Quintus Horatius Flaccus
Epodon


Horatius

E-Text: The Latin Library.


I  II  III  IV  V  VI  VII  VIII  IX  X  XI  XII  XIII  XIV  XV  XVI  XVII


I

Ibis Liburnis inter alta navium,

      amice, propugnacula,

paratus omne Caesaris periculum

      subire, Maecenas, tuo:

quid nos, quibus te vita sit superstite

      iucunda, si contra, gravis?

utrumne iussi persequemur otium

      non dulce, ni tecum simul,

an hunc laborem mente laturi, decet

      qua ferre non mollis viros?

feremus et te vel per Alpium iuga

      inhospitalem et Caucasum

vel occidentis usque ad ultimum sinum

      forti sequemur pectore.

roges, tuom labore quid iuvem meo,

      inbellis ac firmus parum?

comes minore sum futurus in metu,

      qui maior absentis habet:

ut adsidens inplumibus pullis avis

      serpentium adlapsus timet

magis relictis, non, ut adsit, auxili

      latura plus praesentibus.

libenter hoc et omne militabitur

      bellum in tuae spem gratiae,

non ut iuvencis inligata pluribus

      aratra nitantur meis

pecusve Calabris ante Sidus fervidum

      Lucana mutet pascuis

neque ut superni villa candens Tusculi

      Circaea tangat moenia:

satis superque me benignitas tua

      ditavit, haud paravero

quod aut avarus ut Chremes terra premam,

      discinctus aut perdam nepos.

 

II

'Beatus ille qui procul negotiis,

      ut prisca gens mortalium,

paterna rura bubus exercet suis

      solutus omni faenore

neque excitatur classico miles truci

      neque horret iratum mare

forumque vitat et superba civium

      potentiorum limina.

ergo aut adulta vitium propagine

      altas maritat populos

aut in reducta valle mugientium

      prospectat errantis greges

inutilisque falce ramos amputans

      feliciores inserit

aut pressa puris mella condit amphoris

      aut tondet infirmas ovis.

vel cum decorum mitibus pomis caput

      Autumnus agris extulit,

ut gaudet insitiva decerpens pira

      certantem et uvam purpurae,

qua muneretur te, Priape, et te, pater

      Silvane, tutor finium.

libet iacere modo sub antiqua ilice,

      modo in tenaci gramine:

labuntur altis interim ripis aquae,

      queruntur in Silvis aves

frondesque lymphis obstrepunt manantibus,

      somnos quod invitet levis.

at cum tonantis annus hibernus Iovis

      imbris nivisque conparat,

aut trudit acris hinc et hinc multa cane

      apros in obstantis plagas

aut amite levi rara tendit retia

      turdis edacibus dolos

pavidumque leporem et advenam laqueo gruem

      iucunda captat praemia.

quis non malarum quas amor curas habet

      haec inter obliviscitur?

quodsi pudica mulier in partem iuvet

      domum atque dulcis liberos,

Sabina qualis aut perusta Solibus

      pernicis uxor Apuli,

sacrum vetustis exstruat lignis focum

      lassi Sub adventum viri

claudensque textis cratibus laetum pecus

      distenta siccet ubera

et horna dulci vina promens dolio

      dapes inemptas adparet:

non me Lucrina iuverint conchylia

      magisve rhombus aut scari,

siquos Eois intonata fluctibus

      hiems ad hoc vertat mare,

non Afra avis descendat in ventrem meum,

      non attagen Ionicus

iucundior quam lecta de pinguissimis

      oliva ramis arborum

aut herba lapathi prata amantis et gravi

      malvae salubres corpori

vel agna festis caesa Terminalibus

      vel haedus ereptus lupo.

has inter epulas ut iuvat pastas ovis

      videre properantis domum,

videre fessos vomerem inversum boves

      collo trahentis languido

positosque vernas, ditis examen domus,

      circum renidentis Laris.'

haec ubi locutus faenerator Alfius,

      iam iam futurus rusticus,

omnem redegit idibus pecuniam,

      quaerit kalendis ponere.

 

III

Parentis olim siquis inpia manu

      senile guttur fregerit,

edit cicutis alium nocentius.

      o dura messorum ilia.

quid hoc veneni saevit in praecordiis?

      num viperinus his cruor

incoctus herbis me fefellit? an malas

      Canidia tractavit dapes?

ut Argonautas praeter omnis candidum

      Medea mirata est ducem,

ignota tauris inligaturum iuga

      perunxit hoc Iasonem,

hoc delibutis ulta donis paelicem

      serpente fugit alite.

nec tantus umquam Siderum insedit vapor

      siticulosae Apuliae

nec munus umeris efficacis Herculis

      inarsit aestuosius.

at siquid umquam tale concupiveris,

      iocose Maecenas, precor,

manum puella savio opponat tuo,

      extrema et in sponda cubet.

 

IV

Lupis et agnis quanta Sortito obtigit,

      tecum mihi discordia est,

Hibericis peruste funibus latus

      et crura dura compede.

licet superbus ambules pecunia,

      fortuna non mutat genus.

videsne, sacram metiente te viam

      cum bis trium ulnarum toga,

ut ora vertat huc et huc euntium

      liberrima indignatio?

'sectus flagellis hic triumviralibus

      praeconis ad fastidium

arat Falerni mille fundi iugera

      et Appiam mannis terit

sedilibusque magnus in primis eques

      Othone contempto sedet.

quid attinet tot ora navium gravi

      rostrata duci pondere

contra latrones atque servilem manum

      hoc, hoc tribuno militum?'

 

V

'At o deorum quidquid in caelo regit

      terras et humanum genus,

quid iste fert tumultus aut quid omnium

      voltus in unum me truces?

per liberos te, si vocata partubus

      Lucina veris adfuit,

per hoc inane purpurae decus precor,

      per inprobaturum haec Iovem,

quid ut noverca me intueris aut uti

      petita ferro belua?'

ut haec trementi questus ore constitit

      insignibus raptis puer,

inpube corpus, quale posset inpia

      mollire Thracum pectora:

Canidia, brevibus illigata viperis

      crinis et incomptum caput,

iubet sepulcris caprificos erutas,

      iubet cupressos funebris

et uncta turpis ova ranae Sanguine

      plumamque nocturnae strigis

herbasque, quas Iolcos atque Hiberia

      mittit venenorum ferax,

et ossa ab ore rapta ieiunae canis

      flammis aduri Colchicis.

at expedita Sagana, per totam domum

      spargens Avernalis aquas,

horret capillis ut marinus asperis

      echinus aut Laurens aper.

abacta nulla Veia conscientia

      ligonibus duris humum

exhauriebat, ingemens laboribus,

      quo posset infossus puer

longo die bis terque mutatae dapis

      inemori spectaculo,

cum promineret ore, quantum exstant aqua

      suspensa mento corpora;

exsucta uti medulla et aridum iecur

      amoris esset poculum,

interminato cum semel fixae cibo

      intabuissent pupulae.

non defuisse masculae libidinis

      Ariminensem Foliam

et otiosa credidit Neapolis

      et omne vicinum oppidum,

quae sidera excantata voce Thessala

      lunamque caelo deripit.

hic inresectum saeva dente livido

      Canidia rodens pollicem

quid dixit aut quid tacuit? 'o rebus meis

      non infideles arbitrae,

Nox et Diana, quae silentium regis,

      arcana cum fiunt sacra,

nunc, nunc adeste, nunc in hostilis domos

      iram atque numen vertite.

formidulosis cum latent silvis ferae

      dulci sopore languidae,

senem, quod omnes rideant, adulterum

      latrent Suburanae canes

nardo perunctum, quale non perfectius

      meae laborarint manus.

quid accidit? cur dira barbarae minus

      venena Medeae valent,

quibus Superbam fugit ulta paelicem,

      magni Creontis filiam,

cum palla, tabo munus imbutum, novam

      incendio nuptam abstulit?

atqui nec herba nec latens in asperis

      radix fefellit me locis.

indormit unctis omnium cubilibus

      oblivione paelicum?

a, a, solutus ambulat veneficae

      scientioris carmine.

non usitatis, Vare, potionibus,

      o multa fleturum caput,

ad me recurres nec vocata mens tua

      Marsis redibit vocibus.

maius parabo, maius infundam tibi

      fastidienti poculum

priusque caelum Sidet inferius mari

      tellure porrecta super

quam non amore sic meo flagres uti

      bitumen atris ignibus.'

sub haec puer iam non, ut ante, mollibus

      lenire verbis inpias,

sed dubius unde rumperet silentium,

      misit Thyesteas preces:

'venena maga non fas nefasque, non valent

      convertere humanam vicem.

diris agam vos: dira detestatio

      nulla expiatur victima.

quin, ubi perire iussus exspiravero,

      nocturnus occurram Furor

petamque voltus umbra curvis unguibus,

      quae vis deorum est Manium,

et inquietis adsidens praecordiis

      pavore somnos auferam.

vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens

      contundet obscaenas anus;

post insepulta membra different lupi

      et Esquilinae alites

neque hoc parentes, heu mihi superstites,

      effugerit spectaculum.'

 

VI

Quid inmerentis hospites vexas, canis

      ignavos adversum lupos?

quin huc inanis, si potes, vertis minas

      et me remorsurum petis?

nam qualis aut Molossus aut fulvos Lacon,

      amica vis pastoribus,

agam per altas aure sublata nivis

      quaecumque praecedet fera;

tu, cum timenda voce complesti nemus,

      proiectum odoraris cibum.

cave, cave, namque in malos asperrimus

      parata tollo cornua,

qualis Lycambae spretus infido gener

      aut acer hostis Bupalo.

an si quis atro dente me petiverit,

      inultus ut flebo puer?

 

VII

Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris

      aptantur enses conditi?

parumne campis atque Neptuno super

      fusum est Latini sanguinis,

non ut superbas invidae Karthaginis

      Romanus arces ureret,

intactus aut Britannus ut descenderet

      sacra catenatus via,

sed ut Secundum vota Parthorum sua

      Vrbs haec periret dextera?

neque hic lupis mos nec fuit leonibus

      umquam nisi in dispar feris.

furorne caecos an rapit vis acrior

      an culpa? responsum date.

tacent et albus ora pallor inficit

      mentesque perculsae Stupent.

sic est: acerba fata Romanos agunt

      scelusque fraternae necis,

ut inmerentis fluxit in terram Remi

      sacer nepotibus cruor.

 

VIII

Rogare longo putidam te saeculo,

      viris quid enervet meas,

cum sit tibi dens ater et rugis vetus

      frontem senectus exaret

hietque turpis inter aridas natis

      podex velut crudae bovis.

sed incitat me pectus et mammae putres

      equina quales ubera

venterque mollis et femur tumentibus

      exile suris additum.

esto beata, funus atque imagines

      ducant triumphales tuom

nec sit marita, quae rotundioribus

      onusta bacis ambulet.

quid? quod libelli Stoici inter Sericos

      iacere pulvillos amant,

inlitterati num minus nervi rigent

      minusve languet fascinum?

quod ut superbo povoces ab inguine,

      ore adlaborandum est tibi.

 

IX

Quando repositum Caecubum ad festas dapes

      victore laetus Caesare

tecum sub alta---sic Iovi gratum---domo,

      beate Maecenas, bibam

sonante mixtum tibiis carmen lyra,

      hac Dorium, illis barbarum?

ut nuper, actus cum freto Neptunius

      dux fugit ustis navibus

minatus Vrbi vincla, quae detraxerat

      servis amicus perfidis.

Romanus eheu---posteri negabitis---

      emancipatus feminae

fert vallum et arma miles et spadonibus

      servire rugosis potest

interque signa turpe militaria

      sol adspicit conopium.

ad hunc frementis verterunt bis mille equos

      Galli canentes Caesarem

hostiliumque navium portu latent

      puppes sinistrorsum citae.

io Triumphe, tu moraris aureos

      currus et intactas boves?

io Triumphe, nec Iugurthino parem

      bello reportasti ducem

neque Africanum, cui super Karthaginem

      virtus Sepulcrum condidit.

terra marique victus hostis Punico

      lugubre mutavit sagum.

aut ille centum nobilem Cretam urbibus

      ventis iturus non suis

exercitatas aut petit Syrtis noto

      aut fertur incerto mari.

capaciores adfer huc, puer, Scyphos

      et Chia vina aut Lesbia

vel quod fluentem nauseam coerceat

      metire nobis Caecubum.

curam metumque Caesaris rerum iuvat

      dulci Lyaeo solvere.

 

X

Mala soluta navis exit alite

      ferens olentem Mevium.

ut horridis utrumque verberes latus,

      Auster, memento fluctibus;

niger rudentis Eurus inverso mari

      fractosque remos differat;

insurgat Aquilo, quantus altis montibus

      frangit trementis ilics;

nec sidus atra nocte amicum adpareat,

      qua tristis Orion cadit;

quietiore nec feratur aequore

      quam Graia victorum manus,

cum Pallas usto vertit iram ab Ilio

      in inpiam Aiacis ratem.

o quantus instat navitis sudor tuis

      tibique pallor luteus

et illa non virilis heiulatio

      preces et aversum ad Iovem,

Ionius udo cum remugiens sinus

      Noto carinam ruperit

opima quodsi praeda curvo litore

      porrecta mergos iuverit,

libidinosus immolabitur caper

      et agna Tempestatibus.

 

XI

Petti, nihil me sicut antea iuvat

      scribere versiculos amore percussum gravi,

amore, qui me praeter omnis expetit

      mollibus in pueris aut in puellis urere.

hic tertius December, ex quo destiti

      Inachia furere, silvis honorem decutit.

heu me, per Vrbem (nam pudet tanti mali)

      fabula quanta fui, conviviorum et paenitet,

in quis amantem languor et silentium

      arguit et latere petitus imo spiritus.

'contrane lucrum nil valere candidum

      pauperis ingenium' querebar adplorans tibi,

simul calentis inverecundus deus

      fervidiore mero arcana promorat loco.

'quodsi meis inaestuet praecordiis

      libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat

fomenta volnus nil malum levantia,

      desinet inparibus certare submotus pudor.'

ubi haec severus te palam laudaveram,

      iussus abire domum ferebar incerto pede

ad non amicos heu mihi postis et heu

      limina dura, quibus lumbos et infregi latus.

nunc gloriantis quamlibet mulierculam

      vincere mollitia amor Lycisci me tenet;

unde expedire non amicorum queant

      libera consilia nec contumeliae graves,

sed alius ardor aut puellae candidae

      aut teretis pueri longam renodantis comam.

 

XII

Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris?

      munera quid mihi quidve tabellas

mittis nec firmo iuveni neque naris obesae?

      namque sagacius unus odoror,

polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis

      quam canis acer ubi lateat sus.

qui sudor vietis et quam malus undique membris

      crescit odor, cum pene Soluto

indomitam properat rabiem sedare, neque illi

      iam manet umida creta colorque

stercore fucatus crocodili iamque Subando

      tenta cubilia tectaque rumpit.

vel mea cum saevis agitat fastidia verbis:

      'Inachia langues minus ac me;

Inachiam ter nocte potes, mihi Semper ad unum

      mollis opus. pereat male quae te

Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem.

      cum mihi Cous adesset Amyntas,

cuius in indomito constantior inguine nervos

      quam nova collibus arbor inhaeret.

muricibus Tyriis iteratae vellera lanae

      cui properabantur? tibi nempe,

ne foret aequalis inter conviva, magis quem

      diligeret mulier sua quam te.

o ego non felix, quam tu fugis, ut pavet acris

      agna lupos capreaeque leones!'

 

XIII

Horrida tempestas caelum contraxit et imbres

      nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae

Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici,

      Occasionem de die dumque virent genua

et decet, obducta solvatur fronte senectus.

      tu vina Torquato move consule pressa meo.

cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna

      reducet in sedem vice. nunc et Achaemenio

perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea

      levare diris pectora Sollicitudinibus,

nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno:

      'invicte, mortalis dea nate puer Thetide,

te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi

      findunt Scamandri flumina lubricus et Simois,

unde tibi reditum certo Subtemine Parcae

      rupere, nec mater domum caerula te revehet.

illic omne malum vino cantuque levato,

deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.'

 

XIV

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis

      oblivionem sensibus,

pocula Lethaeos ut si ducentia somnos

      arente fauce traxerim,

candide Maecenas, occidis Saepe rogando:

      deus, deus nam me vetat

inceptos, olim promissum carmen, iambos

      ad umbilicum adducere.

non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo

      Anacreonta Teium,

qui persaepe cava testudine flevit amorem

      non elaboratum ad pedem.

ureris ipse miser: quodsi non pulcrior ignis

      accendit obsessam Ilion,

gaude sorte tua; me libertina, nec uno

      contenta, Phryne macerat.

 

XV

Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno

      inter minora sidera,

cum tu, magnorum numen laesura deorum,

      in verba iurabas mea,

artius atque hedera procera adstringitur ilex

      lentis adhaerens bracchiis;

dum pecori lupus et nautis infestus Orion

      turbaret hibernum mare

intonsosque agitaret Apollinis aura capillos,

      fore hunc amorem mutuom,

o dolitura mea multum virtute Neaera:

      nam siquid in Flacco viri est,

non feret adsiduas potiori te dare noctes

      et quaeret iratus parem

nec semel offensi cedet constantia formae,

      si certus intrarit dolor.

et tu, quicumque es felicior atque meo nunc

      superbus incedis malo,

sis pecore et multa dives tellure licebit

      tibique Pactolus fluat

nec te Pythagorae fallant arcana renati

      formaque vincas Nirea,

heu heu, translatos alio maerebis amores,

      ast ego vicissim risero.

 

XVI

Altera iam teritur bellis civilibus aetas,

      suis et ipsa Roma viribus ruit.

quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi

      minacis aut Etrusca Porsenae manus,

aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer

      novisque rebus infidelis Allobrox

nec fera caerulea domuit Germania pube

      parentibusque abominatus Hannibal:

inpia perdemus devoti sanguinis aetas

      ferisque rursus occupabitur solum:

barbarus heu cineres insistet victor et Vrbem

      eques sonante verberabit ungula,

quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini,

      (nefas videre) dissipabit insolens.

forte quid expediat communiter aut melior pars,

      malis carere quaeritis laboribus;

nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum

      velut profugit exsecrata civitas

agros atque lares patrios habitandaque fana

      apris reliquit et rapacibus lupis,

ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas

      Notus vocabit aut protervos Africus.

sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda

      ratem occupare quid moramur alite?

sed iuremus in haec: 'simul imis saxa renarint

      vadis levata, ne redire sit nefas;

neu conversa domum pigeat dare lintea, quando

      Padus Matina laverit cacumina,

in mare seu celsus procurrerit Appenninus

      novaque monstra iunxerit libidine

mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis,

      adulteretur et columba miluo,

credula nec ravos timeant armenta leones

      ametque salsa levis hircus aequora.'

haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis

      eamus omnis exsecrata civitas

aut pars indocili melior grege; mollis et exspes

      inominata perpremat cubilia.

vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum,

      Etrusca praeter et volate litora.

nos manet Oceanus circum vagus: arva beata

      petamus, arva divites et insulas,

reddit ubi cererem tellus inarata quotannis

      et inputata floret usque vinea,

germinat et numquam fallentis termes olivae

      suamque pulla ficus ornat arborem,

mella cava manant ex ilice, montibus altis

      levis crepante lympha desilit pede.

illic iniussae veniunt ad mulctra capellae

      refertque tenta grex amicus ubera

nec vespertinus circumgemit ursus ovile

      nec intumescit alta viperis humus;

pluraque felices mirabimur, ut neque largis

      aquosus Eurus arva radat imbribus,

pinguia nec siccis urantur semina glaebis,

      utrumque rege temperante caelitum.

non huc Argoo contendit remige pinus

      neque inpudica Colchis intulit pedem,

non huc Sidonii torserunt cornua nautae,

      laboriosa nec cohors Vlixei.

nulla nocent pecori contagia, nullius astri

      gregem aestuosa torret impotentia.

Iuppiter illa piae secrevit litora genti,

      ut inquinavit aere tempus aureum,

aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum

      piis secunda vate me datur fuga.

 

XVII

'Iam iam efficaci do manus scientiae,

supplex et oro regna per Proserpinae,

per et Dianae non movenda numina,

per atque libros carminum valentium

refixa caelo devocare sidera,

Canidia: parce vocibus tandem sacris

citumque retro solve, solve turbinem.

movit nepotem Telephus Nereium,

in quem superbus ordinarat agmina

Mysorum et in quem tela acuta torserat.

unxere matres Iliae additum feris

alitibus atque canibus homicidam Hectorem,

postquam relictis moenibus rex procidit

heu pervicacis ad pedes Achillei.

saetosa duris exuere pellibus

laboriosi remiges Vlixei

volente Circa membra; tunc mens et sonus

relapsus atque notus in voltus honor.

dedi satis superque poenarum tibi,

amata nautis multum et institoribus.

fugit iuventas et verecundus color

reliquit ossa pelle amicta lurida,

tuis capillus albus est odoribus,

nullum a labore me reclinat otium;

urget diem nox et dies noctem neque est

levare tenta spiritu praecordia.

ergo negatum vincor ut credam miser,

Sabella pectus increpare carmina

caputque Marsa dissilire nenia.

quid amplius vis? o mare et terra, ardeo,

quantum neque atro delibutus Hercules

Nessi cruore nec Sicana fervida

virens in Aetna flamma; tu, donec cinis

iniuriosis aridus ventis ferar,

cales venenis officina Colchicis.

quae finis aut quod me manet stipendium?

effare; iussas cum fide poenas luam,

paratus expiare, seu poposceris

centum iuvencos sive mendaci lyra

voles sonare: ''tu pudica, tu proba

perambulabis astra sidus aureum.''

infamis Helenae Castor offensus vice

fraterque magni Castoris, victi prece,

adempta vati reddidere lumina:

et tu, potes nam, solve me dementia,

o nec paternis obsoleta sordibus

neque in sepulcris pauperum prudens anus

novendialis dissipare pulveres.

tibi hospitale pectus et purae manus

tuosque venter Pactumeius et tuo

cruore rubros obstetrix pannos lavit,

utcumque fortis exsilis puerpera.'

      'quid obseratis auribus fundis preces?

non saxa nudis surdiora navitis

Neptunus alto tundit hibernus salo.

inultus ut tu riseris Cotytia

volgata, sacrum liberi Cupidinis,

et Esquilini pontifex venefici

inpune ut Vrbem nomine inpleris meo?

quid proderat ditasse Paelignas anus

velociusve miscuisse toxicum?

sed tardiora fata te votis manent:

ingrata misero vita ducenda est in hoc,

novis ut usque suppetas laboribus.

optat quietem Pelopis infidi pater,

egens benignae Tantalus semper dapis,

optat Prometheus obligatus aliti,

optat supremo collocare Sisyphus

in monte saxum; sed vetant leges Iovis.

voles modo altis desilire turribus,

frustraque vincla gutturi innectes tuo

modo ense pectus Norico recludere

fastidiosa tristis aegrimonia.

vectabor umeris tunc ego inimicis eques

meaeque terra cedet insolentiae.

an quae movere cereas imagines,

ut ipse nosti curiosus, et polo

deripere lunam vocibus possim meis,

possim crematos excitare mortuos

desiderique temperare pocula,

plorem artis in te nil agentis exitus?'

 


Aerius, 2004