Appendix Perottina Fabularum Phaedri


Phaedrus

E-Text: The Latin Library.


I. [Simius et uulpes] Auarum etiam quod sibi superest non libenter dare

II. [Auctor] De his qui legunt libellum

III. [Auctor] Non esse plus aequo petendum

IV. [Mercurius et mulieres duae] De eodem alia fabula

V/VI. [Prometheus et dolus] De ueritate et mendacio

VII. [Auctor] Sensum aestimandum esse, non uerba

VIII. [Auctor] De oraculo Apollinis

IX. [Aesopus et scriptor] De malo scriptore se laudante

X. [Pompeius et miles] Quam difficile sit hominem nosse

XI. [Iuno, Venus et gallina] De mulierum libidine

XII.Iuuencus et bos uetulus Quomodo domanda sit ferox iuuentus

XIII. [Aesopus et uictor gymnicus] Quomodo comprimatur aliquando iactantia

XIV. [Asinus ad lyram] Quomodo ingenia saepe calamitate intercidant

XV. [Vidua et miles] Quanta sit inconstantia et libido mulierum

XVI. [Duo proci] Fortunam interdum praeter spem atque expectationem hominibus fauere

XVII. [Aesopus et domina] Quam noceat saepe uerum dicere

XVIII. [Gallus et feles lecticarii] Nimiam securitatem saepe in periculum homines ducere

XIX. [Scrofa parturiens et lupus] Faciendum prius de homine periculum quam eius te committas fidei

XX. [Aesopus et seruus profugus] Non esse malo addendum malum

XXI. [Equus circensis] Ferendum esse aequo animo quidquid acciderit

XXII. [Vrsus esuriens] Famam acuere animantibus ingenium

XXIII. [Viator et coruus] Verbis saepenumero homines decipi solere

XXIV. [Pastor et capella] Nihil ita occultum esse quod non reuelatur

XXV. [Serpens et lacerta] Vbi leonis pellis deficit, uulpinam insuendam esse; hoc est, ubi deficiunt uires astu utendum

XXVI. [Cornix et ouis] Multos lacessere debiles et cedere fortibus

XXVII. [Socrates et seruus nequam] Nullum maledictum esse grauius conscientia

XXVIII. [Lepus et bubulcus] Multos uerbis blandos esse, pectore infideles

XXIX. [Meretrix et iuuenis] Multa esse nobis iocunda quae tamen sunt incommoda

XXX. [Fiber] Multi uiuerent se salutis gratia parui facerent fortunas

XXXI. [Papilio et uespa] Non praeteritam sed praesentem aspiciendam esse fortunam

XXXII. [Terraneola et uulpes] Prauis non esse fidem adhibendam


 

 

I. [Simius et uulpes]

Auarum etiam quod sibi superest non libenter dare

Vulpem rogabat partem caudae simius,

contegere honeste posset ut nudas nates;

cui sic maligna: "Longior fiat licet,

tamen illam citius per lutum et spinas traham,

partem tibi quam quamuis paruam impartiar."

 

 

II. [Auctor]

De his qui legunt libellum

Hoc qualecumque est Musa quod ludit mea,

nequitia pariter laudat et frugalitas,

sed haec simpliciter; illa tacite irascitur.

 

 

III. [Auctor]

Non esse plus aequo petendum

Arbitrio si Natura fixisset meo

genus mortale, longe foret instructius.

Nam cuncta nobis attribuisset commoda

quae cui Fortuna indulgens animali dedit,

elephanti uires et leonis impetum,

cornicis aeuum, gloriam tauri trucis,

equi uelocis placidam mansuetudinem;

et adesset homini sua tamen sollertia.

Nimirum in caelo secum ridet Iuppiter,

haec qui negauit magno consilio hominibus,

ne sceptrum mundi raperet nostra audacia.

Ergo contenti munere inuicti Iouis

fatalis annos decurramus temporis,

nec plus conemur quam sinit mortalitas.

 

 

IV. [Mercurius et mulieres duae]

De eodem alia fabula

Mercurium hospitio mulieres olim duae

inliberali et sordido receperant;

quarum una in cunis paruum habebat filium,

quaestus placebat alteri meretricius.

Ergo ut referret gratiam officiis parem,

abiturus et iam limen excedens ait:

"Deum uidetis; tribuam uobis protinus

quod quaeque optarit." Mater suppliciter rogat

barbatum ut uideat natum quam primum suum;

moecha ut sequatur sese quidquid tetigerit.

Volat Mercurius, intro redeunt mulieres.

Barbatus infans, ecce, uagitus ciet.

Id forte meretrix cum rideret ualidius,

nares repleuit umor ut fieri solet.

Emungere igitur se uolens predit manu

traxitque ad terram nasi longitudinem,

et aliam ridens ipsa ridenda extitit.

 

 

V/VI. [Prometheus et dolus]

De ueritate et mendacio

Olim Prometheus saeculi figulus noui

cura subtili Veritatem fecerat,

ut iura posset inter homines reddere.

Subito accersitus nuntio magni Iouis

commendat officinam fallaci Dolo,

in disciplinam nuper quem receperat.

Hic studio accensus, facie simulacrum pari,

una statura, simile et membris omnibus,

dum tempus habuit callida finxit manu.

Quod prope iam totum mire cum positum foret,

lutum ad faciendos illi defecit pedes.

Redit magister, quo festinanter Dolus

metu turbatus in suo sedit loco.

Mirans Prometheus tantam similitudinem

propriae uideri uoluit gloriam.

Igitur fornaci pariter duo signa intulit;

quibus percoctis atque infuso spiritu

modesto gressu sancta incessit Veritas,

at trunca species haesit in uestigio.

Tunc falsa imago atque operis furtiui labor

Mendacium appellatum est, quod negantibus

pedes habere facile et ipse adsentio.

Simulata interdum initio prosunt hominibus,

sed tempore ipsa tamen apparet ueritas.

 

 

VII. [Auctor]

Sensum aestimandum esse, non uerba

Ixion quod uersari narratur rota,

uolubilem Fortunam iactari docet.

Aduersus altos Sisyphus montes agens

saxum labore summo, quod de uertice

sudore semper irrito reuoluitur,

ostendit hominum sine fine [esse] miserias.

Quod stans in amne Tantalus medio sitit,

auari describuntur, quos circumfluit

usus bonorum, sed nil possunt tangere.

urnis scelestae Danaides portant aquas,

pertusa nec complere possunt dolia;

immo luxuriae quicquid dederis perfluet.

Nouem porrectus Tityos est per iugera,

tristi renatum suggerens poenae iecur;

quo quis maiorem possidet terrae locum,

hoc demonstratur cura grauiore adfici.

Consulto inuoluit ueritatem antiquitas

ut sapiens intellegeret, erraret rudis.

 

 

VIII. [Auctor]

De oraculo Apollinis

Vtilius nobis quid sit dic, Phoebe, obsecro,

qui Delphos et formosum Parnasum incolis.

Subito sacratae uatis horrescunt comae,

tripodes mouentur, mugit adytis Religio,

tremuntque lauri et ipse pallescit dies.

Voces resoluit icta Pytho numine:

"Audite, gentes, Delii monitus dei:

pietatem colite, uota superis reddite;

patriam, parentes, natos, castas coniuges

defendite armis, hostem ferro pellite;

amicos subleuate, miseris parcite;

bonis fauete, subdolis ite obuiam;

delicta uindicate, corripite impios,

punite turpi thalamos qui uiolant stupro;

malos cauete, nulli nimium credite."

Haec elocuta concidit uirgo furens;

furens profecto, nam quae dixit perdidit.

 

 

IX. [Aesopus et scriptor]

De malo scriptore se laudante

Aesopo quidam scripta recitarat mala,

in quis inepte multum se iactauerat.

Scire ergo cupiens quidnam sentiret senex,

"Numquid tibi" inquit "uisus sum superbior?"

Haud uana nobis ingeni fiducia est."

Confectus ille pessimo uolumine,

"Ego" inquit "quod te laudas uehementer probo;

namque hoc ab alio numquam contiget tibi."

 

 

X. [Pompeius et miles]

Quam difficile sit hominem nosse

Magni Pompeii mile uasti corporis

fracte loquendo et ambulando molliter

famam cinaedi traxerat certissimi.

Hic insidiatus nocte iumentis ducis

cum ueste et auro et magno argenti pondere

auertit mulos. Factum rumor dissipat;

arguitur miles, rapitur in praetorium.

Tum Magnus: "Quid ais? Tune me, commilito,

spoliare es ausus?" Ille continuo exscreat

sibi in sinistram et sputum digitis dissipat:

"Sic, imperator, oculi exstillescant mei,

si uidi aut tetigi." Tum uir animi simplicis

id dedecus castrorum propelli iubet,

nec cadere in illum credit tantam audaciam.

Breue tempus intercessit, et fidens manu

unum de nostris prouocabat barbarus.

Sibi quisque metuit; primi iam mussant duces.

Tandem cinaedus habitu, sed Mars uiribus,

adit sedentem pro tribunali ducem,

et uoce molli: "Licet?" eum uero eici,

ut in re atroci, Magnus stomachans imperat.

Tum quidam senior ex amicis principis:

"Hunc ego committi satius fortunae arbitror,

in quo iactura leuis est, quam fortem uirum,

qui casu uictus temeritatis te arguat."

Assensit Magnus et permisit militi

prodire contra; qui mirante exercitu

dicto celerius hostis abscidit caput,

uictorque rediit. His tunc Pompeius super:

"Corona, miles, equidem te dono libens,

quia uindicasti laudem Romani imperi;

sed exstillescant oculi sic" inquit "mei,"

turpe illud imitans ius iurandum militis,

"nisi tu abstulisti sarcinas nuper meas."

 

 

XI. [Iuno, Venus et gallina]

De mulierum libidine

Cum castitatem Iuno laudaret suam,

iocunditatis causa non renuit Venus,

nullamque ut affirmaret esse illi parem

interrogasse sic gallinam dicitur:

"Dic, sodes, quanto possis satiari cibo?"

Respondit illa "Quidquid dederis, satis erit,

sic ut concedas pedibus aliquid scalpere."

"Ne scalpas" inquit "satis est modius tritici?

"Plane, immo nimium est, sed permitte scalpere."

"Ex toto ne quid scalpas, quid desideras?"

Tum denique illa fassa est naturae malum:

"Licet horreum mi pateat, ego scalpam tamen."

Risisse Iuno dicitur Veneris iocos,

quia per gallinam denotauit feminas.

 

 

XII. Iuuencus et bos uetulus

Quomodo domanda sit ferox iuuentus

Paterfamilias saeuum habebat filium.

Hic, e conspectu cum patris recesserat,

uerberibus seruos afficiebat plurimis

et exercebat feruidam adulescentiam.

Aesopus ergo narrat hoc breuiter seni:

"Quidam iuuenco uetulum adiungebat bouem.

Is cum refugiens impari collo iugum

aetatis excusaret uires languidas,

'Non est quod timeas' inquit illi rusticus;

'non ut labores facio, sed ut istum domes,

qui calce et cornu multos reddit debiles.'

Et tu nisi istum tecum assidue retines,

feroxque ingenium comprimis clementia,

uide ne querela maior accrescat domus."

[Atrocitati mansuetudo est remedium.]

 

 

XIII. [Aesopus et uictor gymnicus]

Quomodo comprimatur aliquando iactantia

Victorem forte gymnici certaminis

iactantiorem Phryx cum uidisset sophus,

interrogauit an plus aduersarius

ualuisset neruis. Ille: "Ne istud dixeris;

multo fuere uires maiores meae."

"Quod" inquit "ergo, stulte, meruisti decus,

minus ualentem se uicisti fortior?

Ferendus esses, arte si te diceres

superasse eum qui te esset melior uiribus."

  

 

XIV. [Asinus ad lyram]

Quomodo ingenia saepe calamitate intercidant

Asinus iacentem uidit in prato lyram;

accessit et temptauit chordas ungula.

Sonuere tactae. "Bella res mehercules

male cessit" inquit "artis quia sum nescius.

Si reperisset aliquis hanc prudentior,

diuinis aures oblectasset cantibus."

Sic saepe ingenia calamitate intercidunt.

 

 

XV. [Vidua et miles]

Quanta sit inconstantia et libido mulierum

Per aliquot annos quaedam dilectum uirum

amisit et sarchphago corpus condidit;

a quo reuelli nullo cum posset modo

et in sepulchro lugens uitam degeret,

claram assecuta est famam castae coniugis.

Interea fanum qui compilarant Iouis,

cruci suffixi luerunt poenas numini.

Horum reliquias ne quis posset tollere,

custodes dantur milites cadauerum,

monumentum iuxta, mulier quo se incluserat.

Aliquando sitiens unus de custodibus

aquam rogauit media nocte ancillulam,

quae forte dominae tunc adsistebat suae

dormitum eunti; namque lucubrauerat

et usque in serum uigilias perduxerat.

Paulum reclusis foribus miles prospicit,

uidetque egregiam facie pulchra feminam.

Correptus animus ilico succenditur

oriturque sensim ut impotentis cupiditas.

sollers acumen mille causas inuenit,

per quas uidere posset uiduam saepius.

Cotidiana capta consuetudine

paulatim facta est aduenae submissior,

mox artior reuinxit animum copula.

Hic dum consumit noctes custos diligens,

desideratum est corpus ex una cruce.

Turbatus miles factum exponit mulieri.

At sancta mulier "Non est quod timeas" ait,

uirique corpus tradit figendum cruci,

ne subeat ille poenas neglegentiae.

Sic turpitudo laudis obsedit locum.

 

 

XVI. [Duo proci]

Fortunam interdum praeter spem atque expectationem hominibus fauere

Vnam expectebant uirginem iuuenes duo.

Vicit locuples genus et formam pauperis.

Vt nuptiarum dictus aduenit dies,

amans, dolorem quia non poterat perpeti,

maerens propinquos contulit se in hortulos,

quos ultra paulo uilla splendens diuitis

erat acceptura uirginem e matri sinu,

parum explicatur, turba concurrit frequens,

et coniugalem praefent Hymenaeus facem.

Asellus autem, qui solebat pauperi

quaestum deferre, stabat portae in limine.

Illum puellae casu conducunt sui,

uiae labores teneros ne laedant pedes.

Repente caelum, Veneris misericordia,

uentis mouetur, intonat mundi fragor

noctemque densis horridam nimbis parat.

Lux rapitur oculis, et simul uis grandinis

effusa trepidos passim comites dissipat,

sibi quemque cogens petere praesidium fuga.

Asellus notum proxime tectum subit,

et uoce magna sese uenisse indicat.

Procurrunt pueri, pulchram aspiciunt uirginem

et admirantur; deinde domino nuntiant.

Inter sodales ille paucos accubans

amorem crebris auocabat poculis.

Vbi nuntiatum est, recreatus gaudiis

hortante Baccho et Venere, dulcis perficit

aequalitatis inter plausus nuptias.

Quaerunt parentes per praeconem filiam;

Nouus maritus coniuge amissa dolet.

Quid esset actum postquam populo innotuit,

omnes fauorem comprobarunt caelitum.

 

 

XVII. [Aesopus et domina]

Quam noceat saepe uerum dicere

Aesopus turpi cum seruiret feminae,

quae se expingendo totum tricaret diem,

uestem uniones aurum argentum sumeret,

nec inueniret digito qui se tangeret,

"Licetne paucis?" inquit. "Dicas." "Censeo,

quiduis efficies, cultum se deposueris."

"Adeone per me uideor tibi meliuscula?"

"Immo, ni dederis, sponda cessabit tua."

"At non cessabunt latera" respondit "tua";

et obiurgari iussit ferulis garrulum.

Post paulo armillam tollit fur argenteam.

Eam non apparere ut dictum est mulieri,

omnes furore plena uocat, et uerbera

proponit grauia, uerum si non dixerint.

"Aliis minare; me" inquit "non falles, era;

flagris sum caesus , uerum quia dixi modo."

 

 

XVIII. [Gallus et feles lecticarii]

Nimiam securitatem saepe in periculum homines ducere

Feles habebat gallus lecticarios.

Hunc gloriose uulpes ut uidit uehi,

sic est locuta: "Moneo praecaueas dolum;

istorum uultus namque si consideres,

praedam portare iudices, non sarcinam."

Postquam esurire coepit felum societas,

discerpsit dominum et fecit partes funeris.

 

 

XIX. [Scrofa parturiens et lupus]

Faciendum prius de homine periculum quam eius te committas fidei

Premente partu scrofa cum gemeret iacens.

Accurrit lupus et obstetricis partibus

se posse fungi dixit, promittens opem.

Quae uero nosset pectoris fraudem improbi,

suspectum officium repudiauit malefici

et "Satis est" inquit "si recedis longius."

Quodsi perfidiae se commisisset lupi,

pari dolore fata deflesset sua.

 

 

XX. [Aesopus et seruus profugus]

Non esse malo addendum malum

Seruus profugiens dominum naturae asperae

Aesopo occurrit, notus e uicinia.

"Quid tu confusus?" "Dicam tibi clare, pater,

hoc namque es dignus appellari nomine,

tuto querela quia apud te deponitur.

Plagae supersunt, desunt mihi cibaria.

Subinde ad uillam mittor sine uiatico.

Domi si cenat, totis persto noctibus;

siue est uocatus, iaceo ad lucem in semita.

emerui libertatem, canus seruio.

Vllius essem culpae mihi si conscius,

aequo animo ferrem. Nunquam sum factus satur,

et super infelix saeuum patior dominium.

Has propter causas et quas longum est promere

abire destinaui quo tulerint pedes."

"Ergo" inquit "audi: cum mali nil feceris,

haec experiris, ut refers, incommoda;

quid si peccaris? Quae te passurum putas?"

Tali consilio est a fuga deterritus.

 

 

XXI. [Equus circensis]

Ferendum esse aequo animo quidquid acciderit

Equum e quadriga multis palmis nobilem

abegit quidam et in pistrinum uendidit.

Productus ad bibendum cum foret a molis,

incircum aequales ire conspexit suos,

ut grata ludis redderent certamina.

Lacrimis obortis "Ite felices," ait,

"celebrate sine me cursu sollemnem diem;

ego, quo scelesta furis attraxit manus,

ibi sorte tristi fata deflebo mea."

 

 

XXII. [Vrsus esuriens]

Famam acuere animantibus ingenium

Si quando in siluis urso desunt copiae,

scopulosum ad litus currit et prendens petram

pilosa crura sensim demittit uado;

quorum inter uillos haeserunt cancri simul,

in terram adsiliens excutit praedam maris,

escaque fruitur passim collecta uafer.

Ergo etiam stultis acuit ingenium fames.

 

 

XXIII. [Viator et coruus]

Verbis saepenumero homines decipi solere

Quidam per agros deuium carpens iter

AVE exaudiuit, et moratus paululum,

adesse ut uidit nullum, corripuit gradum.

Iterum salutat idem ex occulto sonus.

Voce hospitali confirmatus restitit,

ut, quisquis esset, par officium reciperet.

Cum circumspectans errore haesisset diu

et perdidisset tempus aliquot milium,

ostendit sese coruus et superuolans

AVE usque ingessit. Tum se lusum intelligens

"At male tibi sit" inquit, "ales pessime,

qui festinantis sic detinuisti pedes."

 

 

XXIV. [Pastor et capella]

Nihil ita occultum esse quod non reuelatur

Pastor capellae cornu baculo fregerat:

rogare coepit ne se domino proderet.

"Quamuis indigne laesa reticebo tamen;

sed res clamabit ipsa quid deliqueris."

 

 

XXV. [Serpens et lacerta]

Vbi leonis pellis deficit, uulpinam insuendam esse; hoc est, ubi deficiunt uires astu utendum

Serpens lacertam forte auersam prenderat,

quam deuorare patula cum uellet gula,

arripuit illa prope iacentem surculum,

et pertinaci morsu transuersum tenens

auidum solleti rictum frenauit mora.

praedam dimisit ore serpens inritam.

 

 

XXVI. [Cornix et ouis]

Multos lacessere debiles et cedere fortibus

Odiosa cornix super ouem consederat;

quam dorso cum tulisset inuita et diu,

"Hoc" inquit "si dentato fecisses cani,

poenas dedisses." Illa contra pessima:

"Despicio inermes, eadem cedo fortibus;

scio quem lacessam, cui dolosa blandiar.

ideo senectam mille in annos prorogo."

 

 

XXVII. [Socrates et seruus nequam]

Nullum maledictum esse grauius conscientia

Cum seruus nequam Socrati male diceret,

uxorem domini qui corrupisset sui,

idque ille sciret notum circumstantibus,

"Places tibi" inquit "quia cui non debes places;

sed non impune, quia cui debes non places."

 

 

XXVIII. [Lepus et bubulcus]

Multos uerbis blandos esse, pectore infideles

Cum uenatorem celeri pede fugeret lepus

et a bubulco uisus ueprem inreperet:

"Per te oro superos perque spes omnes tuas,

ne me indices, bubulce; nihil umquam mali

huic agro feci." Et rusticus: "Ne timueris;

late securus." Iamque uenator sequens:

"Quaeso, bubulce, numquid huc uenit lepus?"

"Venit, sed abiit hac ad laeuam," et dexteram

demonstrat nutu partem. Venator citus

non intellexit seque e conspectu abstulit.

Tunc sic bubulcus: "Ecquid est gratum tibi,

quod te celaui?" "Linguae prorsus non nego

habere atque agere maximas me gratias;

uerum oculis ut priueris opto perfidis."

 

 

XXIX. [Meretrix et iuuenis]

Multa esse nobis iocunda quae tamen sunt incommoda

Cum blandiretur iuueni meretrix perfida,

et ille laesus multis saepe iniuriis

tamen praeberet sese facilem mulieri,

sic insidiatrix: "Omnes muneribus licet

contendant, ego te plurimi facio tamen."

Iuuenis recordans quotiens deceptus foret:

"Lubenter," inquit, "mea lux, hanc uocem audio,

non quod fidelis, sed quod iucunda est mihi."

 

 

XXX. [Fiber]

Multi uiuerent se salutis gratia parui facerent fortunas

Canes effugere cum iam non possit fiber

(Graeci loquaces quem dixerunt castorem

et indiderunt bestiae nomen dei,

illi qui iactant se uerborum copia),

abripere morsu fertur testiculos sibi,

quia propter illos sentiat sese peti.

Diuina quod ratione fieri non negem;

uenator namque simul inuenit remedium,

omittit ipsum persequi et reuocat canes.

Hoc si praestare possent homines, ut suo

uellent carere, tuti posthac uiuerent;

haud quisquam insidias nudo faceret corpori.

  

 

XXXI. [Papilio et uespa]

Non praeteritam sed praesentem aspiciendam esse fortunam

Papilio uespam prope uolantem uiderat:

"O sortem iniquam! Dum uiuebant corpora,

quorum ex reliquiis animam nos accepimus,

ego eloquens in pace, fortis proeliis,

arte omni princeps inter aequalis fui;

en cuncta leuitas putris et uolito cinis.

Tu, qui fuisti mulus clitellarius,

quemcumque uisum est laedis infixo aculeo."

At uespa dignam memoria uocem edidit:

"Non qui fuerimus, sed qui nunc simus, uide."

 

 

XXXII. [Terraneola et uulpes]

Prauis non esse fidem adhibendam

Auis quam dicunt terraneolam rustici,

in terra nidum quia componit scilicet,

forte occucurrit improbae uulpeculae,

qua uisa pennis altius se sustulit.

"Salue," inquit illa, "cur me fugisti obsecro?

Quasi non abunde sit mihi in prato cibus,

grilli, scarabaei, locustarum copia;

nihil est quod metuas, ego te multum diligo

propter quietos mores et uitam probam."

Respondit cantrix: "Tu quidem bene praedicas,

in campo non par, [par] sum sublimis tibi.

Quin sequere; tibi salutem hic committo meam."

 


Aerius, 2004