Fled Dúin na nGéd


Unknown author

E-Text: C.E.L.T.


p.1

YBL facs. 319 a 1

{folio 319 a 1}

1] BUÍ RÍG AMRA FOR ÉIRINN FEACHTUS and,

2] .i. Domnall mac Áeda mic Ainmirech mic Sédna mic

3] Fhergusa Cennfhoda mic Conaill Gulban mic Néill Noígíallaig

4] de cheníul Cuind Chédchathaig & Úgaine Máir anall.

5] Ar is é int Úgaine Már sin ro gab rátha gréne & ésca &

6] mara & drúcht & daithin & rátha na n-uile dúl aicsige &

7] nemaicsigi & nách dúil fil a nim & a talmain im rígi n-Érenn

8] do dílsiugad dia chloind co bráth. Ocus ro gab didiu

9] Túathal Techtmar mac Fíachach Finnola na rátha cédna

10] for slicht a sdenathar .i. Úgaine Máir & gé dotísta fria

11] chloind-sium im rígi n-Érenn tar sárugad na ráthsin & na

12] n-dúl ro naisc-sium forro ruidilsi Temrach cona colamnaib

13] & sentúatha Temra & Mide do grés oca chloindsium co

14] bráth & gé no fáemad neach do chloind Úgaine nó Thúathail

15] rígi do thabairt úaidib do neach aile araí trá nocha dlig

16] in ríg sin teacht i Temair acht mine thuca ferann bus

17] chomshuthain fria do chloind Úgaine Máir & Túathail

18] Techtmair i céin bus ríg hé foraib & in tan atbéla in ríg

19] sin Temair do beith ac claind Úgaine amail ro naisc

20] Úgaine fesin for firu Érenn in tan ro gab gíallu Ér[enn]

21] & Alban & co tír Leatha allanair.

22] Araí sin ro h-escainead Temair íarum la Rúadán Lothra

23] & la apstal décc na h-Érenn & la náemu Érenn archena.

24] Ocus cipé no gabad in rígi nírba h-adha dó beith i Temair

25] ó ro h-escainead hí acht int inad ba sruithiu & ba h-aíbniu

26] lasin ríg no gébad Érinn is ann na bíd a domnás & a

27] aitreab amail do-rigne Domnall mac Áeda oc Dún na n-Géd

28] for brú na Bóinne, & ro thóraind-sium seacht múru mór-

29] aidbli imon dún sin fa chosmailius Temrach na ríg & ro

30] thóraind gid tige in dúine sin fa chosmailius tige na

31] Temrach .i. in midchúairt móradbal (is innti no bíd in

32] ríg fesin & na ríg & na rígna & na h-ollumain & a n-is deach


p.2

33] fri cech n-dán olchena) & in long Muman & in long Laigen

34] & in chóisir Connacht & in eachrais Ulad & carcair na

35] n-gíall & rétla na filed & gríanán in énúaitne (is éside

36] do-rigned la Cormac mac Airt ar tús dia ingin .i. do

37] Gráinne) & na tige olchena cenmothát sin.

38] Codlais Domnall adaig íarum isin tig sin & atchí fís &

39] aislingthi & is ed atchonnairc .i. cuilén con ro h-ailed lais .i.

40] Fearglond ainm in chon sin forá glún fesin a dul for

41] debaid úada & cúanarta Érenn & Alban & Saxan & Bretan

42] do thinól don chuilén sin dochum Érenn, co tardsat

43] secht catha don ríg & do fheraib Érenn ime fri secht laa na

44] sechtmaine & co tardta ár ceand eturru cach laithi díb

45] sin & in sechtmad laa ann ro mebaid for na conu & ro

46] marbtha cú in ríg andar lais isin cath déidenach díb sin.

47] Musclais íarum in ríg asa chodlud & dotáed bidg asin imdaig

48] co m-buí for urlár in tige & sé lomnocht.

49] Do-bert trá ben in ríg .i. ingen ríg Osraige, a dí láim

50] ima brágait & as-bert fris. 'Airis ocum-sa, a ríg,' ol sí,

51] '& ná tuc h'aire re fígisib aidche & nárot úamnaigther

52] trithu, ar atát Conaill & Eógain & Airgíalla & clann Colmáin

53] & síl Áeda Sláine & cetheóra fine Temrach imut anocht isin

54] tigsi; & airis for céill,' ol sí. 'Bennacht fort, a ben,'

55] ol sé. 'Is maith rom tecaiscis.' Ocus dotáed lee isin

56] leapaid íar sin, & ro íarfacht in rígan scéla de cid atchonnairc

57] isin fhís. 'Ní eibér frit, a rígan,' ol sé, 'ná fri neach aile

58] no co roisiur co h-airm a fil Máel Caba cléirech, mo der-

59] bráthair, ar is é breithem aislingthi is deach fil a n-Érinn.'

60] Téit íarum in ríg i cind mís céd cairpthech co h-airm a

61] m-buí Máel Caba mac Áeda mic Ainmirech co Druim

62] Dilair & sé ann iar fágbáil rígi n-Érenn ar grád Dé & in

63] Choimded na n-dúl & dísert m-bec aigi ann sin. Deichenbur

64] & céd cléirech a lín annsin fri h-oifrend & fri ceilebrad

65] cech trátha. Ráinic trá in ríg co Druim Dilair co teach

66] Maíl Chaba & ferthar fáilti fris ann & dogníther fosaic


p.3

67] dóib & atnagar bíad dóib comba sáitheach íat uile. Anait

68] annsin fri sechtmain & innisid Domnall íarum a aislingthi

69] do Máel Chaba co léir & as-bert fris: 'Beir breith furre sin,

70] a bráthair inmain,' ol sé. Ro h-imdergtha íarum im Máel{folio 319 b 1}

71] Caba iar cloistecht na h-aislingthi & as-bert: 'Is cían ótá

72] a tairrng[ir]i in aislingthe sin, a ríg,' ol sé, '& bératsa

73] breith furri. Mac ríg,' ol sé, '& cuilén con inand aislingi

74] dóib. Ar atát dá dalta dile agutsa, a ríg,' ol sé, '.i.

75] Cobthach Cáem mac Ragallaig mic Úadach (ríg Connacht

76] in Ragallach) & Congal Cláen mac Scannláin Scíath-

77] lethain (ríg Ulad fesin intí Congal). Ardaigfid cechtar

78] díb it agaidsiu, a ríg, & do-béra díbergaig & óes dénma uilc

79] Alban & Frangc & Saxan & Bretan lais dochum n-Érenn &

80] do-bérat secht catha duit-siu & d'fheraib Érenn archena,

81] comba h-ár slóg foraib dib línib & in sechtmad cath cuir-

82] fithir and táethfaid do daltasu isin chath sin & is í sin

83] breth na h-aislingthi atchonnarcais, a ríg,' ar Máel Caba.

84] 'Ocus is chóir duit-siu, a ríg,' ol sé, 'fleadh do thóchustal

85] agud & fir Érenn do thabairt dia caithim & géill cacha

86] cóicid a n-Érinn do gabáil & na dí dalta sin filet agudsa

87] do chongbáil a n-glasaib co ceann m-blíadna. Ar is neach

88] díb tic frit-dáig téit a neim as cach aislingthi allastig

89] do blíadain-& a légud amach iar sin & seódu imda & maíne

90] díríme do thabairt dóib íarum.'

91] 'Ní dingéntar sin limsa,' ol in ríg, 'ar is túsca no

92] fúicfindsi Érind inás dogénaind fell for mo daltadaib

93] fesin, ar ní thicfad frim-sa caidche; & dia tístais firu in

94] domain frimsa, ní thicfad Congal'. Conad ann as-bert so:

  1. 95] Atchonnarc aislingi n-olc,

    96] sechtmain for mís gus anocht;

    97] is dó tánagus óm thig,

    98] dá h-aisnéis, dá h-innisin.


    p.4

  2. 99] Mo chuilén-sa cúanna a clú,

    100] Ferglonn ferr hí ná cech cú;

    101] dar lim ro thinóil dam cúain,

    102] dár mill Érinn fri h-óenúair.

  3. 103] Bersi breith fír uirre sin,

    104] úait a Maíl Chaba clérig;

    105] is tú dliges co h-éimeach,

    106] at fisig, at fírchléirech.

  4. 107] Mac ríg is cuilén mílchon,

    108] inand dóib gus is gnímrad,

    109] inand menma dóib malle,

    110] & inand aislinge.

  5. 111] Mac ríg Ulad, ard a smacht,

    112] nó mac ríg cóicid Connacht;

    113] Cobthach tic frit as cech róen,

    114] nó a fear cumtha, Congal Cláen.

  6. 115] Cobthach do thíachtain frimsa,

    116] mairg adeir úair is innsa,

    117] is ní thicfad Congal cain

    118] frim-sa ar dergór in domain.

  7. 119] Comairli ná millfed neach

    120] úaim duit, a Ainmirech:

    121] a n-gabáil re blíadain m-báin;

    122] ní ba mesaidi h'édáil.

  8. 123] Mairg aire do-chúaid don gus,

    124] dianom gabad aithrechus;

    125] dá n-dernaind sin, súairc in glonn,

    126] nocha déchfaind céill ná cond.

    Atchon.


p.5

127] Tic in ríg dia thig iar sin & ro tinóiled fled baindsi lais

128] do dénam baindsi a dúine & a rígi, ar ní raibe a n-Érinn

129] dún amail a dún-sum acht nár ba bind lasna rígai & la

130] Domnall fesin anmum in dúin sin .i. Dún na n-Géd

131] dogoirdís de & is ed ro ráid Domnall fria máeru & fria

132] rechtairiu & fri h-óes tobaig a chána & a chí-sa cech ní

133] fogébtha a n-Érinn de uigib geóidh do thabairt leó dochum

134] na fleide ar nírbo míad la Domnall co m-beith for

135] domun cenél m-bíd nách fuigbithea forsin fhleid sin. Ro

136] tinólad trá in fhlead uile itir fhín & mid & chormaim & cenél

137] cech bíd olchena cenmothát na h-uigi namá ar nírba réid

138] a fagbáil. Ocus do-deachadar óes in tobaig seachnón

139] Mide for íarrair na n-uige conus tarladar for duirtheach

140] m-bec & óenbannscál ann & caille dub fora cind & sí oc

141] irnaigthi fri Día. Atchíad muinnter in ríg ealta do gédaib i

142] n-dorus in duirthige. Tíagait isin teach & fogabat íand lán

143] de uigib géd ann. Ocus as-bertadar: 'Rop sén maith dún,'

144] ol íat, 'dia sirmís Érinn, ní fuigbithea ní bud mó oldáseo

145] de uigib géd i n-óeninad innti.' 'Nipu sén maith itir

146] ón,' ol in bannscál, '& ní fu líth don fhleid gusa m-bertha

147] in m-bec m-bíd sin.' 'Cid sin,' ol íat. 'Ní hannsa,' ol

148] in banscál, 'náem mírbulda do muindtir Dé fil sunn .i.

149] Espuc Earc Sláine, & is ed a mod beith isin Bóinn conice

150] a dí ocsail ó madain co fescor & a shaltair forsin trácht ina

151] fhíadnaisi & sé oc irnaigthi do grés & is í a phroind cecha

152] nóna iar tocht sunn: ug co leith & teóra gasa do biror

153] na Bóinne & is ed is chóir dúibsi cen a shárugad imon m-bec

154] m-bíd fil aici.' Ní tardsat íarum muinnter úaibrech in

155] ríg nách freagra furri, úair ba h-aithech a h-ucht treóin

156] insin & berait leó cuid i fhíreóin & in náeim dia aindeóin.{folio 320 a 1}

157] Mairg trá gusa rucadh in m-bec m-bíd sin ar ro fhás mórolc

158] de iar tain, úair ní raibe Ériu óenadaig ó sin ille a síd

159] ná a socra nó cen rún uilc do dénum indti. Tic int érlam

160] dia thig íarum .i. Espuc Earc Sláine tráthnóna & innisid


p.6

161] in bannscál. Fergaigther íarum in fírén & as-bert: 'Nípu

162] sén maith dontí gusa rucad in cenél bíd sin & nárub é síd

163] ná leas Érenn tic don fhleid gusa rucad acht gurub é a

164] h-imresna & a congala & a h-esíd tic di' & ro escain íarum

165] in fhlead amail is neimneachu forcáemnacair a h-eascaine.

166] A m-bátar muinnter in ríg ann iar sin, co n-acadar in

167] lánumain chucu .i. ben & fer médithir fri mulba di charraic

168] for sléib cech m-ball dia m-ballaib; gérithir altan berrtha

169] fáebur a lurgan; a sála & a n-eascada rempu; ge focerdta

170] míach di ublaib fora cennaib ní roised uball díb lár acht

171] conclised for barr cech óenrúainne don fhult buí fora

172] cennaib; guirmithir gúal nó duibithir deathaig cech m-ball

173] díb; gilithir snechta a súile. Concerdat fabach dia fés

174] íchtair co clised dar cúl a cind sechtair, & concerdat

175] fabhach dia fés úachtair co foilged a n-glúine; ulcha

176] forsin m-bannscáil & in ferscál cen ulchain. Dronglach

177] eturru 'gá h-imarchor lán de uigib géd. Bennachsat don

178] ríg samlaid. 'Cid sin?' ol in ríg. 'Ní hannsa,' ol íat.

179] 'Firu Érenn oc teaglumad fledi duit-siu, & do-beir cech fer

180] a chumang don fleid sin, & agus is é ar cumangne ina fil for

181] ar muin de uigib.' 'Am buidech de,' ol in ríg. Berar

182] isin dún íat, & do-berar proind céd do bíud & cormaim

183] dóib. Loingid in ferscál sin, & ní thard ní de don banscáil.

184] Berar proind céd eli dóib. Loingid sí sin a h-óenar &

185] sirid tuilled. Do-berar proind céd eli dóib. Loingid dib

186] línib sin. 'Tabar bíad dún,' ol íat, 'má tá lib hé.' 'Is

187] cubus dún,' ol Cas Cíabach .i. rechtaire in ríg, 'ní

188] tibirther co toirset firu Érenn olchena don fhleid.' As-bertadar-sum:

189] 'Bid olc dúib sinne do thomailt na fledi ar tús,

190] ar bid imresnaig firu Érenn impe, ar is do muinntir ifrinn

191] dún.' Ocus fogníat míchélmaine co mór dona slógaib.

192] Lingit amach íarum & tíagait for nefní.

193] Ro tocurthea íarum cóicedaig Érenn don fhleid sin &

194] a rígu & a toísig & a n-ócthigernn & a n-amsaid & óes cacha


p.7

195] dána gnáthaig & ingnáthaig olchena. IS íat so ba cóice-

196] daig for Érinn in tan sin .i. Congal Cláen mac Scannláin i

197] rígi nUlad, Crimthan mac Áeda Cirr i rígi Laigen & Máel

198] Dúin mac Áeda Bennáin i rígi Muman & a bráthair .i.

199] Illan mac Áeda Bennáin for Desmumain & Ragallach mac

200] Úadach i rígi Connacht & Domnall mac Áeda fesin i

201] n-airdrígi for Érinn úaistib sin uile.

202] Tuctha íarum na slóig sin uile firu, macu, mná, sceó

203] ingena, láechaib, clérchib co m-bádar for faichthi Dúin na

204] n-Géd oc techt do thochaithim na fledi do-rónta and la

205] Domnall mac Áeda. Ro érig in ríg do fherthain fáilti frisna

206] rígu & as-bert: 'Fo chen dúib uile,' ol sé, 'itir ríg & rígain

207] & filid & ollum.' Ocus as-bert fri Congal Cláen fria dalta

208] fesin: 'Eirg,' ol sé, 'do déchsain na fledi móire fil isin

209] dún & dia thaidbriud ar at maith do thaidbriud & t'fhaircsiu

210] for nách ní atchífithea.'

211] Téit didiu Congal isin teach a roibe in fhled & ro déchustar

212] uile hí itir bíad & fín & chormaim & ro thairind a rosc

213] forsna h-uigib géd atchonnairc ann, ar ba h-ingnad lais &

214] ro thomail mír a h-ug díb & ibid dig ina díaid & tic amach

215] íar sin & as-bert fri Domnall: 'Ba dóig lim,' ol sé, 'dia

216] m-bedís firu Érenn fri teóra mísa isin dún co m-bíad a

217] n-dáithin bíd & digi ind.' Ba buidech in ríg de sin & téit

218] fesin do déic-siu na fledi & innister dó amail ro escain

219] Espuc Earc Sláine in fhled & cech óen no chaithfed na h-uige

220] do-ratá úada fesin & atchí in ríg na h-uige & ro íarfacht:

221] 'Cía ro thomail ní don uig ucut?' ol sé, ar ro fitir-sium

222] in cédna ro thoimélad ní don fhleid & sí arna h-escaine

223] comad de ticfad Érind do mhilled & a aimréir-sium do

224] dénum conid de sin ro íarfacht scéla in uige ucut. As-bertadar

225] cách: 'Congal,' ol íat, 'do dalta fesin is é ro thomail

226] in ug.' Ba brónach in ríg de sin ar ní raibe a n-Érinn

227] neach bud measa lais do thomailt na fledi ar tús iná Congal,

228] ar forfitir-sium a míchíall & a olc co menic roime sin for


p.8

229] Congal. Ocus as-bert in ríg iar sin: 'Ní thoiméla neach

230] in fhled sa,' ol sé, 'co tucthar apsdal décc na h-Érenn

231] dia bennachad & dia coiseagrad & gura chuiret a h-escaine

232] for cúlu dia cáemsadís.'

{folio 320 b 1}

233] Tuctha íarum na náeim sin uile co h-óen-inad co m-bátar

234] isin dún la Domnall. IT é sunn anmum na náem do-deachadar

235] annsin .i. Findén Muigi Bile & Findén Clúana

236] h-Adaird & Colum Cille & Colum mac Crimthainn & Cíarán

237] Clúana mic Nóis & Caindech mac h- Daland & Comgall

238] Bennchair & Brénaind mac Findlacha & Brénaind Biror

239] & Rúadán Lothra & Nindid Cráibdech & Mobí Clárainech &

240] Molaisi mac Natfraích. IT é sin apsdal décc na h-Érenn,

241] & céd náem malle fri cech náem díb. Doratá uile in lín

242] náem sin do bennachad & do choisegrad na fledi & araí nír

243] fhédsat a h-escaine do chur for cúlu dáig ro thomail Congal

244] ní don fhleid resíu ro bennaiged hí & nír fhédsat a

245] neimséin do chur for cúlu.

246] Ro suidiged na slóig iar sin. Ro suid trá in ríg ar tús

247] isin imscing órdai. Ocus is ed ba bés & ba dliged acu-sum in

248] tan bud ríg ó Uíb Néill in deiscirt no bíad for Érind

249] cumad hé ríg Connacht no bíad fora láim deis. Mád ó

250] Uíb Néill in túaiscirt trá in rígi ríg Ulad no bíd fora láim

251] deis & ríg Connacht fora láim chlí. Ní h-amlaid sin do-rala in

252] adaig sin acht Máelodar Macha ríg noí ttríchat cét Oirgíall

253] ro curead for gúalaind in ríg & na cóicedaig archena do

254] shuidiugad amail ro buí a n-dán do chách. Mórolc do

255] thecht de iar tain.

256] Ro dáiled íarum bíad & deoch foraib comdar mesc &

257] tuctha ug géid for méis airgdigi i fíadnaisi cech ríg isin

258] tig. Ocus ó ráinic in méis & in ug i fíadnaisi Congail

259] Chláein do-rigne mías chranda don méis argaid & do-rigne ug

260] circe clúmrúaide don uig géid amail ro thirchansat fáidi ó

261] chéin. Atchonncadar Ulaid sin & nírba líth leó suide ná

262] longad & in dímíad sin ro imdig fora ríg .i. for Congal


p.9

263] Cláen. Ro érig didiu gilla gráda do muinntir Chongail .i.

264] Gáir Gand mac Sdúagáin & as-bert: 'Nípu sén maith duit

265] anocht, a Chongail,' ol sé, 'at móra na h-aithisi do-radad

266] fort a tig in ríg anocht .i. Máelodar Macha ríg Oirgíall

267] do chur isin inad ropa dú duit-siu & ug geóid for méis

268] argaid i fíadnaisi cech ríg isin tig & ug circe for méis

269] cranda i t'fhíadnaisisiu.' Ní thard Congal dia aire comad

270] dímíad dó cech ní fogébad a tig a aide thairisi fesin.

271] Ocus ro érig in gilla cédna doridisi .i. Gáir Gann & as-bert

272] in cédna fri Congal ut dixit:

  1. 273] IN chuid sin chaithi-se anocht,

    274] cen úabar, cen imarnocht:

    275] ug circe ón ríg národ car,

    276] is ug géoid do Máelodar.

  2. 277] Nochan fhitir misi ríam,

    278] comad úasal ríg Oirgíall,

    279] no co faca in Máelodar,

    280] a tig óil 'gá fhíadugad.

  3. 281] Dá m-beith ag óenríg cen ail,

    282] cenél Conaill is Eógain,

    283] is Oirgíalla fri gním n-ga,

    284] nír dulta dó a t'inadsa.

  4. 285] IN chuid sin co teilgead gaill,

    286] tucad duit a tig Domnaill,

    287] ar Gáir Gann, nárub slán duit

    288] má dá toimli tú in drochchuid.

    In .c.

289] Ro ling dásacht & mire menman a Congal frí h-aithesc

290] in óclaig sin & ro ling in fúir demnach .i. Tesifone a cumgaise

291] a chride do chumniugad cecha drochchomairli dó.


p.10

292] Ro érig didiu ina sheasam & ro gab a gaiscead fair &

293] ro érig a bruth míled & a én gaile for folúamain úasa &

294] ní tharat aichne for charait ná for nemcharait in tan sin

295] amail ropa dúal dó óna sheanathair .i. ó Chonall Cernach

296] mac Amairgin. Ro ling íarum i fíadnaisi in ríg & do-rala

297] chuici Cas Cíabach .i. rechtaire in ríg & ní fitir Cas Cíabach

298] comad hé Congal no beith ann & ro ráid fris suide a n-inad

299] óil & fogébad dig & bíad amail fúaratar cách. Ó'tchúala trá

300] Congal anísin do-rad béim do Chas Chíabach co n-derna dí

301] leith de i fíadnaisi cháich & ba h-úamun la cech n-óen

302] isin tig & lasin ríg fesin Congal annsin ó ro airigset ferg

303] fair. Ocus as-bert Congal: 'Nárbat úamnach, a ríg, ar

304] cidat móra na h-uilc do-rónais frim, ní h-úamun duit misi

305] coléic. Ocus at-bér-sa anosa fíad chách na h-ulcu do-rónais

306] frim. Is é ba ríg for Érinn remutsa, Suibhne mac Fíachna

307] mic Fheradaig mic Muredaig mic Eógain mic Néill Noígíallaig.

308] Nírbo ríarach tusa don ríg sin íarum & do-dechadais

309] do dénum chóru fri h-Ulltu, & do-radad misi for

310] altrom duit óm athair & óm chenél archena, & do-radad mnaí{folio 321 a 1}

311] dom chenél fesin lim dom aileamain agut-sa, & ó do-ríachtai-siu

312] do theach ro chuiris in mnaí nUlltaig dia tír féin & ro

313] chuiris ben dot chenél fesin dom altram-sa i lubgort in

314] lis i rabadais. Dorala láa n-and misi am óenar isin

315] lubgort cen neach agum choiméd & ro érgidar beochu

316] beca in lubguirt lá teas n-gréne co tard beach díb a neim

317] for mo lethroscsa, gura chláen mo shúil, Congal Cláen mo

318] ainm iar sin. Rom ailead latsu iar sin gura h-indarbad

319] tusa ó ríg Érenn .i. ó Shuibhne Mend mac Fíachna mic

320] Feradaig & do-deachadais co ríg nAlban & misi lat forsin

321] indarba sin & fúarais grádugad mór aici & do-rónsabair

322] codach .i. tusa & ríg Alban & ro tharrngair duit nách

323] ticfad at adaig cén bes muir im Érinn. Do-dechadais

324] íarum dochum n-Érenn & do-deachusa lat úair bádus for

325] indarba malle frit. Ro gab-sum port a Tráig Rudraige &


p.11

326] fogní-sium comairli m-bic ann. Ocus is ed ro ráidi-siu cip-

327] ead neach fogébtha do thaiscélad for ríg Érenn, cipé tan

328] bud ríg tusa for Érinn comad éicean a dúthaig do légud

329] dontí no ragad ann. Do-deachusa didiu ann, a ríg, ar

330] mo dúthaig do thabairt dam in tan bud ríg for Érinn

331] tusa & níro airisius co h-Ailech Néit, ar is ann buí domnás

332] in ríg in tan sin.'

333] 'Tic in ríg forsin faichthi & dál mór ime de fheraib

334] Érenn & sé oc imbirt fidchille itir na slógu. Ocus tíagsa

335] isin dáil cen cheadugad do neach co tardus forgum don

336] gaí Gearr Congail buí im láim a n-ucht in ríg gura fhreagair

337] in coirthi cloiche buí fria druim allathíar & a chride for

338] rind in gaí comba marb de. In tan íarum ro buí an ríg

339] oc blaisecht báis do-rad erchur don fhir fidchille buí'na láim

340] dam-sa gura bris in súil cláein buí am chindsa. Am cláen

341] reme. Am cáech íarum. Ro teichset didiu slóig & muinnter

342] in ríg ar ba dóig leó tusa & fir Alpan do beith imum-sa ó

343] ro marbus in ríg .i. Suibne Mend.'

344] 'Do-deachusa for do chenn-sa íarum & ro gabais rígi

345] n-Érenn iar sin. Marb didiu m'athairsi iar sin .i. Scannal

346] Scíathlethan & tíag-sa chugut-sa dom rígad amail ro gellais

347] frim. Níro chomaillis anísin acht bec, dáig ro benais dím

348] cenél Conaill & Eógain, noí ttríchait cét Oirgíall .i. ferand

349] Máeluidir Macha fil for do gúalaind-siu & do-radais hé a

350] n-inad ríg romum-sa anocht at tíg fesin, a ríg,' ol sé, '&

351] do-radad ug géoid for méis airgdigi ina fhíadnaisi & ug

352] circe for méis cranda damsa. Ocus do-biur-sa cath duit-siu

353] ind & do fheraib Érenn mar atát imut anocht,' ar Congal,

354] & ro imthig úaidib amach íarum & ro lensat Ulaid hé.

355] As-bert Domnall fri náemu Érenn bádar isin tig: 'Leanaid

356] Congal,' ol sé, '& ticead lib co tardar-sa a réir féin dó.'

357] Tíagait na náeim ina díaid & ro gellsat a eascaine mine

358] ticead leó & a cluic & a m-bachla do bein fair. 'Do-biur-sa

359] fám gaisced,' ar Congal, 'nách ría cléirech úaib ina


p.12

360] bethaid teach in ríg dia n-escaintea misi ná Ulltach eli

361] for bith lib.' Ro gab didiu omun na náeim co n-deachaid

362] Congal i céin úaidib & ro escainset hé as aithle. Ocus ro

363] escainset didiu intí Suibne mac Colmáin Chúair mic

364] Cobthaig ríg Dál nAraide, ar is é ruc úaidib int inar

365] illathach do-rad Domnall i láim Rónáin Fhind (.i. sanctus)

366] mic Beraig dia thabairt do Chongal, & ó ro fhéimig Congal

367] in inar sin, do-bert Suibne a láim in chlérig dia aindeóin

368] inar in ríg, conid don escaine sin do-rónsat for Congal ro

369] ráided sunn:

  1. 370] Congal Cláen,

    371] in gáir tucsumar nír fháem;

    372] cethrar ar fichit, ní brég,

    373] impide céd leis cech náem.

  2. 374] In mac rod

    375] fora tucsam in gáir clog,

    376] nochar dulta dó sin cath,

    377] cid reme do beith rath bog.

  3. 378] Mór in ró,

    379] gémad úaiti, gémad lía,

    380] in fer 'gá m-bí timthacht ríg

    381] is leis co fír chungnas Día.

  4. 382] Mór in col

    383] comann fri ríg Dáire drol;

    384] ferann do thabairt 'na láim,

    385] is é in cnáim a m-bél na con.

    Congal.

386] As-bert Domnall iar sin fri filedu Érenn toidecht i

387] n-diaid Congail dia fhastud. Tíagait na filid ina díaid;

388] atchí Congal na filidu chuici & as-bert: 'Ro cailled eineach


p.13

389] Ulad co bráth,' ol sé, 'úair ní thardsam innmus dona

390] filedaib isin tig n-óil & atát ag tocht anosa diar n-grísad

391] inar n-díaid.' Ticit na filid co h-airm a m-buí Congal &

392] feraid-sium fáilti friu & do-bert maíne móra dóib & indisit

393] a scéla dó. At-bert-sum ná gébad coma for bith ón ríg{folio 321 b 1}

394] acht cath. Ocus [téid reme co tech Cellaig mic Fhíachna

395] Finn .i. bráthair] athar Congail & innisid a scéla dó [ó

396] thús co dered. Ní chluined in Cellach sin] acht bec, &

397] ní chéimniged fora chosaib acht tolg créduma ima leapaid

398] & sei-sum ann do grés & ba láech amra hé i tosach a aísi.

399] Céin buí Congal oc innisi scél dó, do-bert-sum a chloidem

400] fa choim cen fhis do neoch, & as-bert: 'Do-biur-sa bréthir

401] dia n-gabtha coma for bith ón ríg acht cath nách fédfadís

402] Ulaid h'eadráin form-sa co clandaind in cloidem-sa trit

403] chride sechtair, úair ní bés d'Ulltaib coma do gabáil fri

404] broind catha no co n-díglat a n-anfolta. Ocus atát secht

405] macu maithi ocum-sa & ragait lat isin cath & dia cáemsaindsi

406] féin dula ann no ragaind & ní moidfed for Ulltaib cén no

407] beindsi im beathaid' & as-bert ann:

  1. 408] A mic, ná geb sí[th] cen chath,

    409] cid síd íarrus ríg Temrach;

    410] mad romut raib, ferr do gním;

    411] mad fort, do-fáeth do chomlín.

  2. 412] Ná geib seódu ná maíne,

    413] acht mad cindu degdaíne,

    414] coná tuca ríg ele,

    415] tár ar chlandaib Rudraige.

  3. 416] Luga fáth Scannail na scíath,

    417] da tuc cath is Cúán Clíach,

    418] dar chuir ceand Cúáin ar chlud,

    419] trena rád gur chrín Scannul.


    p.14

  4. 420] Fis a n-deadaig mo shecht mac,

    421] ó nach fédaimsi dul lat;

    422] da m-bédis tinól bud mó,

    423] doragdais at shochraideo.

  5. 424] Cech cath mór tuc h'athair ríam,

    425] seachnón Érenn tair is tíar,

    426] misi do bíd fora deis,

    427] mic mo derbráthar dílis.

  6. 428] IN cath mór tuc h'athair thair-

    429] da tuc ár for Frangcachaib-

    430] re ríg raglan na Frangc trá[th]:

    431] tuig ní rabrad a macán.

    A mic.

432] As-bert trá in senóir fris: 'Eirg i nAlbain,' ol sé, 'do

433] shaigid do shenathar .i. Eochaid Buide mac Áedáin mic

434] Gabráin. Is é is ríg for Albain, ar is ingen dó do máthair,

435] & ingen ríg Bretan .i. Eochaid Aingces ben ríg Alban do

436] shenmáthair .i. máthair do máthar, & tabair lat firu Alban

437] & Bretan ar in n-gáel sin dochum n-Érenn do thabairt

438] catha don ríg.'

439] Ba buidech íarum intí Congal & téit i nAlpain céd láech

440] & níro airis for muir ná tír co ríacht co Dún Monaid áit

441] a m-buí ríg Alban .i. Eochaid Buide & maithi Alpan i

442] n-óendáil ime and. Dorala didiu do Chongal allamuig

443] don dáil éices & filid in ríg .i. Dub Díad draí a ainmside.

444] Ba fisig & ba draí amra intí Dub Díad & ro fer fáilti fri

445] Congal & ro íarfacht scéla dó & ro innis Congal a scéla

446] conid ann as-bert Dub Díad:

  1. 447] IS mo chen in loingius léir,

    448] dochonnarc a h-etercéin;

    449] can bar cenél clú cen ail,

    450] cá tír asa táncabair.


    p.15

  2. 451] Táncamar a h-Érinn áin,

    452] a óclaig úallaig imnáir;

    453] is dó tháncamar i lle,

    454] d'acallaim Eachach Buide.

  3. 455] Más ead táncabair i lle

    456] d'acallaim Eachach Buide,

    457] ar toidecht díb tar cech ler,

    458] aderim rib, is mo chen.

    Is mo chen.

459] Dotáed Congal isin dáil a raibe ríg Alpan iar sin &

460] feraid in ríg & firu Alpan fáilti fris & ro innis a scéla dóib ó

461] thús co déig. As-bert ríg Alpan fri Congal: 'Nídam cuimgeach-sa

462] for dul let i n-adaig ríg Érenn i ceand catha ar

463] in tan ro h-indarbtha ei-sium a h-Érinn fúair anóir agumsa,

464] & do-rón-sum córu annsin & ro tharrngairiu-sa dó & do-radus

465] bréithir fris ná ragaind i ceand catha ina agaid co bráth.

466] Araí sin trá níba lugaidi do shochraidi-siu cen misi do dul

467] let,' ol sé, 'úair atád cethrar mac ocum-sa .i. Áed in errid

468] úaine & Suibne & Congal Mend & Domnall Breac a sinnser,

469] .i. bráithre máthar duit-siu, is acusin atát amsaig &

470] ánraid Alpan, & ragdáit latsu dochum n-Érenn do thabairt

471] catha do Domnall, & eirg-siu féin dia n-acallaim airm a

472] filid & maithi Alpan impu.' Téit íarum & ferait fáilti fri

473] Congal & ro innis dóib aithesc in ríg & ba maith leó.

474] As-bert Áed in errid úaine sósar na mac: 'Mad áil

475] duit-siu, a Chongail, beith im thigsi anocht for fleid, tíagsa

476] lat dochum n-Érenn & in cethramad rann d'Albain imum

477] & minub am thig bíasu anocht ní théis lat dochum in

478] chatha.' As-bert Congal Mend mac Eachach Buide:

479] 'Nípu fír són, a Áed,' ol sé, 'acht im h-igsea bías ríg

480] Ulad anocht, dáig dia n-deachar-sa lais ticfasu lim ar is

481] ocum-sa ataí.' Ba é sin didiu rád Suibne & Domnaill Bricc.

482] As-bert didiu Domnall Breac: 'Mád im thigsi beas ríg Ulad


p.16

483] anocht dia n-dechar lais ticfaithisi a tríur [lim-sa ar is mé bar

484] sinnser & is mé do-rat foirb dúibsi']. Ba brónach [trá intí

485] Congal d'imresai]n cloindi in ríg ime féin & téit seachnón na

486] dála & do-rala Dub Díad draí dó & innisid aithesc cloindi in

487] ríg dó. As-bert Dub Díad: 'Nárbat brónachsu araí sin,

488] a Chongail,' ol sé, 'ar is misi ícfas do dobrón. Eirg anosa

489] dia saigid,' ol sé, '& abair friu cipé úaidib fogébad in caire

490] flatha fil a tig in ríg dot bíathad anocht comad lásintí

491] fogébad in caire no ragtha & intí ná fuigbead in caire cen

492] a dimda do beith fortsu, acht is forsin ríg ba córu a beith

493] imón caire.' Ba maith leó-som sin & as-bertadar dogéndaís

494] amail adubairt-sium.

495] At-bert immorro Áed mac Eachach Buide fria mnaí

496] fesin dul for íarrair in chaire forsin ríg. Téit íarum &

497] innisid comad ina tig no bíad Congal co maithib Ulad &

498] Alban & comad chóir in caire ainsicean do thabairt fri

499] h-aigid a bíata.

500] Cid dia fil caire ainsicean do ráda fris? Ní hannsa,

501] .i. caire no aisicead a chuid chóir do chách & ní théigead

502] dám dimdach úada & cid mór no cuirthea ann níba

503] bruithi de acht dáithin na dáime fana míad & fana n-grád.

504] IS é immorro samail in chaire sin buí a mBruigin H

505] Derga in ro marbtha Conaire mac Mesi Búachalla & i

506] mBruigin Blaí Bruga áit a m-buí ben Cheltchair mic Uithir

507] & i mBruigin Forgaill Monach i táeb Lusca & i mBruigin

508] mic Cécht for Sléib Fuiri & i mBruigin mic Dáthó áit in

509] ro laad ár Connacht & Ulad imon muic n-irdraic & i mBruigin

510] Dá Choga in ro marbtha Cormac Conlongus & ár Ulad

511] ime & ag ríg Alban isin aimsir sin.

512] At-bert in ríg fri mnaí a mic: 'Cía maith fil for do

513] chéile-siu seach firu Alpan uile in tan do-béraind-si mo

514] chaire dó?' As-bert sí:

515] 'Níro eitig neach im ní / móo a eineach oldás bith.'

516] Ut dixit mulier:


p.17

  1. 517] Ní fúair Áed, ní fhuigéba

    518] ní do cheiled for duine;

    519] is leithiu fós a eineach

    520] iná in bith bleidech buidhe.

  2. 521] Seóid in talman táebúaine.

    522] a fúair duine & dáenna,

    523] re h-athlam na h-óenúaire,

    524] ní bedis i láim Áeda.

  3. 525] A caiter re h-aígedaib

    526] 'gá thríur bráthar méd n-úailli,

    527] cuirthir sin ar fáenberaib

    528] ag Áed in errid úaini.

    .n.

529] At-bert in ríg: 'Ní thibér-sa in caire duit coléic.' Tic sí

530] do shaigid a fir & innisid aithesc in ríg dó. At-bert Congal

531] Mend mac Eachach Buidi fria shéitig fesin dul for íarrair

532] in choire. Téit íarum & sirid in caire do bíathad ríg Ulad.

533] At-bert in ríg: 'Cía maith fil fort chéile-siu ó do-bértha in

534] coire dó tar in mac dia ro sired hé gus trásta?' At-bert

535] sí: 'Nís fil mac ríg is ferr oldá Congal. Cinnid for cach

536] comlann & fogníad a armu díles don andíles in tan berar

537] a tír aniúil íat.' Ut dixit mulier:

  1. 538] Congal Mend,

    539] nís faca mac ríg bud ferr,

    540] mar cromaid cách isin chléith,

    541] ar scáth a scéith, coeca ceand.

  2. 542] In úair berar airm Congail,

    543] a tír aniúil, fáth n-éidig,

    544] doníther tír díles di

    545] don tír aniúil ar éicin.


    p.18

  3. 546] IN úair silles ben Chongail

    547] er óglach n-álaind ollblad,

    548] ní anann aga togairm

    549] in fer dán comainm Congal.

    Congal M.

550] Tigside amach & inndisid a n-debairt in rí fria. At-bert

551] Domnall Breac fria mnaí dol d'íarraid in choire gusin

552] ríg. Táinicside co h-airm a m-buí in ríg & sirid in coire.

553] As-bert-som fria: 'Cia maith fil fort chéili-siu seach na

554] macu ele dia ro cuindged in coire?' At-bert sí. 'Ní

555] tuille buide fri nách ríg intí Domnall Breacc. Gémad ór

556] Slíab Monaid nos fogailfed fri h-óenúair. Ní rogab Albain

557] ríg is deach oldás Domnall Brec'; & dixit mulier:

  1. 558] Domnall Brec,

    559] Domnall mac Echach Buide,

    560] re ríg d' fheabus a delba,

    561] ní derna tuillim buide.

  2. 562] IS fír cach a n-abraimsi,

    563] foclaidit filid fuinid;

    564] dámad ór Slíab mór Monaid,

    565] ros foghail, is nís fuirig.

  3. 566] Is fír cach a n-abraimsi,

    567] a ríg cert in dá chomland,

    568] nachar gab Albain cen fheall

    569] ríg bud ferr iná Domnall.

    D.B.

570] Tic in mnaí sin co h-airm i m-buí a céile, & innisid aithesc

571] in ríg. At-bert Suibne fria mnaí fesin: 'Eirg,' ol sé, '&

572] cuindig in coire.' Tic sí íarum & cuindgis in coire. At-bert{folio 322 b 1}

573] in ríg: 'Cia búaid fil fort chéilisiu, a ingen,' ol sé, 'tar na

574] macu ele ó tángus d'íarraid in choire.' At-bert sí: 'Bíd


p.19

575] cethrar im lepaid in óenfhir, & int oenfher im chuidig in

576] chethrair a tig Suibne, & in lín bíte i seasam ann ní thallat i

577] suidiu, & in lín tallat i suidiu ní tallat a ligiu. Céd cornn &

578] céd eascra n-airgit fil dáil leanna ann do grés.' Ut dixit

579] mulier:

  1. 580] Teach Suibne,

    581] Suibne mic Eachach Buide,

    582] a toill ind ina seasam,

    583] ní thoillit ina suide.

  2. 584] A thoill ind ina suide,

    585] ní toillit ina laige;

    586] óenfher im chuid in cheathrair,

    587] cethrar im lepaid duine.

  3. 588] Céd cornn ocus céd copán,

    589] céd torc & céd tinde,

    590] is céd eascra airgdide,

    591] bís tall ar lár a thige.

    T.

592] IS ann as-bert in ríg: 'Nárbat dimdachsu, a ingen,'

593] ol sé, 'ar at-bert Dub Díad draí frim-sa cen mo chaire do

594] thabairt do neach ele anocht acht a beith ocum féin &

595] ríg Ulad, .i. mac m'ingine, & firu Alban do bíathad agumsa

596] ass anocht. Ocus at-bert in Dub Díad cédna dia m-bad

597] choire óir no beith ann comad chóir a thabairt do Domnall,

598] do shinnser mo mac & dia m-bad choire argaid a thabairt

599] don tsósar .i. d'Áed & dia m-bad choire do líc lógmair a

600] thabairt do Chongal Mend. Ocus in caire fil and didiu

601] ar is é is deach díbsin uile dia tardtái do neach ele hé

602] is do Shuibne no ragad. Ar is é in senfhocal ó chéin máir,

603] .i. in coire don tsochaide ar is éside teach Suibne, ar ní

604] dechaid dám dimdach ass.' Conadh ann as-bert in ríg:


p.20

  1. 605] Beread mo draí dealgnaigi

    606] breath do mnáib mac mo gaire,

    607] cá bean chneisgeal cheannbuide

    608] díb dá tibér mo chaire.

  2. 609] Dia m-bad choire órdaigi

    610] co n-drolaib óir da fhognann,

    611] a Eochaid, a shlógduine,

    612] cóir a thabairt do Domnall.

  3. 613] Dia m-bad choire airgdigi

    614] do ná tic dé ná deathach,

    615] a thabairt d'Áed airgnigi,

    616] do shósar cloindi Eachach.

  4. 617] Dia m-bad choire comadbal

    618] do Chongal co méd leannmais,

    619] don fhir shochla shonadbal,

    620] doní mór n-díles d'ainles.

  5. 621] IN coire co clothaigi,

    622] a Eochaid, a ríg ruide,

    623] a thabairt don tsochaide

    624] do Shuibne ar lár a thige.

  6. 625] Ósa lim Albain cen fheill

    626] dámadam ríg for Érinn,

    627] do-béraind do mnáib mo mac

    628] mo bennacht & béreat.

    beread.

629] Tíagait slóig Alban uile & ríg Ulad do thig ríg Alban in

630] adaig sin & ba maith dóib ann itir bíad & lind, & fogníad

631] dál óenaig arna bárach dia fhis in ticfadis la Congal Cláen

632] dochum n-Érenn do thabairt catha do Domnall mac Áeda


p.21

633] do ríg Érenn & ro ráidset fri Dub n-Díad & fria n-draíthib

634] olchena fáitsine do dénam dóib in bud shoraid a séd & a

635] turus & ro gabsat ag míchélmaine dóib & oca toirmesc

636] conadh ann as-bert Dub Díad:

  1. 637] Maith sin, a fhiru Alban,

    638] cá caingen uil bar fargam?

    639] Cid do-rala ar bar n-aire,

    640] ón ló atáthai a n-óenbaile?

  2. 641] Ó nach hí bar [f]leasc láma

    642] Ériu co n-imad n-dála,

    643] marg téit tria cláechclód uige

    644] do throid re ríg Temraigi.

  3. 645] Go ría fer findlíath féta,

    646] níba h-urra énéchta;

    647] ní gébthar fris tíar ná tair,

    648] cuirfid ár ar Albanchaib.

  4. 649] A shlúag co lín óg is each!

    650] mac Áeda mic Ainmirech

    651] tria fírinne a breath, ní brég,

    652] atá Críst ica choiméd.

  5. 653] IS mairg ná seachain in mag,

    654] a teagar dá bar scarad;

    655] Gáedil na cuire fan clad;

    656] sibsi ag dul rob ferr anad.

  6. 657] IS mairg ná seachain in gleand,

    658] gébthar oirb is tír táebsheng;

    659] ní thibre neach úaib a cheand,

    660] gan a chreic re ríg Érenn.


    p.22

  7. 661] Deich céd cenn tosach bar n-áir,

    662] timchell ríg Ulad ollbáin;

    663] d'fheraib Alban sin san ár,

    664] & fiche céd comlán.

  8. 665] Co n-áirmiter buidne ban,

    666] ropsat cuibde is cind churad.

    667] co rímthar gaineam grind glan,

    668] ní háirémthar cind Ulad.

  9. 669] Ní bía fáitsine co bráth

    670] ón ló gabthai dím anfáth;

    671] scérthar bar fir re flaithes,

    672] beid a mná cen bithmaithes.

    M.

673] IS andsin at-bert ríg Alban fri Congal: 'Is ed is chóir

674] duit,' ol sé, 'dul a mBreatnaib co h-Eochaid Aingces,{folio 323 a 1}

675] co ríg Bretan ar is ingen dó fil do mnaí ocum-sa & is íside

676] máthair do mátharsu & fogéba cobair slóig úada & do-biur-sa

677] eólus duit conice teach ríg Bretan dia téis ann.'

678] Ba buidech intí Congal de sin & téit lucht tríchat ciúil

679] co Bretnu, co ríacht co dún in ríg. INnisit in óic scéla don

680] ríg & do maithib Bretan conid hé ríg Ulad do-ríacht ann.

681] Ba fáilidh firu Bretan & in ríg fris & ferait fáilti fris &

682] íarfaigit scéla de & innisid a scéla co léir & a imthúsa itir

683] Albain & Érinn.

684] Dogníthir íarum dáil óenig leó im Chongal & im Ulltaib

685] olcheana fri dénam comairli imon caingin sin. Amail ro

686] bádar ann isin dáil co nfacadar óenláech mór chucu: cáeime

687] do láechaib in domain, moo & airdiu oldás cech fer; guirmithir

688] oigread a rosc, dergithir núapartaingi a bél, gilithir

689] frasa némand a déd, áillithir snechta n-óenaidche a chorp.

690] Scíath cobradach cona thimthach óir fair, dá chraísig

691] catha 'na láim, cloidem co n-altaib déd & co n-imdénum óir


p.23

692] fora tháeb & [cen] trealam laích lais oldásin, folt órbuidi

693] fora chind & gnúis cháem chorcurda lais. Doceachaing

694] chucu isin dáil & as-bert in ríg cen a fíadugad co fesad

695] in anfad sechtair na dála nó in ricfad airm a m-bedis na ríg

696] & na cathmílid olchena. Ó'tchonnairc-sium sin níro airis

697] co h-airm i facaid écosc in ríg & ro suid fora láim deis

698] eturru & ríg Ulad. 'Cid imar suidis samlaid?' ol cách.

699] 'Nír h-erbad frim anad a n-inad eli,' ol sei-sium. 'Dáig

700] is mé féin do-rigne inad dam, dia m-beith ann inad bud

701] ferr oldá seo is ann no airisfind.' Tibis in ríg ime & as-bert:

702] 'Ba cóir dó a n-dernai.' Íarfaigit ind fir scéla dó & innisid

703] dóib scéla in betha frecnairc; indar leó ní buí fa nim

704] scéla nád buí aici, & ro grádaigset co mór hé itir fhiru &

705] mná for febus a écoisc & a irlabra. Airm móra lais, ní

706] buí isin óenach óenlæch no fédfad a n-imlúad a láthair

707] catha ara méd & ara n-aidble. Ocus íarfaigit dó can a

708] chenél & cía a shlonnud. As-bert-sum nácha sloinnead do

709] neach ele & ní innisfed dóib-sium can a chenél nách a

710] shlonnud.

711] Tíagait na slóig isin dún iar sin & fágabar ei-sium a

712] óenar amuig seachnón na tealcha for-sa m-buí int óenach. A

713] m-buí n-ann conus faca óenduine chuice isin tulaig. Aichnid

714] fora eirread comba filid intí tháinic ann & feraid fáilti

715] amail bud aichnid dó hé & suidis in filid aici for táeb na

716] telcha & íarfaigis scéla dó. INnisid-sium dó na h-uile scél

717] ba laind lais acht namá níro shloind a chenél dó. 'Cía

718] thusa anosa?' ol int óglach anaichnid, '& can do chenél,

719] ar at-géon-sa isat filid?' 'Éices & filid in ríg adumchomnaic-si,

720] ' ol sé, '& do shaigid dúine in ríg do-deachadus

721] anosa.' Fearaid íarum fleochud mór & falcc anbáil dóib

722] & ba sneachta cech re fecht ro ferad ann. Cuirid-sium

723] didiu a scíath itir in éices & in fleochud & lécid a armu

724] & a éidiud catha fesin frisin sneachta. 'Cid sin?' ol in

725] filid. 'Atbér frit,' ol sé, 'dia bedh airmitiu bud mó


p.24

726] oldás so agum fogébtha-sa í ar th'égsi & ó ná fil isam cuibdisi

727] fri fleochud inás intí oca m-bíad écsi.' Ba buidech in

728] filid de sin & as-pert fris: 'Diamad míad lat-sa tíachtain

729] lim-sa anocht dom thig fogébainn bíad & fes aidche duit.'

730] 'Maith lim,' ol sé. Tíagait do thig in écis & fogebit a

731] n-dáithin bíd & leanna and.

732] Is andsin táinic techtaire in ríg ar chenn in écis. As-pert-sum

733] ná ragad acht minbud toil don óglach anaichnid buí

734] malli fris dul ann. As-pertsein ba cóir dul ann, 'ar is ed

735] siúd in treas inad is móo i fagbait filid achuingid .i.

736] i n-óenach & for banais & for fleid, & ní thicfa dím-sa slóig

737] Bretan i n-óenmaigin & a n-dul úait-siu cen ní d'fhagbáil

738] úaidib.' Tíagait don dún & fíadaigter íat ann, .i. in filid

739] i fíadnaisi in ríg & ei-sium a maigin eli. Do-berar bíad{folio 323 b 1}

740] dóib & tóchaithid a m-bíad comba sáitheach íat. As-pert

741] in filid frisium dia tugtha cnáim for méis ina fhíadnaisi

742] cen a bladad co bráth, 'ar atá a teglach in ríg óglach

743] diana dliged cech cnáim ima téit smir & dia m-brister dara

744] aindeóin-sium hé, is éicen a chomthrom de dergór do

745] thabairt do-sum ind nó comrac for galaib óenfhir, & fer

746] comlaind chéd ei-sium'. 'Maith sin,' ol sé, 'mad áil

747] dogéntar seacha.' Níro an-sum didiu co tardad cnáim

748] for méis dó & do-ber láim for cech cind de & brisid itir a

749] dí mér hé & toimlid a smir & a fheóil asa aithli. Atchíad

750] cách sin & ba h-ingnad leó. Innister don láech ucud anísin.

751] Atraigsein súas co feirg móir & a bruth míled ass dá

752] dígail forsintí ro mill a gesi & ro thomail a dliged. Ó'tchonn-

753] airc-sium sin do-rala erchur don chnáim dó co m-buí asa

754] édan síar iar tregdad a inchinde a medón a chind.

755] Atraigset muinnter in ríg & a theglach dia airlech-sum 'na

756] dígail sin. Téit-sium fúithib amail téit ség fa mindtu &

757] dogní airlech foraib co m-ba lía a mairb oldáit a m-bí &

758] ro theichset in drong ropa beó díb. Tic-sium doridisi &

759] suidig for gúalaind in fhiled cédna & ro gab omun mór in


p.25

760] ríg & in rígan reme, ó'tchonncadar a gal curad & a luinde

761] laích & a bruth míled ar n-érgi. As-pert-sum friu nárbo

762] h-ecail dóib hé acht mine thiced in teglach isin teach

763] doridisi. Ro ráidh in ríg ná ticfadís. Ro bean-sum a

764] chathbarr n-óir dia chind annsin & ba cáem a gnúis & a

765] delb iar n-érgi a ruidig fri feirg in chathaigthe.

766] Atchí ben ríg Bretan glac & lám in óglaig & buí 'gá fheithem

767] co fada ar ba machtnugad mór lé in fáinne órda atchonnairc

768] fa láim in míled, ar ní tháinic for talmain fáinne

769] a macsamla ná cloch ba ferr oldás in chloch do-rala

770] ann. Ocus ro íarfacht in rígan scéla in fháinne don láech

771] anaichnid. At-bert-sum frisin rígain: 'Is agum athair

772] fesin do-rala in fáinne .i. ag mac Obéid ag ríg ...

[gap: erased/extent: five or six letters]

.' conad

773] ann as-pert sí:

  1. 774] Can as tángais, a laích lóir?

    775] cé thuc duit in fáinne óir?

    776] nó cá tír asa targa?

    777] mo chin cách 'sa chomarda.

  2. 778] 'Gom athair féin do bí sin,

    779] ag mac Obéid ingantaig;

    780] is amlaid fríth fáinde in fhir,

    781] ag láech a comlann óenfhir.

  3. 782] Aderimsi riut-sa de,

    783] is derb is as áirithe,

    784] scíth mo chraide co bráth m-bán,

    785] agud déchsain a macán.

    can as. t.

786] 'Ocus ro fágaib in fáinne agum-sa in tan atbath fesin.'

787] Ó'tchúala trá in rígan sin ro búail a basa & ro thúairc a h-ucht

788] & ro sgríb a h-agaid & do-rad a callad rígnaide forsin teinid i


p.26

789] fíadnaisi cháich & do-rad a faíd guil esti iar sin. 'Cid sin,

790] a rígan?' ol cách. 'Ní hannsa,' ol sí, 'mac ronucus don

791] ríg & do-dechaid úaim féin atá fhichit m-blíadain ann anosa

792] do fhoglaim gaiscid seachnón in domain, & is aici ro buí

793] in fáinne fil im láim in óclaig ucud, dáig do-biur-sa aichne

794] fair, ar is ocum féin ro buí i tosach co ruc in mac lais hé

795] in tan ro imthig úaim.'

796] Ocus ro gab for lámchomairt móir asa aithle sin cuma

797] derb leó co n-eibélad mine fagbad furtacht fo chédóir.

798] Téit-sium íarum i comfhocus don rígain & as-bert fria: 'Dia

799] n-dernnta rún formsa, a rígan,' ol sé, 'ro indésaind scéla

800] do mic duit.' Ro gell sí cona luga co n-dingnead. 'Misi

801] do mac,' ol sé, 'a rígan, & is mé do-deachaid úait do

802] fhoglaim gaiscid timchell in beatha.' Níro chreid sí sin

803] gura déch a shlinnén deas. 'Cid sin, a rígan,' ol sé. 'Ní

804] hannsa,' ol sí. 'In tan ro imthig mo mac úaim do-radus

805] gráinne n-óir fo barr a shlindéin deis do shén úaire & do

806] chomartha fair. Masa thusa mo mac, fogéb-sa sin indat.'

807] Féchaid íarum & fuair amail rob áil dí, & ro búail a basa

808] doridisi tria a mac eólchaire do thecht & as-pert: 'Is trúag

809] in gním rob áil dúib do dénam, a ríg .i. ar n-óenmac a

810] n-dís do marbad cen chinaid dot muinntir.' Níro chreid

811] in ríg curbad é a mac no beith and. 'Cid ná creide a

812] n-abair in rígan, a ríg Bretan?' ol Congal. 'Atbérsa

813] frit,' ol in ríg. 'Bádu-sa fechtus & dáil mór imum isin

814] dún-sa iar n-imthecht mo mic úaim, conus faca buidin

815] móir chugam, céd láech a lín, óenóglach rempu, & folt{folio 324 a 1}

816] rúad fair, is é ba tóiseach dóib. Íarfaigter scéla díb.

817] As-pert int óglach rúad ucud ba mac dam-sa hé & ba

818] chugam tháinic. Íarfacht cách in bá fír sin & ní tardus

819] nach fregra forro, acht ro fáemus a beith 'na mac dam

820] arná tísta frim fhlaithius ó ánradaib Bretan & íarfaigim a

821] ainm de. At-bert-sum ba Conán a ainm, úair ba Conán

822] anmum in chédmic buí ocum-sa & ro ráidiu-sa fris cúairt


p.27

823] Bretan do thabairt & a thecht a cind blíadna dom shaigid

824] féin. Iarna bárach dún didiu isin dáil chédna, atchíam

825] buidin móir ele cugaind, céd láech a línséin, óglach rempu

826] & folt find fair. ÍArfaigit in fir scéla de. At-bert-sum in

827] cédna ba mac dam-sa hé & ba Conán a anmum & as-pert-sa

828] fris cúairt Bretan do chur mar in cédna. ISin tres laa

829] trá atchíam buidin n-dímóir aile chugaind, móo oldás cach

830] buiden, trí chéd láech a lín. Óglach cruthach rempu,

831] áilli do láechaib in domain, folt dond fair. Tic chugaind

832] iar sin & as-pert comad mac dam-sa & comad Conán a

833] anmum. As-pert-sa in cédna fris & is aire sin, a Chongail,'

834] ol in ríg, 'nach creidimsi comad hé in láech ucud mo mac,

835] ar in tríur sin do rád gó im agaid.' 'IS ead is chóir ann,'

836] ol Congal, 'dia tísat in tríar sin don dún comrac dóib &

837] don láech ucut ar galaib óenfhir & cipé díb tí ass a beith

838] 'na mac agut-sa.' 'Is cead lim,' ol in ríg.

839] Anait and in adaig sin & érgis Conán Rod co moch

840] iarna bárach, ar is é ba mac díles don ríg. Ocus téit

841] do décsin in tsrotha buí i comfhocus don dún, & buí ag

842] foircsi for néllaib áeoir & as-pert: 'Atchím nél fola ós cind

843] Conáin Ruaid, & nél fola ós cind Conáin Fhind, & nís fil

844] ós cind Conáin Duind, & a dee nime,' ol sé, 'créd beirius

845] Conán Donn ass cen tuitim limsa, ar is lim thuitit in dí

846] Chonán aile.' Conadh ann as-pert:

  1. 847] Atchíu tríar míled 'sa mag,

    848] co n-eirred n-álaind n-ingnad;

    849] fil úaistib, fri h-úair fergi,

    850] nél na fola fordergi.

  2. 851] Nél fola ós cind Conáin Rúaid,

    852] is do bodéin a dímbúaid;

    853] in cédna ós cind Conáin Fhind

    854] in errid álaind imrind.


    p.28

  3. 855] Nír gab claidem, nír gab scíath,

    856] nír gab eirred tráeta tríath,

    857] nír gab gaisced is gním glonn,

    858] láech ná freigéraind comlonn.

  4. 859] Ní uil ós cind Conáin Duind

    860] nél na fola ros fégaim;

    861] dergfat-sa mo lainn indíu

    862] forna Conánaib atchíu.

    atchíu.

863] Atchí iar sin buidin móir chuici isin drochat buí tarsin

864] sruth & atchí óenláech rúad múr rempu & aichnis hé. Ocus

865] as-pert fris: 'Cía lán bud ferr lat agud do ní no thallad

866] forsin drochat-sa?' As-pert-sum ba hé a lán óir & argait.

867] 'Fír,' ol sé, 'nidat mac-sa don ríg, acht mac cerdai nó

868] fir fogní nách aicdi éicin di ór nó argad, & fogéba-sa bás

869] ind.' Ferait comlann íarum & marbthar Conán Rúad ann.

870] As-pert mac in ríg .i. Conán Rod, fri muinntir in fhir ros

871] marb: 'Dia n-innised neach úaib dam in fír in aichne

872] do-radus forsin láech ro ainicfind sib.' 'Fír,' ol síat, 'ní

873] thard neach for bith aichne bá-sa ferr iná in aichne do-radais

874] for ar tigerna, ar ba mac cerdai a túaiscert Bretan hé

875] & táinic tria borrfad n-aicenta co n-ebairt combad mac

876] don ríg hé ó ro chúalai a beith cen mac oca.'

877] Tic indara fer díb gusin drochat & ro íarfaig-sium de in

878] cédna. As-pert-sum ba hé a lán de búaib & graigib &

879] táintib. 'Fír,' ol sé, 'nídat mac-sa don ríg acht mac

880] brugad & fhir thacaid & conáich.' Scuchaid chuici íarum

881] & gadaig a cheann de & íarfaigis dia muinntir in ba fír in

882] aichne. 'Fír,' ol íat.

883] Atchíat trá in tres m-buidin chucai, óenláech mór i tosach

884] na buidne sin, tri chéd láech ina fharrad. Téit Conán ina

885] choinne forsin drochat cédna & íarfaigis de, cía lán bá

886] deach lais aici do ní no thallad forsin drochat cédna.

887] As-pert-sum ba hé a lán do láechaib & curadaib fa óengním


p.29

888] & óengaisced fris féin. 'Fír sin,' ol Conán, 'at mac rígsa

889] & nídat mac do ríg Bretan.' 'Fír,' ol sei-sium, 'nídam

890] mac-sa do ríg Bretan acht am mac do ríg Lochland &

891] m'athair ro marbtha i fill la bráthair dó budéin tria thangnacht,

892] & ro indarpustar misi iar marbad m'athar, &

893] ó'tchúalai ríg Bretan cen mac oca tánag fora amus d'fhagbáil

894] chunganta slóig & sochraide lim do dígail m'athar; & is

895] ed sin is fír ann, & ní choimréc frit-sa imon flaithius nach

896] dúthaig dam.' Dogníat a n-dís síd & córu andsin & tecait

897] isin dún go h-airm a m-buí ríg Bretan & Congal, & innisit{folio 324 b 1}

898] a scéla ann leth for leith. Ba maith la cách uile in scél

899] sin & as-pert didiu in ríg, 'Do-bér-sa tuilled derbtha forsin

900] macsa.' 'Cía derbad,' ar Congal Cláen. 'Ní hannsa,'

901] ol sé. 'Dún fil agum-sa a n-imel Bretan .i. Dún Dá Lacha

902] a ainm, atá didiu cloch amra isin dún sin & ní glúaiseann

903] fri bréig & ní fhédann fer fingaile a toglúasacht nách a

904] tógbáil & atát dá each óendatha ocum-sa isin dún cédna

905] & ní rithait fa neach fogní gói co bráth & tíag-sa gusin dún

906] sin dia derbad fort-sa in fír atberi frim.' Dogníther sam-

907] laid uile: tógbaid in chloch & rithaid na h-eochu foí, ut

908] dixit in ríg:

  1. 909] Cloch atá a n-Dún Dá Lacha

    910] is fíu a comthrom d'ór datha;

    911] ní glúaisenn le bréig cen brath,

    912] is ní glúaisend fingalach.

  2. 913] M'eichsi féin is ferrdi a n-gnaí

    914] co bráth ní glúaisit le gaí;

    915] gluaisit le fírinde find,

    916] is lúath ághasta a n-érim.

  3. 917] Dia fhis in bud tú mo mac,

    918] a chuingid calma comnart,

    919] rachad indíu co moch moch

    920] gusin dún a fuil mo chloch.

    cloch.


p.30

921] Tinólaid Congal iar sin slóig Saxan & a ríg .i. Garb mac

922] Rogairb & slóig na Fraingce & a ríg .i. Dairbe mac Dornn-

923] máir & slóig Bretan fa Chonán Rod mac Eachach Aingcis

924] & firu Alban fa chethrib macaib Eachach Buide .i. Áed

925] in errid úaine & Congal Mend & Suibne & Domnall Breac

926] a sinnser. Do-bert lais uile in lín slóg sin co tardsat cath

927] do Domnall co feraib Érenn ime for Muig Rath co tardad

928] ár cenn eturru & co torchair Congal Cláen ann. Ar it é sin

929] teóra búada in chatha .i. maidm ria n-Domnall ina fhírinne

930] for Congal ina gói & Suibne do dul fri gealtacht ara méd

931] do laídib ro lesaig & in fer do fheraib Alban do dul dia thír

932] fesin cen luing, cen báirc, & láech aile i leanmain de. Ro

933] marb didiu Cellach mac Maíl Chaba Conán Rod .i.

934] mac ríg Bretan for galaib óenfhir, & ro marbtha didiu na

935] rígu & na toísig olcheana tri nert comlaind & tria fhírindi

936] flatha in ríg .i. Domnaill mic Áeda mic Ainmirech & tria

937] nert in cathmíled amra .i. Cellach mac Maíl Chaba .i.

938] mac bráthar Domnaill, ar níro marbad láech ná cathmíled

939] do chlannaib Néill isin cath nach dígélad Cellach tria nert

940] comlaind & imbúailti. Cona térná d'Ulltaib ass acht sé

941] céd láech namá ro éladar asin ármuig fa Fherdomun mac

942] Iomamain .i. láech amra d'Ulltaib intí Feardomun. Ní

943] térna didiu d'allmarachaib ass acht Dub Díad druí

944] do-deachaid fri folúamain asin chath & níro airis co h-Albain

945] cen luing, cen báirc & láech marb i lenmain dia leathchois,

946] dáig ro chuir Congal glas i cengal itir cech n-dís dia

947] muinntir ag cur in chatha coná teichead neach díb ó

948] chéli amail do-rónsat clanda Conaill & Eógain tria forcongar

949] Conaill mic Báedáin mic Nindeda in rígmíled amra conid

950] amlaid sin ro chuirset in cath. Conad Flead Dúin na

951] n-Géd & tucait catha Muige Rath conice sin iar fír. FINIT.

952] amen FINIT.


p.31

{folio 55r-57v}

BRUSSELS MS.3410

(Fol. 55r-57v)

As Fleidh Dhúin na n-Gédh do benadh an begán so ar Esp Earc Sláine

1] IAR n-gabháil airdrícche na h-Éirenn do Dhomhnall

2] mhac Aodha mhic Ainmirech mhic Shédna mhic Fherghas

3] Cennfhada mhic Conaill Ghulban mic Néill Náoighíallaigh,

4] ro cumhdaighedh dúnadh baile ríoghda romhaiseach lais ar

5] brúach na Bóinne & do cruinnigedh fledh lánmhór lais

6] do dhénamh bainn-se a bhaile & a ríghe óir ní raibhe i

7] n-Éirinn dúnadh nó deghbhaile amhail an dún sin, acht

8] narbó maiseach lasin rígh & lásna maithibh ainm an dúin

9] .i. Dún na n-Gédh do gairdís de. Gonadh annsin adhubhairt

10] Domhnall fria mhaoraibh & fri lucht a thabhaigh gach a

11] bfuighdís i n-Éirinn d'uighibh gédh do thabhairt leó, óir

12] nírbo h-onórach lásin rígh go m-bíadh cinél bíd nach

13] ffuighthi aige forsan bfleidh. Ro tionóiledh iar sin an

14] fhledh uile da gach ní rángas a les, acht na h-uighe gédh,

15] óir nírbo h-urasa a bfagháil. Do-chúadar lucht an tobaigh

16] ar fud na Midhe d'íarraidh na n-uighedh na n-ogh go t-tarladar

17] for dhuirteach .i. tech pennaide m-becc & aonben amáin ann & bréid dubh

18] fora cend & sí ag urnaighe dochum n-Dé. Ad-chonncadar

19] muinnter an rígh ealta gédh a n-dorus an tige, & tíaghaitt

20] astech, & fúaradar soidhthech lán d'uighib gédh ann,

21] gonadh and adubhradar: 'Rob sén maith dhúinn,' ar

22] síad, 'úair dá c-cúartaigmis Éire ní fhuighmís ní búd mó

23] iná so d'uighibh gédh a n-aoinionadh innte.' 'Níba sén

24] maith,' ar an bhen, '& níba sonas don fhleidh dochum a

25] m-bérthar an m-becc m-bídh sin.' 'Créd an t-adbar,' ar

26] síad. 'As é so a adhbar,' ar an bhannsccál. 'Naomh

27] míorbaileach do mhuinntir an Choimdhe bhíos annso, .i.


p.32

28] ESPucc comarba Espuicc Eirc Erc Sláine, & as edh a obair bheith isin mBóinn

29] gonuicce a dhá occsaill ó mhaidin go tráth nóna, & a

30] shaltair forsan trácht tír ina fhíadnaisi, & é ag ernaigthe do

31] gnáth, & as í a phroinn gacha nóna iar t-teacht annso

32] .i. ugh go leith & ceithre gais do bhiorar na Bóinne, & as

33] amhlaid as cóir dhaoíbhsi gan a shárugadh fan m-begán

34] bídh sin atá aicce.' Ní thuccsat muinnter úaibhrech an

35] rígh freccra fuirre, & beirid leó cuid an fhíreóin & an

36] fhírnaoimh díadha.

37] Ticc an naomh dia thigh íarumh um thráth nóna, .i.

38] ESPucc comarba Esp Eirc Erc Sláine & ro innis an bhen sccéla dó amhail

39] do rugadar máoir an rígh na h-uige leó dochum na fleidhe

40] d'ionnsaighe an rígh. As annsin ro ferccaigedh an

41] cléirech, go n-dubhairt: 'Nárab maith an sén dontí gusa

42] ruccadh an cinél bídh sin & nárab é sídh nó les Éirenn

43] thiucfus don fhleidh gusa rugadh, achd gurab é a h-imresna

44] & a cogadh & a h-eissíth thiocfas dhi.' Ocus ro easccáoin

45] an fhledh amhail as neimhnighe ro fhéd a h-esccáoine.

46] Sccéla an ríogh, do cuiredh fesa & teachta úadha fó

47] h-Éirinn go ríoghaibh & go h-úaislibh na h-Érenn go t-tíosdaois

48] chuige do chaithemh na fleidhe. As síad roba ríoga

49] cóigedhach, .i. Congal Cláon mhac Scannláin Sccíath-

50] lethain a rríghe Uladh, Criomhthann mac Aodha Cirr a

51] ríghe Laighen, Máol Dúin mac Aodha Bennáin a ríghe

52] Muman & a bráthair .i. Iollan mac Aodha Bennáin for

53] Dhesmumhain, Raghallach mhac Úadach a ríghe Connacht

54] & Domhnall mhac Aodha mhic Ainmirech i n-airdríghe

55] úasta. Ro éirigh an rí do chur fháilte risna ríoghaibh &

56] risna h-úaislibh; & adubhairt iar sin rena dhalta .i.

57] Conghal Cláon rí Uladh dul d'fhéchain na fleidhe. Téid

58] Conghal d'fhéchain na fleidhe & ro fégh fa seach idir bhíadh

59] & fhíon & chuirm & ro fhégh forna h-uighibh gédh ad-chonnairc,

60] óir ba h-iongnadh mór lais an nuimhir sin d'fhaicsin a

61] n-aonionad dhíbh & ro ith greim as uigh díbh & ibhid


p.2

62] dhigh ina deghaid & tig amach mar a raibhe an rígh &

63] adubairt gomadh dóig lais dá m-beidis fir Éireann fri ré

64] cheithre míos isin dún go bfuigdis a bfresdal bídh & dighe.

65] Ba buidheach an rí desin & téid féin d'fhéchain na fleidhe,

66] & ro h-innisedh dó amhail ro easccaoin EASP Eirc an

67] fhledh & go sonnradhach gach aon no chaithfedh na h-uighe

68] tugadh úadha féin. Ad-chonnairc an rí na h-uighe goro

69] fhíarfaigh: 'Cia ro chaith ní don uigh easbhadhaigh úd?'

70] ar sé, úair ro fhidir-siumh gibé do thoimheóladh .i. do chaithfed ní don

71] fhleidh ar tús & iarna h-esccaine gomadh de do thiucfadh

72] milledh Éireann & a aimhréir-siumh do dhénamh gonadh

73] uime sin ro fhíarfaigh sgéla na h-uige go léir.

74] Adubradar cách gurbó h-é Congal Cláon a dhalta-somh do

75] chaith an ugh sin. Bá brónach an rí don sgél sin, óir ní

76] raibhe i n-Éirinn énnduine búd mesa lais do chaithemh na

77] fleidhe ar tús iná Congal, úair ro fhidir a droichchíall & a olca

78] mionca fair roimhe sin; & adubairt nach c-caithfedh nech

79] ar bith don fhleidh go t-tuccotáoi dá apstol décc na h-Éirenn

80] dia coisreccad & dia bennughad & go c-cuirid a h-esccaoine

81] for c-cúl dá ffédaid. Tuccadh íaramh na naoimh sin uile

82] fo h-áoinionad go m-bádar isin dún lá Domhnall. As íad

83] so na naoimh do-chúadar annsin: .i. 1. Finnén Muighe

84] Bile, 2. Finnén Chlúana h-Iraird, 3. Coluim Cille, 4. Coluim

85] mhac Criomhthain, 5. Cíarán Clúana mac Nóis, 6. Cainnech

86] mhac úa Dhalann, 7. Comhgall Bennchair, 8. Brénainn

87] mhac Fionnlogha, 9. Brénainn Biorra, 10. Rúadhán

88] Lothra, 11. Nindidh Cráibhtheach, 12. Mobí Cláirenech,

89] Molaisi mhac Nadfráoich gonadh íad sin dá apstol décc

90] na h-Éirenn & céd naomh maille gach ardnaomh díobh.

91] Tugadh uile an líon naomh sin do bhennugadh & do

92] choisreccadh na fhleidhe. Tar a chenn sin uile nír fhédsad

93] a h-esccaoíne do chur for c-cúl ó do thomhail Congal ní

94] don fhleidh ríana bennacchad. Ro shuidh an rí & na ríogha

95] & na slúaigh ó shin amach, & do réir dlighidh & onóra as


p.34

96] do Chongal Chláon búd cóir lethlámh dhes rígh Érenn, &

97] ní h-amhlaidh sin tarla an oidche sin; & tuccadh ugh

98] ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh isin tigh,

99] & ó ráinic an mhías & an ugh a bfíadhnaisi Chonghail

100] do-rónadh mías chroinn maide don mhéis airgitt & ugh chirce don

101] uigh ghéoidh amhail ro bháoi a n-dán móruilc do chách.

102] Ó'dchonncadar muinnter Chongail sin, nír míadh .i. onóir leó

103] suidhe nó longadh caithemh & méd na h-esonóra fúair a rígh féin

104] .i. Congal Cláon. Ro éirigh fer do mhuinntir Chongail

105] & adubhairt: 'Ní maith do shén, a Chongail,' ar sé, 'as

106] mór na h-athaisi tuccadh ort anocht a t-tigh an rígh .i.

107] tigerna Oirghíall do chur isin áit dhoba cóir dhuit-se, &

108] ugh ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh astigh,

109] acht tusa att áonar & ugh chirce for méis croinn at

110] fhíadhnaise.' Ní thug Conghal dá aire gomadh tarcuisne

111] nó mí-onóir gach ní dogébadh a t-tigh a oide féin. Tar a

112] chenn sin baoi do mhéd an ghreasachta tugadh ar Chongal

113] goro éirigh ina shesamh & gur líon dásacht & mire menman

114] é & ro ghabh a ghaisgedh fair & ro ling a bfíadhnaisi an rígh.

115] Tarla fer do mhuinntir an rígh ris, & adubairt ris suidhe

116] & go bfuighedh fritháilemh amhail fúaradar cách. Ó chúal-

117] aidh Congal sin, do-rad béim don óglách go n-derna dá

118] chuid de. Ba h-úamhan lasin rígh & la gach n-aon astigh

119] Congal annsin óro airighset ferg fair. Ocus adubairt

120] Conghal: 'Ná bíodh eccla ort, a rí,' ar sé, 'óir gé mór

121] d'ulc & d'éccóir do-rónais oram-sa ní h-úamhan duit mé,' &

122] ro innis Congal a bfíadhnaisi cáich go coitchenn gach

123] a n-derna an rígh do mhasla & d'éccóir air & adubairt:

124] 'Do-bheirimsi fam bréithir,' ar sé, 'go t-tiubhar-sa cath

125] duit-si go bferuibh Éirenn umad,' & ro imthigh úatha

126] amach iar sin & do chuir an rí drem do naomhaibh Érenn

127] le chomaidh a n-díaig Conghail & ní táinic leó ar chomhaidh

128] ar bith, & ní táinicc le teachtuibh ar bith eile ar chomhaidh

129] nó ar chennach dár t-tairgedh dó, & ro glúais roimhe go


p.35

130] tech Ceallaig mhic Fhiachna Finn .i. bráthair athar do

131] Chonghal, & do bí sé 'na shenóir aosda & ro fhíarfaigh sgéla

132] de & ro innis Congal sgéla dó ó thús go deiredh. Ocus

133] adubhairt an senóir le Conghal, 'Éirighsi go h-Albuin,'

134] ar sé, 'óir as inghen do ríg Alban do máthair, & inghen

135] rígh Bretan do shenmáthair .i. máthair do máthar, &

136] tabair cath do rígh Érenn & díoghail do masla air.' Ba

137] buidheach Congal don chomhairle sin & do-róine amhail do

138] mhúin Ceallach dó, & thug leis Albanaigh & Bretnaigh

139] dochum n-Éirenn, & ro chruinnigh Ulltaigh .i. a mhuinnter

140] féin maille ríu, & fa díobh sin Suibhne mac Colmáin

141] Cúair, tigerna Dál Araidhe, antí ro h-esccaoinedh le

142] Rónán fána easonóir do dénamh. Ocus tángattar na

143] slúaighte sin a c-coinne & a c-comhairrcis rí Érenn do

144] thabairt chatha dó 'san magh le n-abarthar Magh Rath.

145] Táinic rí Érenn don leith eile & ro cuiredh cath oirderc

146] ettorra .i. Cath Muighe Rath & sgríobhthar san cath sin

147] nach deachaidh aoinneach beó dá t-táinig go h-Érinn le

148] Congal acht días, & ro marbad Conghal féin 'san cath &

149] líon do-áirmhe dá mhuinntir & do-chúaidh Suibhne mhac

150] Colmáin ar gealtacht & do marbadh do rinn iar sin do

151] brígh itche Rónáin, & ro marbad iliomad do shlúagh rí

152] Érenn gé go t-táinicc féin asan c-cath beó. Ocus as inmhesta

153] gurab é sárughad an naoimh & a mhallughadh fhéin foran

154] ffleidh fodera na h-uilc móra sin do theacht idir rí Érenn

155] & a dhalta &c.

156] IAR c-codladh don rígh .i. Domhnall mhac Aodha mhic

157] Ainmirech i n-Dún na n-Gédh oidhche áirithe ad-chonnairc

158] aisling iongnadh .i. cuilén con ro h-oiledh aige féin do dhol

159] ar mire & cúanairt Éirenn & Alban & Bretan & Saxan do

160] chruinniughadh don chuilén dochum n-Érenn go t-tuccsat

161] seacht c-catha don rígh go bferaibh Érenn uime goro

162] cuiredh ár cenn ettorra gach laithe díbh sin conadh isin


p.36

163] seachtmadh laithe ro brisedh forna conaibh & ro marbadh

164] cú an rígh ann afar lais. Ro mhusgail an rí asa chodladh

165] & téid do chlisedh go raibhe for lár an tighe. Tucc ben

166] an rígh a dhá láimh ima brághait & adubairt ris: 'Dein

167] comhnaidhe agamsa, a rí,' ar sí, '& ná tabair h-'aire

168] d'aislingibh nó do shíabraibh oidhche,' ar sí, '& ná bíodh

169] egla ort, úair atáid slúaigh & sochaide ad thimcheall.'

170] 'Bennacht ort, a ben,' ar sé. 'As maith an teccuscc

171] tugais damh.' Ro fíarfaigh a bhen sccéla dhe ciodh

172] ad-chonnairc. 'Ní inneó-sa duit-si nó do neoch eile go

173] bfaicer Máol Cabha cléirech, mo derbráthair, óir as é

174] breithemh aislingthe as ferr atá i n-Éirinn eision.' Do-

175] chúaidh an rí céd cairpteach mar a raibhe Máol Cabha. IS

176] ann ro baoi Máol Cabha an tan sin a n-Druim an Iolair ós

177] cenn Bhéil Átha Senaigh mar a t-tig an abhann dárab

178] ainm an Éirne as Loch Éirne, & é 'na chomhnaidhe ann

179] & dísert beg aicce iar bfágbáil ríghe n-Érenn ar grádh an

180] Choimde & deichneabhar ban maille ris re h-ullmugadh

181] bídh & céd cléirech fri h-aifrennaib & fri tráthaibh.

182] Ráinicc an rí mar a raibhe Máol Cabha & ro fhíarfaigh

183] Máol Cabha sgéla de, & ro fher fáilte fris & ro anastair an

184] rí aige annsin secht laithe, & ro innis an rí a aisling dó

185] iar sin & adubairt ris breth do breith fuirre. Ro h-imdergadh

186] Máol Caba ó'dchúalaidh an aisling & adubairt: 'Mac

187] ríogh & cuilén con,' ar sé, 'ionann aisling dóibh, a rí,'

188] ar sé, '& atád dá dhalta agad-sa .i. Conghal Cláon .i. Rí Uladh &

189] Cobhthach Cáom rí Connacht. Éireóchaid nech éiccin

190] aca at aghaidsi & do-bhéra eachtrandach & lucht dénma

191] uilc Alban & Bretan & Saxan it aghaidsi dochum n-Érenn

192] & do-bhérad seacht c-catha duit-si, a rí, & an sechtmadh

193] cath cuirfidher ann thuitfidh do dhalta-sa & as í sin breath


p.37

194] na h-aislinge, a rígh,' ar sé; '& as amhlaidh mholaimsi

195] duit fledh do chruinniugadh & fir Érenn do thabairt dá

196] chaithemh & braigde gach cúigidh i n-Éirinn do gabháil &

197] an días daltadh atá agut do ghabáil go cenn m-blíadna

198] & a léigen amach a c-cenn blíadna & seóid & maoine do

199] thabairt dóibh.' Nír chreid an rí gé go t-tiucfadaois fir

200] Érenn ina aghaid go t-tiucfadh a dhalta Congal ina aghaid

201] & nír gabh comairle Maoil Chabha.

202] Gacha ní chena do fíoradh fáistine Máol Cabha, óir

203] ro tionóiledh Bretnaigh, Albanaigh, & Saxanaigh le

204] Congal do thabairt catha don rígh amhail innister 'san

205] leabar darab ainm Cath Muighe Rath. Ro baoí mac don

206] Máol Cabha so adubhramar ag cuidiugadh le derbráthair

207] a athar .i. rí Érenn an cath do chur .i. Ceallach mhac

208] Máol Cabha 'sa shliocht ara bfuilit muinntir Gallchubhair,

209] & as é an tres gaisccedhach as ferr aderar do bheith 'san

210] chath é .i. ei-siumh & Congal Cláon rí Uladh & Conán

211] Rod mac Rí Bretan. Ocus do bí an Ceallach so féin & a

212] dherbráthair Conall Cáol trí blíadhna dég i ríghe n-Érenn,

213] & do bí an Máol Cabha cléirech dob' athair dóibh ceithre

214] blíadna i ríge n-Érenn do réir na réimenn ríograidhe & na

215] n-dúantadh senchais ina bfuil coiméd ríograidhe Éirenn &c.

 


Background details and bibliographic information

File Description

compiled by Stephen Beechinor, Dara Mac Domhnaill

Funded by University College, Cork and

Professor Marianne McDonald via the CELT Project

1. First draft, revised and corrected.

Extent of text: 13 410 words

Publication

CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork

College Road, Cork, Ireland

 

(2000)

Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.

Text ID Number: G302014

Availability [RESTRICTED]

Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.

[RESTRICTED]

Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).

Sources

    Manuscript sources.
  1. Yellow Book of Lecan, 319 a 1-324 b 44, Trinity College Dublin.
  2. Stowe MS 23 K 44, Royal Irish Academy, Dublin.
  3. Stowe MS B iv 1, Royal Irish Academy, Dublin.
  4. Brussels MS 3410, Royal Library, Brussels.
    Editions:
  1. John O'Donovan, The banquet of Dun na nGedh, and the battle of Magh Rath, an ancient historical tale. Now first published, from a manuscript in the Library of Trinity College, Dublin [Yellow Book of Lecan], with a translation and notes, Dublin: Irish Archaeological Society, 1842.
  2. Carl Marstrander, Fleadh Dúin na nGéadh ocus Cath Muighe Ráth. The Irish text edited with introduction and a glossary. (Videnskabs-Selskabets Skrifter. II. Hist-Filos. Klasse. 1909, No. 6), Christiania, 1910.
    Translations:
  1. Ruth Lehmann, The Banquet of the Fort of the Geese. In Lochlann 4, 1969, 131-59. [English translation of Fled Dúin na nGéd, 1964].
    Secondary literature:
  1. Brian Ó Cuív, in Éigse 11 (1964/66) (pt. 3, 1965/66) 219-21 (review of Ruth Lehmann's edition).
  2. E. Bachellery, in Études Celtiques 11 (1964/67) (fasc. 2, 1966/67) 526-28 (review of Ruth Lehmann's edition).
  3. Donald G. Howells, in Scottish Gaelic Studies 12 (1976) (pt. 1, 1971) 113f. (review of Ruth Lehmann's translation).
  4. Brian Ó Cuív, in Éigse 14 (1971/72) 261f. (review of Ruth Lehmann's translation).
  5. Máire Herbert, Fled Dúin na nGéd: A Reappraisal, in Cambridge Medieval Celtic Studies 18 (Winter 1989) 75-87.
    The edition used in the digital edition:
  1. Fled Dúin na nGéd.. Ruth Lehmann (ed), First edition [One volume. xxiv + 80 pp. v Preface, vii Contents, ix Introduction, 1-30 Text, 31-37 Brussels Manuscript, 38-76 Glossary, 77f Index of Persons, 79f Index of Places and Peoples.] Dublin Institute for Advanced Studies Dublin (1964.) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. XXI

Encoding

Project Description

CELT: Corpus of Electronic Texts

Sampling Declaration

The present text represents pages 1-30 and 31-37 of the volume.

Editorial Declaration

Correction

Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged.

Normalization

Instances of S,s plus punctum delens have been rendered as S, s.

Hyphenation

Compound verbs such as as-bert, at-bert, ad-chonnairc and prefixed do, as in do-chuaidh, have been hyphenated. So have notae augentes.

Hyphens have been inserted after mutated words with h- in anlaut and after nasalisation.

When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word.

Interpretation

Personal names and place names have not been tagged.

Profile Description

Created: By one or more unknown author(s). The story belongs to the Middle Irish period. Date range: Between 1050 and 1150 (?).

Use of language

Language: GA

The text is in Middle Irish

Language: LA

A few recurring phrases are in Latin.

Revision History

 


Aerius, 2004