinsvara

ok morðvarga

ok þann er annars glepr

eyrarúnu.

Þar saug Niðhöggr

nái framgengna,

sleit vargr vera.

Vituð ér enn - eða hvat?

40

Austr sat in aldna

í Járnviði

ok fœddi þar

Fenris kindir.

Verðr af þeim öllum

einna nokkurr

tungls tjúgari

í trölls hami.

41

Fyllisk fjörvi

feigra manna,

rýðr ragna sjöt

rauðum dreyra.

Svört verða sólskin

um sumur eptir,

veðr öll válynd.

Vituð ér enn - eða hvat?

42

Sat þar á haugi

ok sló hörpu

gýgjar hirðir,

glaðr Eggþér;

gól of honum

í galgviði

fagrrauðr hani,

sá er Fjalarr heitir.

43

Gól of ásum

Gullinkambi,

sá vekr hölða

at Herjaföðrs;

en annarr gelr

fyr jörð neðan

sótrauðr hani

at sölum Heljar.

44

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna.

Fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

45

Brœðr munu berjask

ok at bönum verðask,

munu systrungar

sifjum spilla;

hart er í heimi,

hórdómr mikill,

skeggöld, skálmöld,

skildir ro klofnir,

vindöld, vargöld,

áðr veröld steypisk,

mun engi maðr

öðrum þyrma.

46

Leika Míms synir,

en mjötuðr kyndisk

at inu galla

Gjallarhorni.

Hátt blæss Heimdallr,

horn er á lopti,

mælir Óðinn

við Míms höfuð.

47

Skelfr Yggdrasils

askr standandi,

ymr it aldna tré,

en jötunn losnar.

Hræðask allir

á helvegum

áðr Surtar þann

sefi of gleypir.

48

Hvat er með ásum?

Hvat er með álfum?

Gnýr allr Jötunheimr,

æsir ro á þingi,

stynja dvergar

fyr steindurum,

veggbergs vísir.

Vituð ér enn - eða hvat?

49

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna,

fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

50

Hrymr ekr austan,

hefisk lind fyrir,

snýsk Jörmungandr

í jötunmóði.

Ormr knýr unnir,

en ari hlakkar,

slítr nái Niðfölr,

Naglfar losnar.

51

Kjóll ferr austan,

koma munu Múspells

um lög lýðir,

en Loki stýrir.

Fara fíflmegir

með freka allir,

þeim er bróðir

Býleists í för.

52

Surtr ferr sunnan

með sviga lævi,

skín af sverði

sól valtíva,

grjótbjörg gnata,

en gífr rata,

troða halir helveg

en himinn klofnar.

53

Þá kemr Hlínar

harmr annarr fram,

er Óðinn ferr

við úlf veka,

en bani Belja

bjartr at Surti;

þá mun Friggjar

falla angan.

54

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna,

en freki renna;

fjölð veit ek frœða,

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva

55

Þá kemr inn mikli

mögr Sigföður,

Víðarr, vega

at valdýri.

Lætr hann megi Hveðrungs

mundum standa

hjör til hjarta,

þá er hefnt föður.

56

Þá kemr inn mæri

mögr Hlóðynjar,

gengr Óðins sonr

við orm vega,

drepr af móði

Miðgarðs véurr,

munu halir allir

heimstöð ryðja;

gengr fet níu

Fjörgynjar burr

neppr frá naðri

níðs ókvíðnum.

57

Sól tér sortna,

sígr fold í mar,

hverfa af himni

heiðar stjörnur.

Geisar eimi

ok aldrnara,

leikr hár hiti

við himin sjálfan.

58

Geyr nú Garmr mjök

fyr Gnipahelli,

festr mun slitna

en freki renna,

fjölð veit ek frœða

fram sé ek lengra

um ragna rök

römm sigtíva.

59

Sér hon upp koma

öðru sinni

jörð ór ægi

iðjagrœna.

Falla fossar,

flýgr örn yfir,

sá er á fjalli

fiska veiðir.

60

Finnask æsir

á Iðavelli

ok um moldþinur

máttkan dœma

ok minnask þar

á megindóma

ok á Fimbultýs

fornar rúnar.

61

Þar munu eptir

undrsamligar

gullnar töflur

í grasi finnask,

þærs í árdaga

áttar höfðu.

62

Munu ósánir

akrar vaxa,

böls mun alls batna,

Baldr mun koma,

búa þeir Höðr ok Baldr

Hropts sigtóptir

vé valtívar.

Vituð ér enn - eða hvat?

63

Þá kná Hœnir

hlautvið kjósa

ok burir byggja

brœðra tveggja

vindheim víðan.

Vituð ér enn - eða hvat?

64

Sal sér hon standa

sólu fekra,

gulli þakðan

á Gimléi.

Þar skulu dyggvar

dróttir byggja

ok um aldrdaga

ynðis njóta.

65

Þá kemr inn ríki

at regindómi

öflugr ofan,

sá er öllu ræðr.

66

Þar kemr inn dimmi

dreki fljúgandi,

naðr fránn, neðan

frá Niðafjöllum;

berr sér í fjöðrum,

- flýgr völl yfir, -

Niðhöggr nái.

Nú mun hon sökkvask.

1

Gáttir allar

áðr gangi fram

um skoðask skyli,

um skyggnast skyli,

því at óvíst er at vita

hvar óvinir

sitja á fleti fyrir.

2

Gefendr heilir!

Gestr er inn kominn,

hvar skal sitja sjá?

Mjök er bráðr

sá er á bröndum skal

síns of freista frama.

3

Elds er þörf

þeims inn er kominn

ok á kné kalinn.

Matar ok váða

er manni þörf,

þeim er hefr um fjall farit.

4

Vatns er þörf

þeim er til verðar kemr,

þerru ok þjóðlaðar,

góðs of æðis

ef sér geta mætti

orðs ok endrþögu.

5

Vits er þörf

þeim er víða ratar;

dælt er heima hvat;

at augabragði verðr

sá er ekki kann

ok með snotrum sitr.

6

At hyggjandi sinni

skyli-t maðr hræsinn vera,

heldr gætinn at geði;

þá er horskr ok þögull

kemr heimisgarða til,

sjaldan verðr víti vörum,

því at óbrigðra vin

fær maðr aldregi

en mannvit mikit.

7

Inn vari gestr

er til verðar kemr

þunnu hljóði þegir,

eyrum hlýðir,

en augum skoðar;

svá nýsisk fróðra hverr fyrir.

8

Hinn er sæll

er sér of getr

lof ok líknstafi;

ódælla er við þat,

er maðr eiga skal

annars brjóstum í.

9

Sá er sæll

er sjálfr of á

lof ok vit, meðan lifir;

því at ill ráð

hefr maðr opt þegit

annars brjóstum ór.

10

Byrði betri

berr-at maðr brautu at

en sé mannvit mikit;

auði betra

þykkir þat í ókunnum stað;

slíkt er válaðs vera.

11

Byrði betri

berr-at maðr brautu at

en sé mannvit mikit;

vegnest verra

vegr-a hann velli at

en sé ofdrykkja öls.

12

Er-a svá gótt

sem gótt kveða

öl alda sonum,

því at færa veit

er fleira drekkr

síns til geðs gumi.

13

Óminnishegri heitir

sá er yfir ölðrum þrumir;

hann stelr geði guma;

þess fugls fjöðrum

ek fjötraðr vark

í garði Gunnlaðar.

14

Ölr ek varð,

varð ofrölvi

at ins fróða Fjalars;

því er ölðr bazt,

at aptr um heimtir

hverr sitt geð gumi.

15

Þagalt ok hugalt

skyldi þjóðans barn

ok vígdjarft vera;

glaðr ok reifr

skyli gumna hverr,

unz sinn bíðr bana.

16

Ósnjallr maðr

hyggsk munu ey lifa,

ef hann við víg varask;

en elli gefr

hánum engi frið,

þótt hánum geirar gefi.

17

Kópir afglapi

er til kynnis kemr,

þylsk hann um eða þrumir;

allt er senn,

ef hann sylg of getr,

uppi er þá geð guma.

18

Sá einn veit

er víða ratar

ok hefr fjölð of farit,

hverju geði

stýrir gumna hverr,

sá er vitandi er vits.

19

Haldi-t maðr á keri,

drekki þó at hófi mjöð,

mæli þarft eða þegi,

ókynnis þess

vár þik engi maðr

at þú gangir snemma at sofa.

20

Gráðugr halr,

nema geðs viti,

etr sér aldrtrega;

opt fær hlægis,

er með horskum kemr

manni heimskum magi.

21

Hjarðir þat vitu

nær þær heim skulu

ok ganga þá af grasi;

en ósviðr maðr

kann ævagi

síns of mál maga.

22

Vesall maðr

ok illa skapi

hlær at hvívetna;

hittki hann veit,

er hann vita þyrpti

at hann er-a vamma vanr.

23

Ósviðr maðr

vakir um allar nætr

ok hyggr at hvívetna;

þá er móðr

er at morgni kemr,

allt er víl sem var.

24

Ósnotr maðr

hyggr sér alla vera

viðhlæjendr vini.

Hittki hann fiðr,

þótt þeir um hann fár lesi,

ef hann með snotrum sitr.

25

Ósnotr maðr

hyggr sér alla vera

viðhlæjendr vini;

þá þat finnr

er at þingi kemr,

at hann á formælendr fáa.

26

Ósnotr maðr

þykkisk allt vita,

ef hann á sér í vá veru;

hittki hann veit,

hvat hann skal við kveða,

ef hans freista firar.

27

Ósnotr maðr

er með aldir kemr,

þat er bazt, at hann þegi;

engi þat veit,

at hann ekki kann,

nema hann mæli til margt;

veit-a maðr

hinn er vettki veit,

þótt hann mæli til margt.

28

Fróðr sá þykkisk,

er fregna kann

ok segja it sama,

eyvitu leyna

megu ýta synir,

því er gengr um guma.

29

Ærna mælir,

sá er æva þegir,

staðlausu stafi;

hraðmælt tunga,

nema haldendr eigi,

opt sér ógótt of gelr.

30

At augabragði

skal-a maðr annan hafa,

þótt til kynnis komi;

margr þá fróðr þykkisk,

ef hann freginn er-at

ok nái hann þurrfjallr þruma.

31

Fróðr þykkisk,

sá er flótta tekr,

gestr at gest hæðinn;

veit-a görla

sá er of verði glissir,

þótt hann með grömum glami.

32

Gumnar margir

erusk gagnhollir

en at virði vrekask;

aldar róg

þat mun æ vera,

órir gestr við gest.

33

Árliga verðar

skyli maðr opt fáa,

nema til kynnis komi.

Sitr ok snópir,

lætr sem sólginn sé

ok kann fregna at fáu.

34

Afhvarf mikit

er til ills vinar,

þótt á brautu búi,

en til góðs vinar

liggja gagnvegir,

þótt hann sé firr farinn.

35

Ganga skal,

skal-a gestr vera

ey í einum stað;

ljúfr verðr leiðr,

ef lengi sitr

annars fletjum á.

36

Bú er betra,

þótt lítit sé,

halr er heima hverr;

þótt tvær geitr eigi

ok taugreptan sal,

þat er þó betra en bæn.

37

Bú er betra,

þótt lítit sé,

halr er heima hverr;

blóðugt er hjarta

þeim er biðja skal

sér í mál hvert matar.

38

Vápnum sínum

skal-a maðr velli á

feti ganga framar,

því at óvíst er at vita

nær verðr á vegum úti

geirs um þörf guma.

39

Fannk-a ek mildan mann

eða svá matar góðan,

at væri-t þiggja þegit,

eða síns féar

svági [glöggvan],.

at leið sé laun, ef þægi.

40

Féar síns

er fengit hefr

skyli-t maðr þörf þola;

opt sparir leiðum

þats hefr ljúfum hugat;

margt gengr verr en varir.

41

Vápnum ok váðum

skulu vinir gleðjask;

þat er á sjálfum sýnst;

viðrgefendr ok endrgefendr

erusk lengst vinir,

ef þat bíðr at verða vel.

42

Vin sínum

skal maðr vinr vera

ok gjalda gjöf við gjöf;

hlátr við hlátri

skyli hölðar taka

en lausung við lygi.

43

Vin sínum

skal maðr vinr vera,

þeim ok þess vin;

en óvinar síns

skyli engi maðr

vinar vinr vera.

44

Veiztu, ef þú vin átt,

þann er þú vel trúir,

ok vilt þú af hánum gótt geta,

geði skaltu við þann blanda

ok gjöfum skipta,

fara at finna opt.

45

Ef þú átt annan,

þanns þú illa trúir,

vildu af hánum þó gótt geta,

fagrt skaltu við þann mæla

en flátt hyggja

ok gjalda lausung við lygi.

46

Það er enn of þann

er þú illa trúir

ok þér er grunr at hans geði:

hlæja skaltu við þeim

ok um hug mæla;

glík skulu gjöld gjöfum.

47

Ungr var ek forðum,

fór ek einn saman:

þá varð ek villr vega;

auðigr þóttumk,

er ek annan fann;

Maðr er manns gaman.

48

Mildir, fræknir

menn bazt lifa,

sjaldan sút ala;

en ósnjallr maðr

uggir hotvetna,

sýtir æ glöggr við gjöfum.

49

Váðir mínar

gaf ek velli at

tveim trémönnum;

rekkar þat þóttusk,

er þeir rift höfðu;

neiss er nökkviðr halr.

50

Hrörnar þöll

sú er stendr þorpi á,

hlýr-at henni börkr né barr;

svá er maðr,

sá er manngi ann.

Hvat skal hann lengi lifa?

51

Eldi heitari

brennr með illum vinum

friðr fimm daga,

en þá slokknar

er inn sétti kemr

ok versnar allr vinskapr.

52

Mikit eitt

skal-a manni gefa;

opt kaupir sér í litlu lof,

með halfum hleif

ok með höllu keri

fékk ek mér félaga.

53

Lítilla sanda

lítilla sæva

lítil eru geð guma.

Því at allir menn

urðu-t jafnspakir;

half er öld hvar.

54

Meðalsnotr

skyli manna hverr;

æva til snotr sé;

þeim er fyrða

fegrst at lifa

er vel margt vitu.

55

Meðalsnotr

skyli manna hverr;

æva til snotr sé,

því at snotrs manns hjarta

verðr sjaldan glatt,

ef sá er alsnotr, er á.

56

Meðalsnotr

skyli manna hverr,

æva til snotr sé;

örlög sín

viti engi fyrir,

þeim er sorgalausastr sefi.

57

Brandr af brandi

brenn, unz brunninn er,

funi kveikisk af funa;

maðr af manni

verðr at máli kuðr

en til dælskr af dul.

58

Ár skal rísa

sá er annars vill

fé eða fjör hafa;

sjaldan liggjandi ulfr

lær of getr

né sofandi maðr sigr.

59

Ár skal rísa

sá er á yrkjendr fáa

ok ganga síns verka á vit;

margt of dvelr

þann er um morgun sefr,

hálfr er auðr und hvötum.

60

Þurra skíða

ok þakinna næfra,

þess kann maðr mjöt

ok þess viðar

er vinnask megi

mál ok misseri.

61

Þveginn ok mettr

ríði maðr þingi at,

þótt hann sé-t væddr til vel;

Skúa ok bróka

skammisk engi maðr

né hests in heldr,

þátt hann hafi-t góðan.

62

Snapir ok gnapir,

er til sævar kemr,

örn á aldinn mar:

Svá er maðr

er með mörgum kemr

ok á formælendr fáa.

63

Fregna ok segja

skal fróðra hverr,

sá er vill heitinn horskr,

einn vita

né annarr skal,

þjóð veit, ef þrír ro.

64

Ríki sitt

skyli ráðsnotra

hverr í hófi hafa;

þá hann þat finnr,

er með fræknum kemr

at engi er einna hvatastr.

65

. . .

orða þeira,

er maðr öðrum segir

opt hann gjöld of getr.

66

Mikilsti snemma

kom ek í marga staði

en til síð í suma;

öl var drukkit,

sumt var ólagat,

sjaldan hittir leiðr í líð.

67

Hér ok hvar

myndi mér heim of boðit,

ef þyrptak at málungi mat,

eða tvau lær hengi

at ins tryggva vinar,

þars ek hafða eitt etit.

68

Eldr er beztr

með ýta sonum

ok sólar sýn,

heilyndi sitt,

ef maðr hafa náir,

án við löst at lifa.

69

Er-at maðr alls vesall,

þótt hann sé illa heill;

sumr er af sonum sæll,

sumr af frændum,

sumr af fé ærnu,

sumr af verkum vel.

70

Betra er lifðum

en sé ólifðum,

ey getr kvikr kú;

eld sá ek upp brenna

auðgum manni fyrir,

en úti var dauðr fyr durum.

71

Haltr ríðr hrossi,

hjörð rekr handar vanr,

daufr vegr ok dugir,

blindr er betri

en brenndr séi,

nýtr manngi nás.

72

Sonr er betri,

þótt sé síð of alinn

eptir genginn guma;

sjaldan bautarsteinar

standa brautu nær,

nema reisi niðr at nið.

73

Tveir ro eins herjar,

tunga er höfuðs bani;

er mér í heðin hvern

handar væni.

74

Nótt verðr feginn

sá er nesti trúir,

skammar ro skips ráar;

hverf er haustgríma;

fjölð of viðrir

á fimm dögum

en meira á mánuði.

75

Veit-a hinn

er vettki veit,

margr verðr af aurum api;

maðr er auðigr,

annar óauðigr,

skyli-t þann vítka váar.

76

Deyr fé,

deyja frændr,

deyr sjalfr it sama,

en orðstírr

deyr aldregi

hveim er sér góðan getr.

77

Deyr fé,

deyja frændr,

deyr sjalfr it sama,

ek veit einn

at aldrei deyr:

dómr um dauðan hvern.

78

Fullar grindr

sá ek fyr Fitjungs sonum,

nú bera þeir vonar völ;

svá er auðr

sem augabragð,

hann er valtastr vina.

79

Ósnotr maðr,

ef eignask getr

fé eða fljóðs munuð,

metnaðr hánum þróask,

en mannvit aldregi:

fram gengr hann drjúgt í dul.

80

Þat er þá reynt,

er þú at rúnum spyrr

inum reginkunnum,

þeim er gerðu ginnregin

ok fáði fimbulþulr;

þá hefir hann bazt, ef hann þegir.

81

At kveldi skal dag leyfa,

konu, er brennd er,

mæki, er reyndr er,

mey, er gefin er,

ís, er yfir kemr,

öl, er drukkit er.

82

Í vindi skal við höggva,

veðri á sjó róa,

myrkri við man spjalla,

mörg eru dags augu;

á skip skal skriðar orka,

en á skjöld til hlífar,

mæki höggs,

en mey til kossa.

83

Við eld skal öl drekka,

en á ísi skríða,

magran mar kaupa,

en mæki saurgan,

heima hest feita,

en hund á búi.

84

Meyjar orðum

skyli manngi trúa

né því, er kveðr kona,

því at á hverfanda hvéli

váru þeim hjörtu sköpuð,

brigð í brjóst of lagið.

85

Brestanda boga,

brennanda loga,

gínanda ulfi,

galandi kráku,

rýtanda svíni,

rótlausum viði,

vaxanda vági,

vellanda katli,

86

Fljúganda fleini,

fallandi báru,

ísi einnættum,

ormi hringlegnum,

brúðar beðmálum

eða brotnu sverði,

bjarnar leiki

eða barni konungs.

87

Sjúkum kalfi,

sjalfráða þræli,

völu vilmæli,

val nýfelldum.

88

Akri ársánum

trúi engi maðr

né til snemma syni,

- veðr ræðr akri.

en vit syni;

hætt er þeira hvárt.

89

Bróðurbana sínum,

þótt á brautu mæti,

húsi hálfbrunnu,

hesti alskjótum,

- þá er jór ónýtr,

ef einn fótr brotnar -,

verði-t maðr svá tryggr

at þessu trúi öllu.

90

Svá er friðr kvenna,

þeira er flátt hyggja,

sem aki jó óbryddum

á ísi hálum,

teitum, tvévetrum

ok sé tamr illa,

eða í byr óðum

beiti stjórnlausu,

eða skyli haltr henda

hrein í þáfjalli.

91

Bert ek nú mæli,

því at ek bæði veit,

brigðr er karla hugr konum;

þá vér fegrst mælum,

er vér flást hyggjum:

þat tælir horska hugi.

92

Fagurt skal mæla

ok fé bjóða

sá er vill fljóðs ást fá,

líki leyfa

ins ljósa mans:

Sá fær er fríar.

93

Ástar firna

skyli engi maðr

annan aldregi;

opt fá á horskan,

er á heimskan né fá,

lostfagrir litir.

94

Eyvitar firna

er maðr annan skal,

þess er um margan gengr guma;

heimska ór horskum

gerir hölða sonu

sá inn máttki munr.

95

Hugr einn þat veit

er býr hjarta nær,

einn er hann sér um sefa;

öng er sótt verri

hveim snotrum manni

en sér engu at una.

96

Þat ek þá reynda

er ek í reyri sat

ok vættak míns munar;

hold ok hjarta

var mér in horska mær;

þeygi ek hana at heldr hefik.

97

Billings mey

ek fann beðjum á

sólhvíta sofa;

jarls ynði

þótti mér ekki vera

nema við þat lík at lifa.

98

"Auk nær aptni

skaltu, Óðinn, koma,

ef þú vilt þér mæla man;

allt eru ósköp

nema einir viti

slíkan löst saman."

99

Aptr ek hvarf

ok unna þóttumk

vísum vilja frá;

hitt ek hugða

at ek hafa mynda

geð hennar allt ok gaman.

100

Svá kom ek næst

at in nýta var

vígdrótt öll of vakin,

með brennandum ljósum

ok bornum viði,

svá var mér vílstígr of vitaðr.

101

Auk nær morgni,

er ek var enn of kominn,

þá var saldrótt sofin;

grey eitt ek þá fann

innar góðu konu

bundit beðjum á.

102

Mörg er góð mær,

ef görva kannar,

hugbrigð við hali.

Þá ek þat reynda,

er it ráðspaka

teygða ek á flærðir fljóð;

háðungar hverrar

leitaði mér it horska man,

ok hafða ek þess vettki vífs.

103

Heima glaðr gumi

ok við gesti reifr,

sviðr skal um sig vera,

minnigr ok málugr,

ef hann vill margfróðr vera.

Opt skal góðs geta;

fimbulfambi heitir

sá er fátt kann segja,

þat er ósnotrs aðal.

104

Inn aldna jötun ek sótta,

nú em ek aptr of kominn:

fátt gat ek þegjandi þar;

mörgum orðum

mælta ek í minn frama

í Suttungs sölum.

105

Gunnlöð mér of gaf

gullnum stóli á

drykk ins dýra mjaðar;

ill iðgjöld

lét ek hana eptir hafa

síns ins heila hugar,

síns ins svára sefa.

106

Rata munn

létumk rúms of fá

ok um grjót gnaga,

yfir ok undir

stóðumk jötna vegir,

svá hætta ek höfði til.

107

Vel keypts litar

hefi ek vel notit,

fás er fróðum vant,

því at Óðrerir

er nú upp kominn

á alda vés jaðar.

108

Ifi er mér á

at ek væra enn kominn

jötna görðum ór,

ef ek Gunnlaðar né nytak,

innar góðu konu,

þeirar er lögðumk arm yfir.

109

Ins hindra dags

gengu hrímþursar

Háva ráðs at fregna

Háva höllu í.

At Bölverki þeir spurðu,

ef hann væri með böndum kominn

eða hefði hánum Suttungr of sóit.

110

Baugeið Óðinn

hygg ek, at unnið hafi;

hvat skal hans tryggðum trúa?

Suttung svikinn

hann lét sumbli frá

ok grætta Gunnlöðu.

111

Mál er at þylja

þular stóli á

Urðarbrunni at,

sá ek ok þagðak,

sá ek ok hugðak,

hlydda ek á manna mál;

of rúnar heyrða ek dæma,

né of ráðum þögðu

Háva höllu at,

Háva höllu í,

heyrða ek segja svá:

112

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

nótt þú rís-at

nema á njósn séir

eða þú leitir þér innan út staðar.

113

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

fjölkunnigri konu

skal-at-tu í faðmi sofa,

svá at hon lyki þik liðum.

114

Hon svá gerir

at þú gáir eigi

þings né þjóðans máls;

mat þú vill-at

né mannskis gaman,

ferr þú sorgafullr at sofa.

115

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

annars konu

teygðu þér aldregi

eyrarúnu at.

116

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

áfjalli eða firði,

ef þik fara tíðir,

fásktu at virði vel.

117

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð ef þú getr -:

illan mann

láttu aldregi

óhöpp at þér vita,

því at af illum manni

fær þú aldregi

gjöld ins góða hugar.

118

Ofarla bíta

ek sá einum hal

orð illrar konu;

fláráð tunga

varð hánum at fjörlagi

ok þeygi of sanna sök.

119

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

veistu, ef þú vin átt

þann er þú vel trúir,

far þú at finna opt,

því at hrísi vex

ok hávu grasi

vegr, er vættki treðr.

120

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

góðan mann

teygðu þér at gamanrúnum

ok nem líknargaldr, meðan þú lifir.

121

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

vin þínum

ver þú aldregi

fyrri at flaumslitum;

sorg etr hjarta,

ef þú segja né náir

einhverjum allan hug.

122

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

orðum skipta

þú skalt aldregi

við ósvinna apa,

123

Því at af illum manni

mundu aldregi

góðs laun of geta,

en góðr maðr

mun þik gerva mega

líknfastan at lofi.

124

Sifjum er þá blandat,

hver er segja ræðr

einum allan hug;

allt er betra

en sé brigðum at vera;

er-a sá vinr öðrum, er vilt eitt segir.

125

Ráðumk, þér Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

þrimr orðum senna

skal-at-tu þér við verra mann

opt inn betri bilar,

þá er inn verri vegr.

126

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

skósmiðr þú verir

né skeptismiðr,

nema þú sjálfum þér séir,

skór er skapaðr illa

eða skapt sé rangt,

þá er þér böls beðit.

127

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

hvars þú böl kannt,

kveð þú þér bölvi at

ok gef-at þínum fjándum frið.

128

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

illu feginn

ver þú aldregi,

en lát þér at góðu getit.

129

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

upp líta

skal-at-tu í orrustu,

- gjalti glíkir

verða gumna synir -

síðr þitt um heilli halir.

130

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

ef þú vilt þér góða konu

kveðja at gamanrúnum

ok fá fögnuð af,

fögru skaltu heita

ok láta fast vera;

leiðisk manngi gótt, ef getr.

131

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

varan bið ek þik vera

ok eigi ofvaran;

ver þú við öl varastr

ok við annars konu

ok við þat it þriðja

at þjófar né leiki.

132

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

at háði né hlátri

hafðu aldregi

gest né ganganda.

133

Opt vitu ógörla

þeir er sitja inni fyrir

hvers þeir ro kyns, er koma;

er-at maðr svá góðr

at galli né fylgi,

né svá illr, at einugi dugi.

134

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

at hárum þul

hlæ þú aldregi,

opt er gótt þat er gamlir kveða;

opt ór skörpum belg

skilin orð koma

þeim er hangir með hám

ok skollir með skrám

ok váfir með vílmögum.

135

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

gest þú né geyja

né á grind hrekir,

get þú váluðum vel.

136

Rammt er þat tré,

er ríða skal

öllum at upploki.

Baug þú gef,

eða þat biðja mun

þér læs hvers á liðu.

137

Ráðumk þér, Loddfáfnir,

en þú ráð nemir, -

njóta mundu, ef þú nemr,

þér munu góð, ef þú getr -:

hvars þú öl drekkir,

kjós þér jarðar megin,

því at jörð tekr við ölðri,

en eldr við sóttum,

eik við abbindi,

ax við fjölkynngi,

höll við hýrógi,

- heiptum skal mána kveðja, -

beiti við bitsóttum,

en við bölvi rúnar,

fold skal við flóði taka.

138

Veit ek, at ek hekk

vindgameiði á

nætr allar níu,

geiri undaðr

ok gefinn Óðni,

sjalfr sjalfum mér,

á þeim meiði

er manngi veit

hvers af rótum renn.

139

Við hleifi mik sældu

né við hornigi,

nýsta ek niðr,

nam ek upp rúnar,

æpandi nam,

fell ek aptr þaðan.

140

Fimbulljóð níu

nam ek af inum frægja syni

Bölþorns, Bestlu föður,

ok ek drykk of gat

ins dýra mjaðar,

ausin Óðreri.

141

Þá nam ek frævask

ok fróðr vera

ok vaxa ok vel hafask,

orð mér af orði

orðs leitaði,

verk mér af verki

verks leitaði.

142

Rúnar munt þú finna

ok ráðna stafi,

mjök stóra stafi,

mjök stinna stafi,

er fáði fimbulþulr

ok gerðu ginnregin

ok reist Hroptr rögna.

143

Óðinn með ásum,

en fyr alfum Dáinn,

Dvalinn ok dvergum fyrir,

Ásviðr jötnum fyrir,

ek reist sjalfr sumar.

144

Veistu hvé rísta skal?

Veistu hvé ráða skal?

Veistu hvé fáa skal?

Veistu hvé freista skal?

Veistu hvé biðja skal?

Veistu hvé blóta skal?

Veistu hvé senda skal?

Veistu hvé sóa skal? -

145

Betra er óbeðit

en sé ofblótit,

ey sér til gildis gjöf;

betra er ósent

en sé ofsóit.

Svá Þundr of reist

fyr þjóða rök,

þar hann upp of reis,

er hann aptr of kom.

146

Ljóð ek þau kann

er kann-at þjóðans kona

ok mannskis mögr.

Hjalp heitir eitt,

en þat þér hjalpa mun

við sökum ok sorgum

ok sútum görvöllum.

147

Þat kann ek annat

er þurfu ýta synir,

þeir er vilja læknar lifa.

148

Það kann ek þriðja:

ef mér verðr þörf mikil

hapts við mína heiptmögu,

eggjar ek deyfi

minna andskota,

bíta-t þeim vápn né velir.

149

Þat kann ek it fjórða:

ef mér fyrðar bera

bönd at boglimum,

svá ek gel,

at ek ganga má,

sprettr mér af fótum fjöturr,

en af höndum hapt.

150

Þat kann ek it fimmta:

ef ek sé af fári skotinn

flein í folki vaða,

fýgr-a hann svá stinnt

at ek stöðvig-a-k,

ef ek hann sjónum of sék.

151

Þat kann ek it sétta:

ef mik særir þegn

á rótum hrás viðar,

ok þann hal

er mik heipta kveðr,

þann eta mein heldr en mik.

152

Þat kann ek it sjaunda:

ef ek sé hávan loga

sal um sessmögum,

brennr-at svá breitt,

at ek hánum bjargig-a-k;

þann kann ek galdr at gala.

153

Þat kann ek it átta,

er öllum er

nytsamligt at nema:

hvars hatr vex

með hildings sonum

þat má ek bæta brátt.

154

Þat kann ek it níunda:

ef mik nauðr um stendr

at bjarga fari mínu á floti,

vind ek kyrri

vági á

ok svæfik allan sæ.

155

Þat kann ek it tíunda:

ef ek sé túnriður

leika lopti á,

ek svá vinnk

at þær villar fara

sinna heimhama,

sinna heimhuga.

156

Þat kann ek it ellipta:

ef ek skal til orrustu

leiða langvini,

und randir ek gel,

en þeir með ríki fara

heilir hildar til,

heilir hildi frá,

koma þeir heilir hvaðan.

157

Þat kann ek it tolpta:

ef ek sé á tré uppi

váfa virgilná,

svá ek ríst

ok í rúnum fák

at sá gengr gumi

ok mælir við mik.

158

Þat kann ek it þrettánda:

ef ek skal þegn ungan

verpa vatni á,

mun-at hann falla,

þótt hann í folk komi:

hnígr-a sá halr fyr hjörum.

159

Þat kann ek it fjögrtánda:

ef ek skal fyrða liði

telja tíva fyrir,

ása ok alfa

ek kann allra skil;

fár kann ósnotr svá.

160

Þat kann ek it fimmtánda

er gól Þjóðrerir

dvergr fyr Dellings durum:

afl gól hann ásum,

en alfum frama,

hyggju Hroptatý.

161

Þat kann ek it sextánda:

ef ek vil ins svinna mans

hafa geð allt ok gaman,

hugi ek hverfi

hvítarmri konu

ok sný ek hennar öllum sefa.

162

Þat kann ek it sjautjánda

at mik mun seint firrask

it manunga man.

Ljóða þessa

mun þú, Loddfáfnir,

lengi vanr vera;

þó sé þér góð, ef þú getr,

nýt ef þú nemr,

þörf ef þú þiggr.

163

Þat kann ek it átjánda,

er ek æva kennik

mey né manns konu,

- allt er betra

er einn um kann;

þat fylgir ljóða lokum, -

nema þeiri einni

er mik armi verr

eða mín systir sé.

164

Nú eru Háva mál

kveðin Háva höllu í,

allþörf ýta sonum,

óþörf jötna sonum.

Heill sá, er kvað,

heill sá, er kann,

njóti sá, er nam,

heilir, þeirs hlýddu.

Óðinn kvað:

1

"Ráð þú mér nú, Frigg,

alls mik fara tíðir

at vitja Vafþrúðnis;

forvitni mikla

kveð ek mér á fornum stöfum

við þann inn alsvinna jötun."

Frigg kvað:

2

"Heima letja

ek mynda Herjaföðr

í görðum goða,

þvíat engi jötun

ek hugða jafnramman

sem Vafþrúðni vera."

Óðinn kvað:

3

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaða,

fjölð ek reynda regin;

hitt vil ek vita,

hvé Vafþrúðnis

salakynni sé."

Frigg kvað:

4

"Heill þú farir,

heill þú aftr komir,

heill þú á sinnum sér!

œði þér dugi,

hvars þú skalt, Aldaföðr,

orðum mæla jötun."

5

Fór þá Óðinn

at freista orðspeki

þess ins alsvinna jötuns;

at höllu hann kom,

ok átti Íms faðir;

inn gekk Yggr þegar.

Óðinn kvað:

6

"Heill þú nú, Vafþrúðnir,

nú em ek í höll kominn

á þik sjálfan sjá;

hitt vil ek fyrst vita,

ef þú fróðr sér

eða alsviðr jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

7

"Hvat er þat manna

er í mínum sal

verpumk orði á?

Út þú né komir

órum höllum frá,

nema þú inn snotrari sér."

Óðinn kvað:

8

"Gagnráðr ek heiti;

nú emk af göngu kominn

þyrstr til þinna sala,

laðar þurfi -

hef ek lengi farit -

ok þinna andfanga, jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

9

"Hví þú þá, Gagnráðr,

mælisk af gólfi fyr?

Far þú í sess í sal!

þá skal freista,

hvárr fleira viti,

gestr eða inn gamli þulr."

Óðinn kvað:

10

"Óauðigr maðr,

er til auðigs kemr,

mæli þarft eða þegi;

ofrmælgi mikil,

hygg ek, at illa geti

hveim er við kaldrifjaðan kemr."

Vafþrúðnir kvað:

11

"Seg þú mér, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá hestr heitir

er hverjan dregr

dag of dróttmögu."

Óðinn kvað:

12

"Skinfaxi heitir,

er inn skíra dregr

dag um dróttmögu;

hesta beztr

þykkir hann með Hreiðgotum,

ey lýsir mön af mari."

Vafþrúðnir kvað:

13

"Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá jór heitir,

er austan dregr

nótt of nýt regin."

Óðinn kvað:

14

"Hrímfaxi heitir,

er hverja dregr

nótt of nýt regin;

méldropa fellir hann

morgin hvern;

þaðan kemr dögg um dala."

Vafþrúðnir kvað:

15

Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sú á heitir,

er deilir með jötna sonum

grund ok með goðum."

Óðinn kvað:

16

"Ífingr heitir á,

er deilir með jötna sonum

grund ok með goðum;

opin renna

hon skal of aldrdaga;

verðrat íss á á."

Vafþrúðnir kvað:

17

Seg þú þat, Gagnráðr,

alls þú á gólfi vill

þíns of freista frama,

hvé sá völlr heitir

er finnask vígi at

Surtr ok in svásu goð."

Óðinn kvað:

18

"Vígriðr heitir völlr,

er finnask vígi at

Surtr ok in svásu goð;

hundrað rasta

hann er á hverjan veg,

sá er þeim völlr vitaðr."

Vafþrúðnir kvað:

19

"Fróðr ertu nú, gestr,

far þú á bekk jötuns,

ok mælumk í sessi saman,

höfði veðja

vit skulum höllu í,

gestr, of geðspeki.

Óðinn kvað:

20

"Seg þú þat it eina,

ef þitt œði dugir

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan jörð of kom

eða upphiminn

fyrst, inn fróði jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

21

"Ór Ymis holdi

var jörð of sköpuð,

en ór beinum björg,

himinn ór hausi

ins hrímkalda jötuns,

en ór sveita sær."

Óðinn kvað:

22

"Seg þú þat annat,

ef þítt œði dugir

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan máni kom,

sá er ferr menn yfir,

eða sól it sama."

Vafþrúðnir kvað:

23

"Mundilfari heitir,

hann er mána faðir

ok svá Sólar it sama;

himin hverfa

þau skulu hverjan dag

öldum at ártali."

Óðinn kvað:

24

"Seg þú þat it þriðja,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan dagr of kom,

sá er ferr drótt yfir,

eða nótt með niðum."

Vafþrúðnir kvað:

25

"Dellingr heitir,

hann er Dags faðir,

en Nótt var Nörvi borin;

ný ok nið

skópu nýt regin

öldum at ártali."

Óðinn kvað:

26

"Seg þú þat it fjórða,

alls þik fróðan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan vetr of kom

eða varmt sumar

fyrst með fróð regin."

Vafþrúðnir kvað:

27

"Vindsvalr heitir,

hann er Vetrar faðir,

en Svásuðr sumars."

Óðinn kvað:

28

"Seg þú þat it fimmta,

alls þik fróðan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hverr ása elztr

eða Ymis niðja

yrði í árdaga."

Vafþrúðnir kvað:

29

"Örófi vetra

áðr væri jörð sköpuð,

þá var Bergelmir borinn,

Þrúðgelmir

var þess faðir,

en Aurgelmir afi."

Óðinn kvað:

30

"Seg þú þat it sétta,

alls þik svinnan kveða,

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan Aurgelmir kom

með jötna sonum

fyrst, inn fróði jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

31

"Ór Élivagum

stukku eitrdropar,

svá óx, unz varð ór jötunn;

þar eru órar ættir

kómnar allar saman;

því er þat æ allt til atalt."

Óðinn kvað:

32

"Seg þú þat it sjaunda,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvé sá börn gat,

inn baldni jötunn,

er hann hafðit gýgjar gaman."

Vafþrúðnir kvað:

33

"Undir hendi vaxa

kváðu hrímþursi

mey ok mög saman;

fótr við fœti

gat ins fróða jötuns

sexhöfðaðan son."

Óðinn kvað:

34

"Seg þú þat it átta,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvat þú fyrst of mant

eða fremst of veitzt,

þú ert alsviðr, jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

35

Örófi vetra

áðr væri jörð um sköpuð,

þá var Bergelmir borinn;

þat ek fyrst of man,

er sá inn fróði jötunn

á var lúðr of lagiðr."

Óðinn kvað:

36

"Seg þú þat it níunda,

alls þik svinnan kveða

ok þú, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan vindr of kemr,

svá at ferr vág yfir;

æ menn han sjálfan of sjá."

Vafþrúðnir kvað:

37

"Hræsvelgr heitir,

er sitr á himins enda,

jötunn í arnar ham;

af hans vængjum

kvæða vind koma

alla menn yfir."

Óðinn kvað:

38

"Seg þú þat it tíunda,

alls þú tíva rök

öll, Vafþrúðnir, vitir,

hvaðan Njörðr of kom

með ása sonum -

hofum ok hörgum

hann ræðr hunnmörgum,

ok varðat hann ásum alinn."

Vafþrúðnir kvað:

39

"Í Vanaheimi

skópu hann vís regin

ok seldu at gíslingu goðum;

í aldar rök

hann mun aftr koma

heim með vísum vönum."

Óðinn kvað:

40

"Seg þú þat et ellifta

hvar ýtar túnum í

höggvask hverjan dag;

val þeir kjósa

ok ríða vígi frá,

sitja meirr of sáttir saman."

Vafþrúðnir kvað:

41

"Allir einherjar

Óðins túnum í

höggvask hverjan dag;

val þeir kjósa

ok ríða vígi frá,

sitja meirr um sáttir saman."

Óðinn kvað:

42

"Seg þú þat it tólfta,

hví þú tíva rök

öll, Vafþrúðnir, vitir;

frá jötna rúnum

ok allra goða

segir þú it sannasta,

inn alsvinni jötunn."

Vafþrúðnir kvað:

43

"Frá jötna rúnum

ok allra goða

ek kann segja satt,

þvíat hvern hefi ek

heim of komit;

níu kom ek heima

fyr Níflhel neðan;

hinig deyja ór helju halir."

Óðinn kvað:

44

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hvat lifir manna,

þá er inn mæra líðr

fimbulvetr með firum?"

Vafþrúðnir kvað:

45

"Líf ok Lifþrasir,

en þau leynask munu

í holti Hoddmímis;

morgindöggvar

þau sér at mat hafa;

en þaðan af aldir alask."

Óðinn kvað:

46

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hvaðan kemr sól

á inn slétta himin,

er þessa hefir Fenrir farit?"

Vafþrúðnir kvað:

47

"Eina dóttur

berr alfröðull,

áðr hana Fenrir fari;

sú skal ríða,

þá er regin deyja,

móður brautir, mær."

Óðinn kvað:

48

"Fjölð ek fór,

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynda regin:

Hverjar ro þær meyjar,

er líða mar yfir,

fróðgeðjaðar fara?"

Vafþrúðnir kvað:

49

"Þríar þjóðár

falla þorp yfir

meyja Mögþrasis,

hamingjur einar

þeira í heimi eru

þó þær með jötnum alask."

Óðinn kvað:

50

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin:

Hverir ráða æsir

eignum goða,

þá er sloknar Surtalogi?"

Vafþrúðnir kvað:

51

"Víðarr ok Váli

byggja vé goða,

þá er sloknar Surtalogi,

Móði ok Magni

skulu Mjöllni hafa

Vingnis at vígþroti."

Óðinn kvað:

52

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin;

Hvat verðr Óðni

at aldrlagi,

þá er rjúfask regin?"

Vafþrúðnir kvað:

53

"Úlfr gleypa

mun Aldaföðr,

þess mun Víðarr vreka;

kalda kjafta

hann klyfja mun

vitnis vígi at."

Óðinn kvað:

54

"Fjölð ek fór

fjölð ek freistaðak,

fjölð ek reynða regin;

Hvat mælti Óðinn,

áðr á bál stigi,

siálfr í eyra syni?"

Vafþrúðnir kvað:

55

"Ey manni þat veit,

hvat þú í árdaga

sagðir í eyra syni;

feigum munni

mælta ek mína forna stafi

ok of ragnarök;

Nú ek við Óðin

deildak mína orðspeki;

þú ert æ vísastr vera."

Hrauðungr konungr átti tvá sonu. Hét annarr Agnarr, en annarr Geirrøðr. Agnarr var tíu vetra, en Geirrøðr átta vetra. Þeir reru tveir á báti með dorgar sínar at smáfiski. Vindr rak þá í haf út. Í náttmyrkri brutu þeir við land ok gengu upp, fundu kotbónda einn. Þar váru þeir um veturinn. Kerling fóstraði Agnar, en karl Geirrøð.

At vári fékk karl þeim skip. En er þau kerling leiddu þá til strandar, þá mælti karl einmæli við Geirrøð.

Þeir fengu byr ok kómu til stöðva föður síns. Geirrøðr var fram í skipi. Hann hljóp upp á land, en hratt út skipinu ok mælti: "Farðu nú, þar er smyl hafi þik."

Skipit rak í haf út, en Geirrøðr gekk upp til bæjar. Honum var vel fagnat, en þá var faðir hans andaður. Var þá Geirrøðr til konungs tekinn ok varð maðr ágætr.

Óðinn ok Frigg sátu í Hliðskjálfu ok sáu um heima alla. Óðinn mælti: "Sér þú Agnar fóstra þinn, hvar hann elr börn við gýgi í hellinum, en Geirrøðr fóstri minn er konungr ok sitr nú at landi?"

Frigg segir: "Hann er matníðingr sá, at hann kvelr gesti sína, ef honum þykkja of margir koma."

Óðinn segir, at þat er in mesta lygi. Þau veðja um þetta mál.

Frigg sendi eskismey sína Fullu, til Geirrøðar. Hon bað konung varast, at eigi fyrirgerði honum fjölkunnugr maður, sá er þar var kominn í land, ok sagði þat mark á, at engi hundr var svá ólmr at á hann myndi hlaupa.

En þat var inn mesti hégómi, at Geirrøðr konungr væri eigi matgóðr, ok þó lætr hann handtaka þann mann, er eigi vildu hundar á ráða. Sá var í feldi blám ok nefndist Grímnir, og sagði ekki fleira frá sér, þótt hann væri at spurðr. Konungr lét hann pína til sagna ok setja milli elda tveggja, ok sat hann þar átta nætr.

Geirrøðr konungr átti þá son tíu vetra gamlan, ok hét Agnarr eftir bróður hans. Agnarr gekk at Grímni ok gaf honum horn fullt at drekka ok sagði, at konungr gerði illa, er hann píndi þenna mann saklausan. Grímnir drakk af. Þá var eldrinn svá kominn, at feldrinn brann af Grímni. Hann kvað:

1

Heitr ertu, hripuðr,

ok heldr til mikill;

göngumk firr, funi!

loði sviðnar,

þótt ek á loft berak,

brennumk feldr fyr.

2

Átta nætr sat ek

milli elda hér,

svá at mér manngi

mat né bauð,

nema einn Agnarr,

er einn skal ráða,

Geirrøðar sonr,

gotna landi.

3

Heill skaltu, Agnarr,

alls þik heilan biðr

Veratýr vera;

eins drykkjar

þú skalt aldrigi

betri gjöld geta.

4

Land er heilagt,

er ek liggja sé

ásum ok álfum nær

en í Þrúðheimi

skal Þór vera,

unz of rjúfask regin.

5

Ýdalir heita

þar er Ullur hefir

sér of görva sali

Álfheim Frey

gáfu í árdaga

tívar at tannféi.

6

Bær er sá inn þriði

er blíð regin

silfri þökðu sali;

Valaskjálf heitir,

er vélti sér

áss í árdaga.

7

Sökkvabekkr heitir inn fjórði,

en þar svalar knegu

unnir yfir glymja;

þar þau Óðinn ok Sága

drekka um alla daga

glöð ór gullnum kerum.

8

Glaðsheimr heitir inn fimmti,

þar er in gullbjarta

Valhöll víð of þrumir;

en þar Hroftr kýss

hverjan dag

vápndauða vera.

9

Mjök er auðkennt,

þeim er til Óðins koma

salkynni at séa:

sköftum er rann reft,

skjöldum er salr þakiðr,

brynjum um bekki strát.

10

Mjög er auðkennt,

þeir er til Óðins koma

salkynni at séa:

vargr hangir

fyr vestan dyrr

ok drúpir örn yfir.

11

Þrymheimr heitir inn sétti,

er Þjazi bjó,

sá inn ámáttki jötunn;

en nú Skaði byggvir,

skír brúðr goða,

fornar tóftir föður.

12

Breiðablik eru in sjaundu,

en þar Baldr hefir

sér um gerva sali,

á því landi,

er ek liggja veit

fæsta feiknstafi.

13

Himinbjörg eru in áttu,

en þar Heimdall

kveða valda véum;

þar vörðr goða

drekkr í væru ranni

glaðr inn góða mjöð.

14

Fólkvangr er inn níundi,

en þar Freyja ræðr

sessa kostum í sal;

hálfan val

hún kýss hverjan dag,

en hálfan Óðinn á.

15

Glitnir er inn tíundi,

hann er gulli studdr

ok silfri þakðr it sama;

en þar Forseti

byggir flestan dag

ok svæfir allar sakir.

16

Nóatún eru in elliftu,

en þar Njörðr hefir,

sér of görva sali;

manna þengill

inn meins vani

hátimbruðum hörgi ræðr.

17

Hrísi vex

ok háu grasi

Víðars land Viði;

en þar mögr of læzt

af mars baki

frækn at hefna föður.

18

Andhrímnir

lætr í Eldhrímni

Sæhrímni soðinn,

fleska bezt;

en þat fáir vitu,

við hvat einherjar alask.

19

Gera ok Freka

seðr gunntamiðr

hróðigr Herjaföður;

en við vín eitt

vopngöfugr

Óðinn æ lifir.

20

Huginn ok Muninn

fljúga hverjan dag

Jörmungrund yfir;

óumk ek of Hugin

at hann aftr né komit,

þó sjámk meir um Munin.

21

Þýtr Þund,

unir Þjóðvitnis

fiskr flóði í;

árstraumr þykkir

ofmikill

valglaumni at vaða.

22

Valgrind heitir,

er stendr velli á

heilög fyr helgum dyrum;

forn er sú grind,

en þat fáir vitu,

hve hon er í lás lokin.

23

Fimm hundruð dyra

ok umb fjórum tögum,

svá hygg ek áValhöllu vera;

átta hundruð Einherja

ganga senn ór einum durum,

þá er þeir fara við vitni at vega.

24

Fimm hundruð gólfa

ok umb fjórum tögum,

svá hygg ek Bilskirrni með bugum;

ranna þeira

er ek reft vita,

míns veit ek mest magar.

25

Heiðrún heitir geit,

er stendr höllu á

ok bítr af Læraðs limum;

skapker fylla

hon skal ins skíra mjaðar;

kná-at sú veig vanask.

26

Eikþyrnir heitir hjörtr,

er stendr höllu á

ok bítr af Læraðs limum;

en af hans hornum

drýpr í Hvergelmi,

þaðan eiga vötn öll vega:

27

Síð ok Víð,

Sækin ok Eikin,

Svöl ok Gunnþró,

Fjörm ok Fimbulþul,

Rín ok Rennandi,

Gipul ok Göpul,

Gömul ok Geirvimul,

þær hverfa um hodd goða,

Þyn ok Vín,

Þöll ok Höll,

Gráð ok Gunnþorin.

28

Vína heitir ein,

önnur Vegsvinn,

þriðja Þjóðnuma,

Nyt ok Nöt,

Nönn ok Hrönn,

Slíð ok Hríð,

Sylgr ok Ylgr,

Víð ok Ván,

Vönd ok Strönd,

Gjöll ok Leiptr,

þær falla gumnum nær,

er falla til Heljar héðan.

29

Körmt ok Örmt

ok Kerlaugar tvær,

þær skal Þórr vaða

dag hvern,

er hann dæma ferr

at aski Yggdrasils,

því at ásbrú

brenn öll loga,

heilög vötn hlóa.

30

Glaðr ok Gyllir,

Glær ok Skeiðbrimir,

Silfrintoppr ok Sinir,

Gísl ok Falhófnir,

Gulltoppr ok Léttfeti,

þeim ríða æsir jóm

dag hvern,

er þeir dæma fara

at aski Yggdrasils.

31

Þrjár rætr

standa á þría vega

undan aski Yggdrasils;

Hel býr und einni,

annarri hrímþursar,

þriðju mennskir menn.

32

Ratatoskr heitir íkorni,

er renna skal

at aski Yggdrasils;

arnar orð

hann skal ofan bera

ok segja Niðhöggvi niðr.

33

Hirtir eru ok fjórir,

þeirs af hæfingar

gaghálsir gnaga:

Dáinn ok Dvalinn,

Duneyrr ok Duraþrór.

34

Ormar fleiri liggja

und aski Yggdrasils,

en þat of hyggi hverr ósviðra apa:

Góinn ok Móinn,

þeir ro Grafvitnis synir,

Grábakr ok Grafvölluðr,

Ófnir ok Sváfnir,

hygg ek, at æ skyli

meiðs kvistu má.

35

Askr Yggdrasils

drýgir erfiði

meira en menn viti:

hjörtr bítr ofan,

en á hliðu fúnar,

skerðir Niðhöggr neðan.

36

Hrist ok Mist

vil ek at mér horn beri,

Skeggjöld ok Skögul,

Hildr ok Þrúðr,

Hlökk ok Herfjötur,

Göll ok Geirölul,

Randgríðr ok Ráðgríðr

ok Reginleif;

þær bera Einherjum öl.

37

Árvakr ok Alsviðr,

þeir skulu upp héðan

svangir sól draga;

en und þeira bógum

fálu blíð regin,

æsir, ísarnkol.

38

Svalinn heitir,

hann stendr sólu fyrir,

skjöldr, skínanda goði;

björg ok brim

ek veit at brenna skulu,

ef hann fellr í frá.

39

Sköll heitir úlfr,

er fylgir inu skírleita goði

til varna viðar,

en annarr Hati,

hann er Hróðvitnis sonr,

sá skal fyr heiða brúði himins.

40

Ór Ymis holdi

var jörð of sköpuð,

en ór sveita sær,

björg ór beinum,

baðmr ór hári,

en ór hausi himinn.

41

En ór hans brám

gerðu blíð regin

Miðgarð manna sonum;

en ór hans heila

váru þau in harðmóðgu

ský öll of sköpuð.

42

Ullar hylli

hefr ok allra goða

hverr er tekr fyrstr á funa,

því at opnir heimar

verða of ása sonum,

þá er hefja af hvera.

43

Ívalda synir

gengu í árdaga

Skíðblaðni at skapa,

skipa best,

skírum Frey,

nýtum Njarðar bur.

44

Askr Yggdrasils,

hann er æðstr viða,

en Skíðblaðnir skipa,

Óðinn ása,

en jóa Sleipnir,

Bilröst brúa,

en Bragi skálda,

Hábrók hauka,

en hunda Garmr.

45

Svipum hef ek nú yppt

fyr sigtíva sonum,

við þat skal vilbjörg vaka;

öllum ásum

þat skal inn koma

Ægis bekki á,

Ægis drekku at.

46

Hétumk Grímnir,

hétumk Gangleri,

Herjann ok Hjálmberi,

Þekkr ok Þriði,

Þuðr ok Uðr,

Herblindi ok Hár.

47

Saðr ok Svipall

ok Sanngetall,

Herteitr ok Hnikarr,

Bileygr, Báleygr,

Bölverkr, Fjölnir,

Grímr ok Grímnir,

Glapsviðr ok Fjölsviðr;

48

Síðhöttr, Síðskeggr,

Sigföðr, Hnikuðr,

Alföðr, Valföðr,

Atríðr ok Farmatýr.

Einu nafni

hétumk aldregi,

síz ek með fólkum fór.

49

Grímni mik hétu

at Geirrøðar,

en Jálk at Ásmundar,

en þá Kjalar,

er ek kjálka dró;

Þrór þingum at,

Viðurr at vígum,

Óski ok Ómi,

Jafnhár ok Biflindi,

Göndlir ok Hárbarðr með goðum.

50

Sviðurr ok Sviðrir

er ek hét at Sökkmímis,

ok dulðak ek þann inn aldna jötun,

þá er ek Miðvitnis vark

ins mæra burar

orðinn einbani.

51

Ölr ertu, Geirrøðr,

hefr þú ofdrukkit;

miklu ertu hnugginn,

er þú ert mínu gengi,

öllum Einherjum

ok Óðins hylli.

52

Fjölð ek þér sagðak,

en þú fátt of mant,

of þik véla vinir;

mæki liggja

ek sé míns vinar

allan í dreyra drifinn.

53

Eggmóðan val

nú mun Yggr hafa,

þitt veit ek líf of liðit;

úfar ro dísir,

nú knáttu Óðin sjá,

nálgastu mik ef þú megir.

54

Óðinn ek nú heiti,

Yggr ek áðan hét,

hétumk Þundr fyr þat,

Vakr ok Skilfingr,

Váfuðr ok Hroftatýr,

Gautr ok Jálkr með goðum,

Ófnir ok Sváfnir,

er ek hygg at orðnir sé

allir af einum mér.

Geirrøðr konungr sat ok hafði sverð um kné sér, ok brugðit til miðs. En er hann heyrði at Óðinn var þar kominn, stóð hann upp ok vildi taka Óðin frá eldinum. Sverðit slapp ór hendi honum ok vissu hjöltin niðr. Konungr drap fæti ok steyptist áfram, en sverðit stóð í gögnum hann, ok fékk hann bana. Óðinn hvarf þá. En Agnarr var þar konungr lengi síðan.

Freyr, sonr Njarðar, hafði einn dag setzt í Hliðskjálf, ok sá um heima alla. Hann sá í Jötunheima, ok sá þar mey fagra, þá er hon gekk frá skála föður síns til skemmu. Þar af fekk hann hugsóttir miklar.

Skírnir hét skósveinn Freys. Njörðr bað hann kveðja Frey máls. Þá mælti Skaði:

1

"Rístu nú, Skírnir,

ok gakk skjótt at beiða

okkarn mála mög

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé

ofreiði afi."

Skírnir kvað:

2

"Illra orða

er mér ón at ykkrum syni,

ef ek geng at mæla við mög

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé

ofreiði afi."

Skírnir kvað:

3

"Segðu mér þat, Freyr,

fólkvaldi goða,

ok ek vilja vita:

Hví þú einn sitr

endlanga sali,

minn dróttinn, um daga?"

Freyr kvað:

4

"Hví um segjak þér,

seggr inn ungi,

mikinn móðtrega?

Því at álfröðull

lýsir um alla daga

ok þeygi at mínum munum."

Skírnir kvað:

5

"Muni þína

hykk-a ek svá mikla vera,

at þú mér, seggr, né segir,

því at ungir saman

várum í árdaga;

vel mættim tveir trúask."

Freyr kvað:

6

"Í Gymis görðum

ek ganga sá

mér tíða mey;

armar lýstu,

en af þaðan

allt loft ok lögr."

7

"Mær er mér tíðari

en manna hveim

ungum í árdaga;

ása ok álfa

þat vill engi maðr

at vit samt séim."

Skírnir kvað:

8

"Mar gefðu mér þá

þann er mik um myrkvan beri

vísan vafrloga,

ok þat sverð,

er sjálft vegisk

við jötna ætt."

Freyr kvað:

9

"Mar ek þér þann gef,

er þik um myrkvan berr

vísan vafrloga,

ok þat sverð,

er sjálft mun vegask

ef sá er horskr, er hefr"

Skírnir mælti við hestinn:

10

"Myrkt er úti,

mál kveð ek okkr fara

úrig fjöll yfir,

þursa þjóð yfir;

báðir við komumsk,

eða okkr báða tekr

sá inn ámáttki jötunn."

Skírnir reið í Jötunheima til Gymisgarða. Þar váru hundar ólmir, ok bundnir fyrir skíðgarðs hliði, þess er um sal Gerðar var. Hann reið at þar, er féhirðir sat á haugi, og kvaddi hann:

11

"Segðu þat, hirðir,

er þú á haugi sitr

ok varðar alla vega:

Hvé ek at andspilli

komumk ins unga mans

fyr greyjum Gymis?"

Hirðir kvað:

12

"Hvárt ertu feigr,

eða ertu framgenginn?

. . .

Andspillis vanr

þú skalt æ vera

góðrar meyjar Gymis."

Skírnir kvað:

13

"Kostir ro betri

heldr en at klökkva sé,

hveim er fúss er fara;

einu dægri

mér var aldr of skapaðr

ok allt líf of lagit."

Gerðr kvað:

14

"Hvat er þat hlym hlymja,

er ek heyri nú til

ossum rönnum í?

Jörð bifask,

en allir fyrir

skjálfa garðar Gymis."

Ambátt kvað:

15

"Maðr er hér úti

stiginn af mars baki

jó lætr til jarðar taka."

Gerðr kvað:

16

"Inn bið þú hann ganga

í okkarn sal

ok drekka inn mæra mjöð;

þó ek hitt óumk,

at hér úti sé

minn bróðurbani."

17

"Hvat er þat álfa

né ása sona

né víssa vana?

Hví þú einn of komt

eikinn fúr yfir

ór salkynni at séa?"

Skírnir kvað:

18

"Emk-at ek álfa

né ása sona

né víssa vana;

þó ek einn of komk

eikinn fúr yfir

yður salkynni at séa."

19

"Epli ellifu

hér hef ek algullin,

þau mun ek þér, Gerðr, gefa,

frið at kaupa,

at þú þér Frey kveðir

óleiðastan lifa."

Gerðr kvað:

20

"Epli ellifu

ek þigg aldregi

at mannskis munum,

né vit Freyr,

meðan okkart fjör lifir,

byggjum bæði saman."

Skírnir kvað:

21

"Baug ek þér þá gef,

þann er brenndr var

með ungum Óðins syni;

átta eru jafnhöfðir,

er af drjúpa

ina níundu hverja nótt."

Gerðr kvað:

22<